Hoewel Nederland vorig jaar een regenachtige, niet extreem warme zomer kende, zijn er toch een paar honderd mensen vroegtijdig overleden aan de hitte. Dat blijkt uit een nieuwe, nauwkeurige analyse van de sterfte tijdens de zomerhitte, in vakblad Nature Medicine.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
De Nederlandse zomer van 2024 was vrij koel, bewolkt en nat, totdat tegen het einde van de maand augustus alsnog zomers en heet werd. Volgens de officiële registraties van het RIVM leverde dat geen oversterfte op. Maar wie dieper in die cijfers zoekt, ontdekt dat er tussen de 119 en de 341 Nederlanders zijn omgekomen door de hitte, becijferen Spaanse onderzoekers.
Het gaat om kwetsbare ouderen, wier hart het koelen van hun lichaam niet meer aankon, denken de wetenschappers. In hun onderzoek zijn de slachtoffers een bultje in de grafieken, geen mensen met een naam of gezicht. Uitgesmeerd over 18 miljoen Nederlanders is de verhoging zo goed als verwaarloosbaar: 13 sterfgevallen per miljoen.
Dat staat in geen enkele vergelijking tot de slachting die de zomerhitte van vorig jaar aanrichtte in vooral Italië, Griekenland, Bulgarije en Spanje. Zo was de hittegerelateerde sterfte in Griekenland 241 per miljoen inwoners en in Bulgarije 223 per miljoen. In Italië overleden de meeste mensen in absolute cijfers gerekend: ruim 19 duizend mensen.
Opgeteld zijn 62.700 Europese sterfgevallen toe te schrijven aan de zomerhitte, aldus de wetenschappers van het onderzoeksinstituut ISGlobal in Barcelona. Dat is inmiddels bijna normaal. Volgens de berekeningen van ISGlobal kwamen in de zomer van 2022 bij elkaar haast 68 duizend Europeanen extra om, in 2023 ruim 50 duizend.
Dat de ruim tweehonderd Nederlandse doden tot dusver onopgemerkt zijn gebleven, komt door de manier van meten, legt hoofdauteur Tomas Janos desgevraagd uit per mail. Het RIVM kijkt naar de oversterfte per week. ‘Die is vrij eenvoudig en snel te berekenen. Maar het is niet de beste benadering om de niet-lineaire en vertraagde relatie tussen temperaturen en sterfte te beoordelen’
Zo kunnen plotse sterftepiekjes op en vlak na hete dagen onopgemerkt blijven, als ze over de week worden uitgesmeerd. Daarom kijkt de groep van Janoš naar de cijfers per dag. ‘De gevolgen van hitte op de sterfte zijn direct merkbaar, meestal dezelfde dag of binnen een paar dagen, en duren meestal niet langer dan een week.’
De zomer van 2024 was in Europa de heetste zomer ooit gemeten, bleek destijds al uit metingen van het Europese satellietprogramma Copernicus: 1,8 graden warmer dan een gemiddelde zomer vóór 1900, ruwweg het moment waarop de mens massaal broeikasgassen ging uitstoten.
Europa is het snelst opwarmende continent, omdat het een landmassa is en vrij hoog op de aardbol ligt. Ook maken veranderende weerpatronen het continent ’s zomers gevoeliger voor binnendrijvende woestijnhitte uit Afrika. Terwijl Nederland nog redelijk in de koelte ligt, onder invloed van weersystemen afkomstig van de Atlantische Oceaan, is het vooral het mediterrane zuiden waar de hitte ’s zomers het hardst toeslaat.
Betere waarschuwingssystemen moeten daartegen helpen, benadrukt het team uit Barcelona. Zo pioniert ISGlobal met een voorspellingssysteem dat de verwachte warmte koppelt aan allerlei andere variabelen waarvan bekend is dat ze de gezondheid beïnvloeden, zoals de luchtvochtigheid en de vervuiling. Dat systeem levert een ‘zeer betrouwbaar’ hittealarm op, één tot twee weken voordat de warmte arriveert, aldus de groep.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant