Gewonde Oekraïense veteranen hebben moeite om uitkeringen en andere beloofde hulp te verkrijgen van de overheid. Terug van het front raken ze verdwaald in de Oekraïense bureaucratie. Zo ook Vasyl, die zijn benen verloor aan het front. ‘Je moet zelf voor je uitkering vechten.’
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
De opdracht komt binnen op zijn telefoon en oud-militair Vasyl schiet in beweging. Helm op, krukken mee, kunstbenen binnenboord. En plankgas op de scooter naar Shoarma Tasty om twee warme shoarmabroodjes met knoflooksaus af te leveren bij een woontoren.
Vasyls werk is drastisch veranderd. Vorig jaar kreeg hij ook opdrachten met coördinaten binnen. Maar toen moest hij er onmiddellijk 203mm-artilleriegranaten op afvuren met een 2S7 Pion, het zwaarste zelfrijdende kanon aan de frontlinie.
Toen werkte hij om zijn land te verdedigen, nu om de huur te betalen van zijn flat in Zjytomyr, een stad in het noorden van Oekraïne. Want negen maanden nadat hij zijn beide benen verloor in de oorlog, heeft hij de beloofde uitkering van het Oekraïense leger nog steeds niet ontvangen.
Vasyl is niet de enige invalide geraakte Oekraïense militair die lang op zijn uitkering wacht. De helft van de gewonde veteranen ondervindt moeilijkheden bij het verkrijgen van de officiële status ‘oorlogsdeelnemer’, blijkt uit een enquête van de Verenigde Naties onder Oekraïense veteranen. Die status is nodig voor de aanvraag van uitkeringen en andere ondersteuning.
Vrijwel altijd zijn bureaucratische obstakels in het Oekraïense veteranenbeleid de oorzaak van de moeilijkheden. Procedures zijn onduidelijk, lijsten met benodigde documenten en certificaten zijn lang. Driekwart van de gewonde veteranen geeft aan een jurist nodig te hebben bij de aanvragen.
Terug van het front raken gewonde veteranen verdwaald in de Oekraïense bureaucratie. ‘Mijn eenheid zegt dat ik bij het rekruteringscentrum moet zijn’, zegt Vasyl terwijl hij bij Shoarma Tasty op de broodjes staat te wachten. ‘En het rekruteringscentrum zegt dat ik bij mijn eenheid moet zijn.’
De voormalige automonteur, die net als veel andere mensen uit het Oekraïense leger niet met achternaam in de krant wil, stond vier jaar aan het front bij de 43ste artilleriebrigade. Hij verdedigde zijn land in de zwaarste slagen van de oorlog, waaronder die om Kyiv, Bachmoet en Charkiv.
Vorig jaar, bij een Oekraïense tegenaanval in de Russische provincie Koersk, werd hij getroffen door een drone. ‘Ik herinner me dat ik een injectie kreeg in een veldhospitaal. Twee weken later werd ik wakker in een ziekenhuis en besefte ik dat ik geen benen meer had.’
Als invalide veteraan heeft Vasyl recht op een uitkering van 1,2 miljoen hryvnia (25 duizend euro). Maar negen maanden na zijn verwondingen heeft hij alleen twee kunstbenen en een maandelijks pensioen gekregen.
Dat steekt. Vasyl, die door artillerie-explosies voortdurend een fluitend geluid in zijn linkeroor hoort, zegt de uitkering nodig te hebben om rond te komen en zijn leven weer op de rit te krijgen. Pas toen een lokale blogger zijn verhaal onder de aandacht bracht en een gemeenteraadslid hulp aanbood, veranderde er wat: plots ontving hij een cruciaal document voor de aanvraag van een uitkering, die hij nu binnen een halfjaar zou moeten krijgen. ‘Je moet er zelf voor vechten’, zegt Vasyl.
Problemen met de zorg voor oud-militairen zijn algemeen bekend in Oekraïne. Ze strekken verder dan moeilijkheden bij de aanvraag van veteranenuitkeringen, die grotendeels worden gefinancierd door Europese bondgenoten − de Oekraïense regering kampt volgend jaar met een begrotingstekort van 18 procent door de uitgaven aan de landsverdediging, zo maakte Kyiv maandag bekend. Ook sociale voorzieningen voor veteranen, zoals psychische hulp en huisvesting, schieten volgens velen tekort.
Zonder snelle hervormingen en extra financiering stort de veteranenzorg ineen, verwacht Ivona Kostyna van Veteran Hub. Ze voorziet dat een grote toename van het aantal veteranen het sociale zorgstelsel zal doen bezwijken. ‘Het stelsel is nu al zwaar overbelast.’
De groep veteranen groeit door militairen die invalide terugkeren van het front of uit krijgsgevangenschap. Minister van Defensie Denys Sjmyhal zei vorige maand dat Oekraïne inmiddels 1,3 miljoen veteranen telt. Hij zei niet hoeveel van hen in de huidige oorlog hebben gevochten.
De autoriteiten erkennen de problemen in de zorg voor oud-militairen. Ze worstelen om ze van hulp te voorzien terwijl de Russische invasie van hun land in alle hevigheid doorgaat. ‘We moeten een veteranenbeleid optuigen ten tijde van oorlog, niet na de oorlog’, zegt Roeslan Prichodko, plaatsvervangend minister van Veteranenzaken, in een video-interview.
Hij wijt de problemen aan het veteranenbeleid uit de Sovjet-Unie dat Oekraïne erfde. Dat is gericht op veteranen uit een ander tijdperk, onder wie deelnemers aan de Tweede Wereldoorlog en de bestrijding van de Tsjernobyl-kernramp. De veteranen uit de huidige oorlog hebben vaak nog een heel leven voor zich.
Het ministerie van Veteranenzaken zet in op digitalisering en hervorming van sociale voorzieningen. Deze zomer lanceerde het Veteran Pro, een onlineportaal waar veteranen terechtkunnen voor de aanvraag van medische ondersteuning, hypotheekhulp en vergoedingen. Ook moet het portaal de aanvraag van certificaten van invaliditeit vergemakkelijken.
‘We moeten deze jonge mensen weer op de been brengen’, zegt Prichodko. ‘Maar we moeten ook de mentaliteit veranderen van veteranen die thuiszitten en wachten totdat de regering ze geld geeft. Want we zullen nooit genoeg middelen hebben om ze zomaar een goed salaris te betalen.’
Vasyl is vastberaden om zijn uitkering op te eisen, maar gaat er niet thuis op zitten wachten. Hij heeft net de twee shoarmabroodjes warm afgeleverd en zijn telefoon trilt om de beloning te melden: weer 67 hryvnia (1,38 euro) binnen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant