Het huidige woningbezit leidt tot steeds meer maatschappelijke ongelijkheid. Een andere eigendomsvorm, zoals het steward-ownership, kan een nieuw perspectief bieden op betaalbaar en solidair woningbezit.
Je huis verkopen met enorme overwaarde, het is volstrekt normaal geworden. Schaarste, lage rente en stimuleringsbeleid zoals hypotheekrenteaftrek en de inmiddels afgeschafte jubelton hebben de prijzen jaar na jaar opgedreven. Voor de verkoper aantrekkelijk, voor de samenleving rampzalig. Met elke verkoop wordt de instapdrempel voor starters hoger. Zo groeit de kloof tussen wie bezit heeft en wie nog buiten staat.
Het eigen huis, ooit het symbool van brede welvaart, is verworden tot beleggingsobject voor kapitaalkrachtigen — en zolang we dat accepteren, is een eerlijke woningmarkt een illusie.
Over de auteur
Tjeerd Haccou is medeoprichter van CrowdBuilding.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
In onze neoliberale markteconomie wordt bezit vooral gezien als middel tot winstmaximalisatie. Dat geldt voor huizen en grond, maar net zo goed voor bedrijven en aandelen. Het rendement komt terecht bij de eigenaar, terwijl de samenleving de kosten draagt.
Ook bij bedrijfsovernames tellen vooral de financiële belangen van investeerders, ook als dat de missie en waarden van het bedrijf ondermijnt. WhatsApp begon ooit met de belofte ‘no ads, no games, no gimmicks’. Onder Meta verdween dat ideaal en werd de app ingepast in een advertentie-ecosysteem. IJsmerk Ben & Jerry’s, groot geworden met sociale idealen, moest deze na de overname door Unilever keer op keer laten wijken voor winst.
Gelukkig zijn er alternatieve eigendomsstructuren. Bij steward-owned bedrijven wordt kapitaal juist ingezet voor de missie. Investeerders brengen dan tijdelijk geld in, maar zonder zeggenschap over de koers van het bedrijf. Ze krijgen hun inleg met een begrensd rendement terug en stappen weer uit. Het bedrijf is zo eigendom van zichzelf en vrij van de druk om winst boven de missie te stellen.
Kledingbedrijf Patagonia bracht vanuit dit principe alle aandelen onder in een stichting en zet overtollige winst in voor klimaatdoelen. Signal, het alternatief voor WhatsApp, kan als stichting zonder winstoogmerk trouw blijven aan haar idealen. Deze steward-owned voorbeelden laten zien dat eigendom (en winst) ook kan worden ingezet voor duurzaamheid en maatschappelijke waarde.
Ook op de woningmarkt kan dit model werken. Stel: een huiseigenaar koopt een betaalbare woning van een stichting met de afspraak dat deze bij vertrek wordt terug verkocht aan diezelfde stichting. Niet voor de volledige marktwaarde, maar voor de aanschafprijs plus een eerlijk, begrensd rendement — bijvoorbeeld 25 procent van de overwaarde. De stichting verkoopt de woning opnieuw, onder de marktwaarde, aan de volgende bewoner.
Zo ontstaat een systeem waarin de eerste koper solidair is met de volgende: niemand strijkt de volle overwaarde op, maar iedereen draagt bij aan betaalbare woningen voor nieuwe generaties. Bovendien ontstaan er hechte woongemeenschappen, omdat nieuwe bewoners aansluiten op basis van gedeelde waarden in plaats van koopkracht.
Dit model is geen utopie maar heeft zich internationaal reeds bewezen. Zo bestaan in het Verenigd Koninkrijk al sinds de jaren zestig Community Land Trusts (CLT’s), waarbij grond in handen blijft van een stichting en bewoners alleen de woning kopen. Bij vertrek verkopen zij die terug aan de CLT, die de prijs betaalbaar houdt voor de volgende koper. Wat daar al decennialang werkt, kan ook hier een antwoord zijn.
In Nederland kan steward-ownership uitkomst bieden voor betaalbare koopwoningen, die in veel gemeenten bovenaan de beleidsagenda staan. Huidige regelingen helpen alleen de eerste koper, terwijl betaalbaarheid op de lange termijn niet structureel gegarandeerd wordt. Steward ownership verankert langdurige betaalbaarheid en maatschappelijke waarde permanent in de eigendomsstructuur zelf.
Ook bij collectieve zelfbouw, zoals een Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO), biedt steward-ownership perspectief. Bewoners die samen een project ontwikkelen zonder ontwikkelaar en winstoogmerk, bouwen tegen kostprijs. Maar zodra zij verhuizen en de woningen de vrije markt op gaan, verdampt dit voordeel. Een steward-owned model maakt deze voordelen blijvend overdraagbaar aan toekomstige bewoners.
Zo ontstaan vormen van betaalbaar eigendom die meer bieden dan huur. Bewoners houden volledig eigenaarschap, kunnen een eigen hypotheek afsluiten en vermogen opbouwen, terwijl de woningen betaalbaar blijven.
Woningbezit hoeft geen melkkoe te zijn. Willen politieke partijen het eigen huis opnieuw laten bijdragen aan een stabiele samenleving, dan is dit hét moment om naast de vrije markt een eerlijk alternatief te bouwen — gestoeld op betaalbaarheid, gemeenschap en solidariteit met de toekomst.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant