Stroomnet Drie private investeerders kopen een groot deel van Tennet Duitsland van de Nederlandse staat. Minister Heinen is opgelucht: het dossier loopt al jaren, en de overname scheelt Nederland miljarden.
Elektriciteitsmast bij het hoogspanningsstation Meeden in Groningen. Het station is belangrijk voor de verbinding met Duitsland.
De Duitse tak van hoogspanningsnetbeheerder Tennet wordt voor een groot deel verkocht aan drie private investeerders. Dat levert 9,5 miljard euro op, maakte demissionair minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) woensdag bekend in een brief aan de Tweede Kamer. Die miljarden zijn hard nodig voor de verduurzaming en verzwaring van het Duitse stroomnet. De gedeeltelijke verkoop voorkomt dat Nederland die investeringen moet betalen; de Nederlandse staat is de enige aandeelhouder van Tennet.
De drie partijen – pensioenuitvoerder APG, het Noorse staatsinvesteringsfonds Norges Bank Investment Management en het Singaporese staatsinvesteringsfonds GIC – krijgen 46 procent van de aandelen. Daarmee is de kapitaalbehoefte die Tennet heeft om investeringen in het Duitse hoogspanningsnet te doen vervuld, schrijft de minister, maar de Nederland staat blijft de grootste aandeelhouder. Hoe de verdeling binnen die bedrijven is, willen ze bij het ministerie van financiën tijdens een persbijeenkomst niet zeggen wegens bedrijfsgevoeligheid. De transactie vindt naar verwachting in de tweede helft van 2026 plaats.
De Duitse staat is ook geïnteresseerd om aandeelhouder te worden en overweegt een minderheidsbelang, staat in de brief. Hierover wordt de komende maanden onderhandeld, aldus minister Heinen. Hij is opgelucht, zegt hij tegen een groep journalisten op het ministerie. Het dossier ‘Tennet Duitsland’ loopt al jaren.
In 2010 werd Tennet eigenaar van een groot deel van het Duitse hoogspanningsnet. Tennet nam dat deel over van de Duitse netbeheerder E.ON voor 885 miljoen euro. Het was een tijd dat ook elders in Europa netbeheerders overnames deden en vanuit Brussel werd samenvoegen van de stroomnetten gestimuleerd. Uitbreiding van Tennet naar Duitsland zou voor Nederland bovendien voordelig zijn, was toen de redenering, omdat dit de import van Duitse stroom uit kolen en windenergie makkelijker zou maken. Bovendien zou het Nederlandse hoogspanningsnet stabieler worden, het aankopen van materiaal voordeliger en het verplichte reservevermogen zou gedeeld kunnen worden.
Maar ook toen al uitten verschillende partijen zorgen over de investeringen die nodig waren voor de netinfrastructuur in Duitsland. Als de markt voor elektrische auto’s zou groeien, zou de elektriciteitsvraag immers flink toenemen, en windmolens die toen op zee gebouwd werden, vroegen om zware kabels.
De energietransitie is sindsdien inderdaad rap verdergegaan, waardoor een verzwaring van het stroomnet nodig is – en die vergt duizelingwekkende investeringen. Tennet verwachtte eind 2024 dat het tot 2034 maar liefst 200 miljard euro moet investeren in Nederland en Duitsland. De kapitaalbehoefte werd enorm.
Waar moeten al die miljarden vandaan komen? Dat is een van de zorgen voor de energietransitie, naast onder meer trage vergunningentrajecten en ruimtegebrek voor de bouw van het net.
Onderhandelingen over de verkoop van Tennet Duitsland begonnen drie jaar geleden op verzoek van de Duitse overheid, omdat die de controle over kritieke infrastructuur graag terug in eigen handen wilde hebben na de schrik van de energiecrisis in 2022. Ook de Nederlandse regering was gemotiveerd: die ziet liever geen Nederlands belastinggeld naar Duitse infrastructuur gaan. In juni vorig jaar liepen onderhandelingen over een volledige overname door de Duitse staat echter stuk. De Duitse regering kon op dat moment niet de benodigde 20 miljard euro vrijmaken.
Nederland zocht sindsdien naar andere manieren om de Duitse activiteiten, of een deel daarvan, te verkopen. Twee mogelijkheden werden de afgelopen maanden bestudeerd: een beursgang, of onderhandse verkoop. Hierop werd voorgesorteerd door per 1 januari 2025 Tennet officieel op te splitsen in een Nederlandse en een Duitse tak, die samenwerken in de Tennet Holding.
Uiteindelijk koos het ministerie van Financiën dus voor een onderhandse verkoop. Bij een beursgang is het succes ervan afhankelijk van de marktomstandigheden, en dus van geopolitieke spanningen. Een onderhandse verkoop biedt meer zekerheid, was een belangrijke afweging.
Met de miljarden die de onderhandse verkoop oplevert, kan Tennet bij de bank leningen aanvragen tegen relatief gunstige rentes, is het idee. Met die leningen kunnen vervolgens de resterende miljarden die nodig zijn voor de energietransitie worden gefinancierd. Hiervoor heeft Tennet Duitsland eigenlijk 8,5 miljard nodig. Een miljard euro blijft over als buffer die moet voorkomen dat de Nederlandse staat toch moet betalen voor de verzwaring en verduurzaming van het Duitse stroomnet.
De afgelopen weken gingen er al geruchten dat APG en Norges Bank geïnteresseerd waren in een gedeeltelijke overname. Eind vorige week werd door verschillende media gemeld dat het Singaporese GIC zich had aangesloten. Ook gingen geruchten dat de Duitse staat zich zou aansluiten. Dat laatste is nog niet rond, maar volgens Heinen staan zowel Tennet als de Nederlandse staat hiervoor open. Ze zijn samen met de drie nieuwe aandeelhouders met Duitse staatsbank KfW in gesprek.
De ondernemers die investeren in de Duitse tak, hebben geen rol in het Nederlandse deel van het elektriciteitsnet. Het Nederlandse deel moet in handen van de staat blijven, zegt Heinen, omdat het om „kritieke infrastructuur” gaat. Hoe de energietransitie hier dan wel moet worden gefinancierd? Afgelopen april kondigde Heinen een plan aan waarin staat dat het kabinet garantie gaat leveren aan het Nederlandse deel van Tennet, waardoor de netbeheerder voordelig kan blijven lenen.
„Tennet Nederland en Tennet Duitsland blijven samenwerken op strategische gebieden”, staat in een persbericht van Tennet. Bijvoorbeeld op een programma „dat is ontworpen om de innovatieve aansluitstandaard voor windparken op zee uit te rollen, waardoor wederzijds voordelige synergiën behouden blijven.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC