Frank Weerman | hoogleraar jeugdcriminologie De dood van de vijftienjarige jongen bij de McDonald’s in Capelle aan den IJssel roept vragen op over jeugd en wapens. „Een wapen gebruiken is echt een tandje zwaarder. Dan is d’r meer aan de hand: thuis, in de vriendenkring of met de jongere zelf.”
In Capelle aan den IJssel ligt op het terras van de McDonald’s een vuurwapen.
De politie schoot zondag een vluchtende jongen neer bij de McDonald’s in Capelle aan den IJssel. Hij overleed ter plekke. Een dode door een politiekogel is uitzonderlijk: bij de drie miljoen politie-interventies per jaar valt gemiddeld tien keer een dode.
De overleden verdachte was een jongen van vijftien – met een wapen. Daarmee zou hij kort daarvoor iemand van z’n fatbike hebben beroofd.
De zaak is tragisch en schokkend, zegt hoogleraar jeugdcriminologie Frank Weerman van de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Hij is ook senior onderzoeker bij het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving. „Maar het is jammer dat er nu onrust en ongerustheid ontstaan over wapenbezit onder jongeren. We moeten niet doen alsof alle vijftienjarigen een wapen op zak hebben, want zo is het niet.”
Want die toename is er niet?
„Het hangt ervan af welke cijfers je bekijkt. Kijk je, zoals ik, naar CBS-getallen over het aantal jeugdige geregistreerde verdachten voor de Wet wapens en munitie dan zie je in 2024 een flinke stijging: van 1.050 naar 1.120 verdachten. Maar vergelijk je 2024 met 2022 dan zie je hetzelfde, hoge niveau (1.190) en in de jaren daarvoor ook. Er is dus geen plotselinge toename.”
Televisieprogramma EenVandaag presenteerde maandag politiecijfers over geconfisqueerde vuurwapens in 2000 en 2024. „Daaruit bleek een flinke stijging, maar ik weet niet wat de aantallen in andere jaren waren en of de politie beter is gaan controleren of registreren.”
Kennisinstituut WODC en het Centraal Bureau voor de Statistiek rekenden in 2023 voor dat de jeugdcriminaliteit in Nederland sinds 2010 met meer dan de helft is gedaald.
U weet de afname van criminaliteit toen aan de toename van smartphonegebruik.
„De dalende trend is al lang aan de gang in de hele westerse wereld. Zo vanaf 2010 zie je dat jongeren minder vaak verzeild raken in criminaliteit. Niet veranderend beleid is daarvan de oorzaak, maar een veranderde maatschappij. De opkomst van de smartphone loopt parallel aan de afname van criminaliteit. Jongeren hebben andere bezigheden dan problemen zoeken op straat. Maar wat je tegelijkertijd ziet, is een concentratie: kleine groepjes jongeren per stadsdeel, per buurt, per wijk die ernstig crimineel zijn.”
Nog onduidelijk is of het vuurwapen van de verdachte in Capelle aan den IJssel echt was of namaak. Voor de ernst van het delict maakt dat niet uit, volgens Frank Weerman. „Het schokkende aan die zaak is dat er iemand is doodgeschoten, dat er een leven is verloren voor een fatbike. Een gewapende straatroof is een ernstig misdrijf. Voor jongeren is het ook een relatief toegankelijk delict: veel risico, maar snelle buit. Grote kans dat het escaleert of dat je ‘gepakt’ wordt ook. En dat allemaal voor een elektrische fiets. Dat is niet heel geslepen. Het is een dom delict.”
Is het moeilijk om aan een wapen te komen?
„Naar wat ik hoor van jongeren, is het niet heel lastig. Via TikTok, Snapchat en Telegram melden zich aanbieders van wapens. Vaak zijn de verkopers zelf ook jong, het zijn tussenhandelaars.”
U maakt onderscheid tussen jongeren die een wapen dragen of gebruiken.
„Jongeren die een wapen bezitten of bij zich dragen, voelen zich vaak bedreigd of onbeschermd, soms hebben ze in hun omgeving geweld meegemaakt. Een wapen gebruiken is echt een tandje zwaarder. Dan is er meer aan de hand, thuis of in de vriendenkring – of met de jongere zelf.”
Voor het ministerie van Justitie en Veiligheid deed u onderzoek naar wat jongeren kan behoeden voor de misdaad.
„De overheid probeert al jaren beleid te maken om bezit en gebruik van wapens onder jongeren tegen te gaan. Wat niet werkt: alle interventies gericht op wapens zelf. Verbieden, fouilleren of een gastles over wapens op school, halen weinig uit. Wat wel lijkt te werken: jongeren leren met conflicten om te gaan, afwegingen te maken, beslissingen te nemen. Wat ook veelbelovend lijkt: slachtoffer van een steek- of vuurwapenincident direct intensief begeleiden – liefst al zodra ze binnenkomen bij de spoedeisende hulp.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC