Politiek en media moeten stoppen met het eindeloos herhalen van het frame dat Nederlanders zo sterk sterk verdeeld zijn, betoogt Maarten Hupkes. Laat zien dat de meeste Nederlanders elkaar helemaal niet kwijt zijn en juist verlangen naar verbinding.
Polarisatie-expert Hans Boutellier waarschuwde onlangs in de Volkskrant dat het individualisme plaatsmaakt voor een nieuwe stammenstrijd. En inderdaad: in talkshows schuiven tegenpolen aan tafel, NOS kopt dat minister-president Dick Schoof de polarisatie ziet groeien en ook in de Troonrede van onze Koning was verdeeldheid een centraal onderwerp.
Maar het frame dat Nederland in de greep is van toenemende polarisatie klopt niet en is bovendien schadelijk. Het ondermijnt ons samenleven, zorgt ervoor dat we in onze bubbel blijven en ‘stammen’ zich verder kunnen ontwikkelen.
Uit verschillende onderzoeken blijkt keer op keer dat we helemaal niet zo verdeeld zijn als we denken. Zo zijn Nederlanders genuanceerder over migratie dan het publieke debat – en de rellen in Den Haag afgelopen weekend – doen vermoeden. Ook zijn de verschillen tussen stad en platteland vaak kleiner dan verondersteld en zijn de meningen op grote maatschappelijke thema’s als gendergelijkheid, abortus en euthanasie verrassend gelijk.
Maarten Hupkes is directeur-bestuurder van Stichting De Buurt, een landelijke beweging die buurten hechter maakt door bewoners samen vrolijke en laagdrempelige activiteiten te laten organiseren.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Zie hier de polarisatieparadox: we dénken dat we steeds sterker aan het polariseren zijn, maar zijn dat in werkelijkheid helemaal niet. Juist in het licht van Boutelliers waarschuwing is het belangrijk om plekken te koesteren waar verschillende ‘stammen’ elkaar kruisen.
Het wordt ons alleen niet makkelijk gemaakt om de ander te ontmoeten en het gesprek aan te gaan. Het is al jaren bekend dat openbare ontmoetingsplekken bijdragen aan een sterk gemeenschapsgevoel, maar de realiteit is ook dat we liever digitaal elkaar opzoeken dan in de publieke ruimte. Daar verblijven we echter gemakkelijk binnen onze eigen bubbel óf zien we discussies ontsporen.
Het negatieve beeld over polarisatie wordt versterkt doordat extreme uitingen en een harde toon in media en politiek onevenredig veel aandacht krijgen. Waarom blijft dit frame zo hardnekkig overeind? Omdat het werkt als verdienmodel. Voor media levert het clicks en kijkcijfers op. Voor politici biedt het electorale brandstof: een scherp wij- zij-verhaal mobiliseert sneller dan een genuanceerd pleidooi voor verbinding.
Precies dat verkeerde beeld maakt de samenleving kwetsbaar en heeft een hoge prijs. Wie voortdurend hoort dat we uit elkaar drijven, gaat zich ernaar gedragen. Het voedt cynisme, verlamming en angst. Daardoor worden ontmoetingen met andersdenkenden vermeden, terwijl onderzoek laat zien dat Nederlanders juist verlangen naar meer gemeenschapszin. Zelfs wanneer je van mening verschilt, zorgt een gesprek voor een completer beeld van de ander en neemt de gevoeligheid voor het wij-zij denken af.
De oplossing van de polarisatieparadox vraagt om meer dan alleen een ander verhaal. Het vraagt ook om concrete plekken waar mensen elkaar ontmoeten, elkaar vinden in het gesprek en ontdekken dat hun meningen vaak helemaal niet zo ver uit elkaar liggen. Denk aan de sportkantine, het buurthuis of een buurtbankje dat uitnodigt tot een praatje. Hier zie je hoe snel nieuwe contacten ontstaan als de omstandigheden ernaar zijn. Zulke plekken zijn de smeerolie van een samenleving die niet vastloopt in angst voor verschil.
Maar de smeerolie droogt op. Buurthuizen sluiten, sportverenigingen hebben het zwaar en zelfs de openbare ruimte nodigt vaak niet meer uit tot een spontaan gesprek met een onbekende, omdat het niet toegankelijk, veilig of comfortabel genoeg is. Precies de voorzieningen die ons kunnen beschermen tegen verdeeldheid zijn steeds minder aanwezig. Het is dus aan de overheid om dit soort ontmoetingsplekken mogelijk te maken.
Daarom de oproep: politici en media, ontkracht de polarisatieparadox. Neem de waarschuwing van Boutellier ter harte. Stop met het eindeloos herhalen van een frame dat ons verder uit elkaar drijft. Laat zien dat de meeste Nederlanders elkaar helemaal niet kwijt zijn en juist verlangen naar verbinding.
Nu kunnen we het niet alleen overlaten aan politiek en media. Zeker nu verkiezingen de verschillen eerder zullen vergroten dan verkleinen, ligt er ook een taak bij onszelf. Dus ook aan ons allemaal de oproep: zoek elkaar op. Ga in gesprek met de buurman die anders stemt, schuif aan in de sportkantine of maak een praatje met een onbekende in het park.
Het is tijd om de lens te verschuiven: weg van cynisme en wantrouwen, richting een samenleving die investeert in ontmoeting en nieuwsgierigheid naar elkaar.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant