Stikstof NRC, Follow the Money en Omroep Gelderland hadden via de Wet open overheid gegevens over boerenbedrijven opgevraagd. Wiersma weigerde die eerder te geven, maar wordt daar nu toe gedwongen door de hoogste bestuursrechter.
Femke Wiersma, demissionair minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur op tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen.
Demissionair minister Wiersma (Landbouw, BBB) moet emissiegegevens van agrarische bedrijven binnen twee weken vrijgeven. Dat was eerder opgevraagd met een beroep op de Wet open overheid (Woo) door NRC, Follow the Money en Omroep Gelderland. Het gaat bijvoorbeeld om staltype en aantal dieren bij een bedrijf. Dat heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State woensdag beslist in een hoger beroep dat de minister had aangetekend tegen een uitspraak van de lagere rechter.
Die rechter had in juni geoordeeld dat Wiersma misbruik van haar bevoegdheden had gemaakt toen ze afgelopen januari een openbaarmakingsbesluit van haar voorganger had ingetrokken. Dat oordeel over misbruik van bevoegdheid neemt de bestuursrechter niet over, wel moeten de gegevens over 2010, 2015, 2020, 2021 en 2022 openbaar worden gemaakt. Hier hadden Follow the Money, Omroep Gelderland en NRC al vanaf eind 2022 om gevraagd. De journalisten willen kunnen rekenen met de uitstootgegevens om bijvoorbeeld effectiviteit van het stikstofbeleid te kunnen beoordelen.
„Dat stelt ons in staat om snel journalistiek onderzoek te doen naar bijvoorbeeld de nieuwe uitkoopregeling”, reageren NRC-redacteuren Rik Wassens en Wouter van Loon in een verklaring. „Maar het is triest dat we bijna drie jaar hebben moeten wachten op deze data, en dat de Raad van State nodig was om ervoor te zorgen dat deze minister zich aan de wet houdt.”
In een kortgedingprocedure in Den Haag in augustus was al eerder bepaald dat de minister de emissiegegevens over 2023 in de provincie Gelderland moet vrijgegeven, die waren opgevraagd door Omroep Gelderland. Die gegevens zijn inmiddels openbaar gemaakt, daags voor een dwangsom van een half miljoen euro per dag zou gaan gelden.
De bestuursrechter ziet nu geen aanleiding om een dwangsom op te leggen, aangezien de minister op de zitting via de landsadvocaat had verklaard dat de uitspraak opgevolgd zou worden. De bestuursrechter vindt wel dat de gegevens sneller moeten worden gepubliceerd dan waar de minister om had verzocht als de uitspraak in haar nadeel zou uitvallen. Zij stelde drie tot acht weken nodig te hebben om boerenbedrijven op de hoogte te brengen van openbaarheid van hun gegevens.
Wiersma’s voorganger Piet Adema (ChristenUnie) had al in 2023 bepaald dat de emissiegegevens onder Wet open overheid vrijgegeven moesten worden. Met een publicatie in de Staatscourant waren agrarische bedrijven gewezen op de zienswijzeprocedure, waarmee een belanghebbende bezwaar kenbaar kan maken tegen openbaarmaking. Ongeveer drieduizend boeren hadden dat gedaan, maar dat wilde volgens Wiersma niet zeggen dat álle bedrijven wisten wat er op ze af kwam. In totaal zouden gegevens van zo’n dertigduizend boerenbedrijven openbaar gemaakt worden.
Wiersma besloot tot een nieuwe zienswijzeprocedure om bedrijven opnieuw de gelegenheid te bieden bezwaar aan te tekenen. Daarvoor zou ze alle bedrijven per brief op de hoogte moeten stellen, wat volgens haar maanden zou kosten. Ze erkende wel dat de gegevens uiteindelijk vrijgegeven moeten worden, maar beriep zich op het zorgvuldigheidbeginsel. Daaraan zou door haar voorganger geen recht gedaan zijn met ‘slechts’ een publicatie in de Staatscourant. De bestuursrechter acht de eerder gekozen route van haar voorganger echter zorgvuldig genoeg.
Verschillende landbouworganisaties, waaronder Farmers Defence Force, hadden zich in de procedure gevoegd aan de zijde van de minister. Zij vonden dat er ook niet in alle gevallen sprake is van emissiegegevens die openbaar móeten worden, maar daar gaat de bestuursrechter niet in mee. De organisaties maken zich vooral zorgen over activisten die zouden kunnen gaan grasduinen in de database om daarna bij boeren op het erf actie te gaan voeren. Veelal is het bedrijfsadres ook het woonadres van boerengezinnen. De Woo geeft geen ruimte om de persoonlijke belangen van de veehouders mee te wegen als het om emissiegegevens gaat, aldus de bestuursrechter.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC