Oorlog in Oekraïne Opnieuw maakt Donald Trump een ommezwaai in zijn Rusland-beleid: voor het eerst zei hij dinsdag dat Oekraïne de oorlog kan winnen. Kunnen Kyiv, en Europa, profiteren van Trumps nieuwe inzichten?
De presidenten van Oekraïne en de VS, Volodymyr Zelensky en Donald Trump, tijdens een ontmoeting bij de Verenigde Naties in New York, dinsdag.
In elk geval in woord verandert de Amerikaanse president Trump deze week opnieuw rigoureus van koers in de Russisch-Oekraïense oorlog. Oekraïne, schreef hij dinsdag na een ontmoeting met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky bij de Verenigde Naties, is in de positie om, met steun van de Europese Unie, de oorlog te winnen en het hele Oekraïense grondgebied te heroveren dat Rusland heeft bezet.
Daarmee kiest Trump niet definitief de kant van Oekraïne, maar de toon die hij in New York aansloeg week radicaal af van de afgelopen maanden. Trump nam voor het eerst afstand van wat in zijn ogen tot nu toe onontkoombaar was: dat Oekraïne door Rusland geannexeerd grondgebied opgeeft – de Krim en de bezette delen van de regio’s Donetsk, Loehansk, Cherson en Zaporizja – als prijs voor een einde van de Russische agressieoorlog. Dergelijke offers waren volgens Trump onvermijdelijk gezien de krachtsverhoudingen tussen Oekraïne, dat volgens hem „geen enkele kaart” in handen had, en het in zijn ogen oppermachtige Rusland.
Nu wordt Trumps buitenlandbeleid al sinds zijn terugkeer in het Witte Huis gekenmerkt door periodieke stemmingswisselingen, dus voor de Oekraïense regering of de Europese bondgenoten van Kyiv is er nog geen reden om de vlag uit te steken. Oekraïne heeft nog altijd onvoldoende wapens om de bevolking en de strijdkrachten te kunnen beschermen tegen de dagelijkse Russische aanvallen met vliegtuigbommen, raketten en drones.
Toch lijkt de gewijzigde toon van Trump bij te dragen aan een voorzichtig optimisme over de kansen van Oekraïne in de oorlog. Het grote Russische zomeroffensief waar Kyiv lang voor waarschuwde lijkt in de kiem gesmoord. President Zelensky maakte zaterdag voor het eerst in tijden weer eens melding van een aanzienlijke herovering van bezet grondgebied – 330 vierkante kilometer bij Pokrovsk in de regio Donetsk.
Gelet op de uitlatingen van Trump van dinsdag in New York lijkt Zelensky er – zolang als het duurt – in geslaagd het beeld bij te stellen dat de Amerikaanse president had van Rusland, en van het verloop van de oorlog. „Ik denk dat Trump nu meer weet dan voorheen”, zei Zelensky na zijn ontmoeting met Trump tegen journalisten. „Hij vertrouwt mij nu veel meer, vanwege de informatie die mijn inlichtingendiensten, mijn militaire jongens en mijn kabinet delen met onze partners.”
Trump schildert Rusland plotseling af als een „papieren tijger” die al „drieënhalf jaar zwalkend een oorlog voert die een Echte Militaire Macht binnen een week zou hebben gewonnen”. Trump, die op zijn eigen platform Truth Social toegeeft dat hij de militaire en economische situatie rond de oorlog en de economische problemen van Rusland nu pas „kent en volledig begrijpt”, hekelde de Russische oorlogseconomie en wees op de lange rijen auto’s aan de benzinepomp.
Dat betekent allerminst dat de oorlog gaat kantelen in Oekraïens voordeel. Maar Trumps veranderde kijk erop heeft volgens de Amerikaanse historicus en hoogleraar strategische studies Phillips O’Brien wel degelijk gevolgen, omdat het „narratief van Rusland als dominante macht” de afgelopen jaren eindeloos is herhaald door media en analisten. En dat werd volgens O’Brien weer gebruikt door de populistische beweging in de VS en Europa, met als belangrijkste spreekbuizen de Hongaarse premier Viktor Orbán, de Franse politica Marine Le Pen en de Britse populist Nigel Farage.
De aanname dat een Russische overwinning in Oekraïne onvermijdelijk is, is volgens O’Brien „letterlijk dodelijk” geweest voor Oekraïne. „Het is gebruikt om de beëindiging van Amerikaanse militaire steun te rechtvaardigen, en het vertragen van wapenverkopen. Het is gebruikt om druk uit te oefenen op de Europeanen om de Amerikaanse visie op een ‘vredesdeal’ te accepteren, en het is gebruikt om de Oekraïners zelf te overdonderen. Het heeft de internationale steun aan Oekraïne beschadigd en daardoor vrijwel zeker geleid tot extra slachtoffers.”
Dat Zelensky erin is geslaagd Trumps kijk op het Rusland van president Poetin aan te passen mag een klein wonder heten, gezien het recente verleden tussen Trump en Zelensky. Eind februari had de Oekraïense president nog een keiharde, publieke aanvaring met Trump en vicepresident JD Vance over de oorlog.
Zelensky’s diplomatieke Houdini-act met Donald Trump zou ook de Europese bondgenoten van Oekraïne wakker moeten schudden. Als zij de Amerikaanse president met één ding tegemoet kunnen komen, is het de beëindiging van de import van Russische brandstoffen. Want niemand in Brussel heeft Trump nog kunnen uitleggen waarom Europa drieënhalf jaar na de grootschalige invasie in Oekraïne nog altijd Russische olie, gas en lng koopt, veruit de belangrijkste pijlers onder Poetins wankele economie en zijn oorlogsmachine. Het is Trump al lange tijd een doorn in het oog.
Een volledige Europese boycot zou het proces van Russische economische verzwakking in Amerikaanse ogen danig versnellen – en Poetin eindelijk tot concessies kunnen dwingen.
Of Trump daarmee voorgoed kan worden binnengehengeld valt nog te bezien, maar de Amerikaanse president is in beweging. Zo toonde hij zich dinsdag in New York verbolgen over de Russische agressie langs de oostflank van de NAVO. Terwijl de leiding van het westerse defensieblok Moskou dinsdag waarschuwde proportioneel maar kordaat op te zullen treden tegen Russische schendingen van het luchtruim zei Trump dat de NAVO-landen Russische indringers gewoon uit de lucht moeten schieten.
Volgens Zelensky is Trump het met hem eens dat Rusland probeert de oorlog uit te breiden. „Ik heb hem verteld dat Poetin niet zal wachten tot de oorlog in Oekraïne voorbij is”, zei de Oekraïense president dinsdag na zijn onderhoud met Trump. „Poetin zal proberen zwakke plekken in Europa te vinden, in NAVO-lidstaten. Je zag de drones in Denemarken en Noorwegen, en daarna Roemenië en Polen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC