Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant.
Sciencefiction was nooit mijn ding. De man die ik zo ga interviewen is er dol op, dus keek ik Interstellar, volgens de kinderen goed te doen. Paul Krugman leest al zijn hele leven sciencefiction. Na de Foundation-reeks van Isaac Asimov wilde hij psychohistoricus worden – in die boeken iemand die de loop van de toekomst kan berekenen. Economie, meende Nobelprijswinnaar Krugman, kwam het dichtst in de buurt.
Hij houdt van sciencefiction omdat die onze toekomst verkent: wat gebeurt er als technologie verandert, als instituties instorten, als mensen zich anders organiseren? Sciencefiction is het lab van mogelijkheden.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Leven op aarde anno nu lijkt niet op sciencefiction, het is meer fearfiction. Geen nieuwsgierigheid naar wat kán, maar hysterie over wat zogenaamd dreigt. En ook fearfiction komt met vervolgdelen: panicfiction in de Kamer, trashfiction op sociale media, darkfiction op Elsfest-Malieveld.
Die angstfictie is niet zomaar een spookverhaal. Ze is instrumenteel. Ze vergroot de macht van twee soorten spelers. Van tech- en machtsmiljardairs als Musk, Zuckerberg, Thiel en hun bro’s in hoodie en hedgefondsen. Zij spinnen garen bij een wereld waarin wetenschap geen verlichting, maar enkel rendement brengt. En van hun politieke amicos, antidemocratische hypernarcisten als Trump die uit angst een keizerrijk optrekken.
Mannen die louter lofzangen op hun eigen genialiteit verdragen; elke andere stem wordt gesmoord. Politieke ‘vijanden’ (een democraat heeft tegenstanders) worden vervolgd – zoals Trump zijn minister van Justitie heeft opgedragen. Het is een koor van bruine neuzen, van Zuckerberg tot Altman, die in het Witte Huis het glas heffen op hun vrijgeleide: geen regulering, lagere belastingen, subsidies en staatsopdrachten. Angstfictie is hun drek, hun mest. Meer machtige miljarden de oogst.
Er is ook fakefiction: de Kamer die van ‘antifa’ een terroristische organisatie maakte. Zo’n organisatie bestaat niet. Maar in de logica van scarefiction maakt dat niet uit. Zelfs een student die zich vredig verlijmt aan de A12 wordt tot terrorist verklaard.
De documentaire The System van Joris Postema toont de werkelijkheid. Drie gedreven klimaatactivisten verliezen de hoop. Een meisje, bleek en sereen, zit kalm aan asfalt vastgeplakt, want klimaatverandering passeert onomkeerbare kantelpunten, uitstoot neemt alleen maar toe en de politiek laat het gebeuren. Een dikke Duitse man met hond, wandelend cliché van brutefiction, valt het meisje aan.
Of Den Haag dit weekend: een extreemrechtse demonstratie tegen migratie eindigde in een oorlogstoneel. Brandende politiebusjes, omdat betogers zich weer ‘veilig’ willen voelen. Veilig door vernieling – het is dreadfiction.
De contrasten zijn grotesk. Aan de ene kant vreedzame activisten van XR. Aan de andere kant agressieve automobilisten, een heilig recht op uitstoot opeisend. Een vrouw die scheldt tegen meisjes die vragen om een leefbare aarde. En dan rechtse politici die, zoals NSC-lijsttrekker Eddy van Hijum in Buitenhof, de Sieg Heil-schreeuwende brandstichters in Den Haag gelijkschakelen met de geweldloze activisten van XR: ‘We moeten ondubbelzinnig laten zien dat als je zo’n demonstratie verziekt, je er niet mee wegkomt. Ook bij Extinction Rebellion-demonstraties zijn heel weinig veroordelingen.’
In The System zegt de Duitse activist Tadzio Müller: ‘Het kapitalisme heeft gewonnen. Het zit in elke cel van onze samenleving.’ Hij besluit zijn strijd te verleggen naar het fascisme. Dat klinkt als bleakfiction, maar het is onze werkelijkheid.
Krugman zelf gebruikt graag scifi-metaforen in zijn columns. Zoals Hari Seldon in Foundation, die de wetten van menselijk gedrag probeert te gebruiken om de beschaving te redden. Ook ik begin de verleiding van sciencefiction te zien: inspiratiebron en vluchtheuvel. Een waarin na de vernietiging van darkfiction, technologie samengaat met ethiek. Waar wetenschap staat voor rationaliteit, verlichting en menselijkheid.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant