Dat wordt nog een hele toer voor het Hof Arnhem Leeuwarden, om raadsheren te vinden die geen NRC lezen of Nieuwsuur kijken. En dus medio december neutraal de zaak-Schuiling opnieuw kunnen bekijken, de kwestie over de veroordeelde Groningse burgemeester die door een reconstructie volledig is gekanteld. Of het vonnis van de politierechter in stand kan blijven dient, tot het Hof oordeelt, een open vraag te blijven. Het OM kan nog een konijn uit de hoge hoed toveren in de vorm van nieuw of ander bewijs. Maar als dat niet zo is, dan lijkt vrijspraak eisen toch de elegante uitweg. Gevolgd door een nette compensatie, gepaard met een lijstje ‘getrokken lessen’, liefst van het college van procureurs-generaal en/of de hoofdofficier.
Tot het zover is dringen er zich al wel een paar conclusies op. Die overigens ook al in de reconstructie zelf worden getrokken, deels door de direct betrokken politiechef en (deels) door de hoofdofficier. Tot hun krediet dus. Kort samengevat komt de kwestie neer op tunnelvisie, misverstand, slordige media, valse framing, schaamte, afschuiven, vooroordelen, gebrek aan kritisch vermogen - – met als resultaat precies het omgekeerde van wat zo nadrukkelijk werd beoogd: klassejustitie. Juist om de spreekwoordelijke „putjesschepper” (dixit de politierechter) en de burgemeester niet „anders” te behandelen, gebeurde dat toch. Terwijl ik heus regelmatig meemaak hoe strafrechters zich juist níét laten meeslepen door het OM, hoe aannemelijk de schuld van de verdachte ook leek.
Deze rechter zwom helaas wel in de fuik van de per strafbeschikking ‘veroordeelde’ ‘zedendelinquent’, in dit geval met een ambtsketen. Nota bene veroordeeld door het OM zelf op basis van slechts een getuige en een zelf geconstrueerd patroon van onzedelijk gedrag. Waarvoor dus medische verklaringen waren, diep uit de privésfeer. Daar had niemand oog of oor voor tot aan de top van het OM en de minister van BZK aan toe. Daar was de onschuldpresumptie geheel foetsie en maakte men zich alleen nog maar zorgen over een potentieel chanteerbare burgemeester. Wiens schuld men dus eenzijdig zelf had vastgesteld – en aan wiens verzet daartegen geen betekenis werd toegekend. Het ging alleen nog maar over de gewenste zijdeur waardoor de man afgevoerd kon worden, liefst zwijgend.
Op dat punt begon het bij mij eerlijk gezegd weer te jeuken over de macht die het OM dankzij de ‘strafbeschikking’ sinds 2008 heeft gekregen. Daarmee is het OM dus een punitieve instantie geworden, waarbij de gang naar de rechter optioneel is. Zij het dan beperkt tot boetes. Wie als burger een onafhankelijk oordeel wil, kan ‘in verzet’ bij de rechter. Maar zet die stap maar eens.
Zolang die strafbeschikking bestaat worden er al rechtsstatelijke bezwaren tegen geformuleerd. Er zijn twee onderzoeken van de Hoge Raad met forse kritiek geweest over de gebrekkige afhandeling en magere kwaliteit van de procedure. Strafadvocaten adviseren doorgaans altijd in verzet te gaan bij een strafbeschikking. Vooral omdat het blijkt te lonen – strafrechters waarderen de OM-straffen vaak af. En het OM wekt in verzet vaak de indruk pas dan echt de zaak te hebben beoordeeld.
Het OM heeft overigens grote plannen met dit instrument. Dit voorjaar lekte uit dat er veel meer soorten delicten buiten de rechter om afgehandeld gaan worden. De strafrechter schuift zo langzaam uit beeld. De Rechtspraak was dan ook not amused.
Deze strafbeschikking leek, van een afstand, er een typisch voorbeeld van. Hoogleraar Sven Brinkhoff legde er al de vinger op. Er was slechts „een getuige”, wiens verklaring niet was opgenomen, noch ondertekend. Het lijdend voorwerp had een geloofwaardige uitleg voor zijn handelen – en er was geen reden om dat niet te geloven.
Schuiling was dus in het verkeerde narratief gevangen, dat hem door de politiechef ook niet recht in z’n gezicht was verteld, waardoor hij zich niet of te laat kon verdedigen. Het is in de strafrechtspleging vaker voorgekomen. Verdenkingen die beginnen bij een verkeerd begrepen, of zelfs nooit voorgekomen incident. Dat vervolgens als ‘ketenbewijs’ voor een vals frame zorgt, waar iedereen gehoorzaam in meeloopt. Daarin verloor nu een degelijke burgemeester zijn reputatie, zijn privacy en een eerbaar einde aan een keurige loopbaan. Hopelijk tijdelijk.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC