Donald Trump heeft maandag een naar eigen zeggen ‘historische boodschap’ verkondigd over de aanpak van autisme. Kinderen lopen volgens hem ‘een heel hoog risico’ op die ontwikkelingsstoornis als hun moeders tijdens de zwangerschap paracetamol slikken. Daarom moet het gebruik van die pijnstiller aan banden worden gelegd.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant en schrijft over gezondheid.
Wetenschappers hebben wereldwijd met grote verbazing op die boodschap gereageerd. Het is een onbewezen claim die leidt tot onnodige en zelfs gevaarlijke bangmakerij, concluderen ze. ‘We weten dat de duiding van wetenschap bij Trump niet in goede handen is’, reageert epidemioloog en bijzonder hoogleraar Agnes Kant, directeur van bijwerkingencentrum Lareb.
Aanleiding voor de persconferentie van maandag is de toename van het aantal kinderen met autisme, door minister van Volksgezondheid Robert Kennedy dit voorjaar tot ‘een ‘ongebreidelde epidemie’ gebombardeerd. Recente cijfers van de Amerikaanse gezondheidsdienst CDC wijzen uit dat 1 op de 31 Amerikaanse kinderen autisme heeft, drie keer zoveel als twintig jaar geleden. Nederland kent vergelijkbare cijfers, al zijn die hier verzameld op basis van zelfrapportage: 3 procent van alle Nederlanders geeft aan een vorm van autisme hebben.
Deskundigen wijzen erop dat die stijging deels te maken heeft met een uitbreiding van de definitie. ‘De grenslijn is lager komen te liggen, er zijn meer vormen van sociale onhandigheid die we nu onder het begrip autisme scharen’, zegt Jan Buitelaar, emeritus hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie. Ook andere factoren spelen mee, benadrukt hij: zo krijgen mensen op steeds latere leeftijd kinderen en spelen ook omgevingsfactoren als luchtverontreiniging hoogstwaarschijnlijk een rol.
Trump en Kennedy richten hun vizier echter op een andere boosdoener: paracetamol. De stof dringt door de placenta en kan zo in het bloed van het ongeboren kind komen. Of kinderen daar schade van oplopen is het afgelopen decennium uitvoerig onderzocht.
Vorige maand publiceerden Amerikaanse wetenschappers een analyse van 46 bestaande studies die, bij elkaar gevoegd, zouden uitwijzen dat moeders die paracetamol gebruiken vaker een kind krijgen met autisme. De wetenschappers riepen op tot ‘snel ingrijpen’. Dat is wat Trump en Kennedy nu gaan doen. In de bijsluiter van paracetamol komt een stevige waarschuwing te staan en alle artsen krijgen te horen dat vrouwen de pijnstiller alleen mogen gebruiken in uiterste noodzaak.
Maar op die Amerikaanse analyse blijkt wel wat af te dingen. Veel onderzochte studies kampen met methodologische tekortkomingen, zegt epidemioloog Kant. De diagnoses van autisme zijn bijvoorbeeld gebaseerd op een indruk van de ouders, zonder dat een psychiater de kinderen heeft onderzocht. Ook zijn erfelijke factoren niet altijd meegewogen. Het is ook mogelijk dat de afwijkingen bij de kinderen niets te maken hebben met de paracetamol maar met de kwaal waarvoor de zwangere vrouwen dat middel slikten, zegt Buitelaar.
Het allerbeste en allergrootste onderzoek naar het onderwerp, dat vorig jaar in vakblad Jama verscheen, vond geen enkel verband. Zweedse onderzoekers volgden voor die studie 2,4 miljoen kinderen en vergeleken broertjes en zusjes met elkaar. Zo konden ze de invloed van erfelijke en omgevingsfactoren wegfilteren (die gelden immers voor broers én zussen). Meer dan 100 duizend jonge moeders hadden tijdens de zwangerschap van hun ene kind wel paracetamol gebruikt en tijdens een andere zwangerschap niet. Hun kinderen hadden een vergelijkbaar risico op autisme.
‘Het bewijs is veel te dun om de richtlijn aan te passen’, concludeerde een groep internationale onderzoekers begin dit jaar dan ook. Bijwerkingencentrum Lareb concludeert dat paracetamol de beste keus blijft als zwangere vrouwen last hebben van koorts, pijn of een ontsteking. ‘Maar in een lage dosering en alleen als het echt nodig is’, zegt directeur Kant. Ontstekingsremmers als ibuprofen zijn geen alternatief. Van die middelen is wél overtuigend aangetoond dat ze schadelijk kunnen zijn voor het ongeboren kind. En niets doen is ook geen optie: als vrouwen koorts en pijn niet aanpakken, kan dat ook gevolgen hebben voor de foetus, benadrukt Kant: dat geeft een hoger risico op groeivertraging en vroeggeboortes.
Trump en Kennedy kondigden maandagavond een groot onderzoek aan naar de oorzaken van autisme. Ook de rol van vaccins zal worden onderzocht. Gezondheidsdienst FDA zal daarnaast de bijsluiter aanpassen van foliumzuur, maakte Trump bekend: kinderen met autisme gaan door het slikken van die vitamine ‘substantieel vooruit’, zei hij. Emeritus hoogleraar Buitelaar is echter sceptisch: er zijn nog maar twee kleine onderzoeken gedaan, bij iets meer dan honderd kinderen, en die tonen slechts een gering effect aan. De waarde in de praktijk is nog onduidelijk, zegt hij.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant