NAVO-luchtruim De NAVO onderschepte vrijdag drie Russische MiG-31 gevechtsvliegtuigen in Ests luchtruim. Het woord ‘salami-tactiek’ echoot onder geopolitieke analisten om de Russische militaire bewegingen aan de Europese oostgrens te duiden.
Een van de Russische MiG-31 gevechtsvliegtuigen boven de Oostzee op 19 september. Dit beeld werd genomen na de incursie door Ests luchtruim en is beschikbaar gemaakt door de Zweedse Luchtmacht.
Het was de vierde, langste en meest uitgebreide schending van het Estse internationale luchtruim door Rusland dit jaar. De NAVO onderschepte vrijdag drie Russische MiG-31 gevechtsvliegtuigen in Ests luchtruim. De actie boven de Oostzee duurde twaalf minuten en is door Estland aangeduid als ‘roekeloos’.
Rusland ontkent en stelt dat zijn gevechtsvliegtuigen onderweg waren van het Russische vasteland naar exclave Kaliningrad en zich in het internationale luchtruim bevonden. Boven de Oostzee ligt tussen Tallinn en Helsinki op het smalste punt een grofweg 30 kilometer brede strook internationaal luchtruim en internationale wateren.
Tallinn stelt echter dat de drie gevechtsvliegtuigen zonder toestemming het Ests luchtruim betraden nabij het eiland Vaindloo. Estland zegt bovendien dat de toestellen geen vluchtplan deelden, hun transponder uit hadden en niet reageerden op radiocontact met de luchtverkeersleiding. De Finse luchtmacht en de in de regio gestationeerde Italiaanse F-35-gevechtsvliegtuigen escorteerden de toestellen het luchtruim uit, als onderdeel van de NAVO Baltic Air Policing-missie.
EU-topdiplomaat Kaja Kallas, voormalig premier van Estland, sprak van een „extreem gevaarlijke provocatie” die „de spanningen in de regio verder escaleert”. Een MiG-31 kan onder meer bewapend worden met onder meer de supersnelle ballistische raket Kinzjal. Zodra een dergelijk vijandelijk vliegtuig het luchtruim betreedt, treden direct razendsnel luchtafweerprotocollen in werking. Als de indringer zich niet laat verjagen, kan er geschoten worden – wat een diplomatieke crisis kan veroorzaken, of erger: een rechtstreekse oorlog.
De actie betekent niet per se dat Rusland uit is op een direct gewapend conflict met de EU of de NAVO. Het woord ‘salami-tactiek’ echoot onder geopolitieke analisten om de Russische militaire bewegingen aan de Europese oostgrens te duiden.
Salami-tactiek als militaire strategie houdt in dat een partij telkens zorgvuldig berekende stapjes neemt richting een strategisch doel, die ieder op zich net onder de drempel van een stevige tegenreactie blijven. Analisten noemen als mogelijke Russische doelen: het testen van de NAVO-paraatheid, verdeeldheid kweken onder de bondgenoten, het oprekken van de eigen bewegingsruimte op de Oostzee en onrust stoken bij de Europese bevolking.
Rusland bouwt ook geregeld op ‘plausible deniability’ – het grijze gebied van onzekerheid, zonder onomstotelijk bewijs, waarin betrokkenheid ontkend kan worden. Zo ontkende Moskou lange tijd betrokkenheid bij de ‘groene mannetjes’ die het schiereiland van de Krim overnamen in 2014, dat huurlingengroep Wagner bestond en dat de troepenopbouw rond de Oekraïense grens in 2021 aanzet was voor een invasie.
Het vliegtuig-incident in Estland kwam iets meer dan een week nadat een tiental Russische lokdrones het luchtruim boven Pools grondgebied in zoefden tijdens een massale aanval op Oekraïne. Ook toen wuifde Rusland beschuldigingen weg . De drones zouden voor Oekraïne bedoeld zijn en raakten door GPS-jamming verdwaald, klonk het.
Hoe effectief zo'n ontkenning is bleek deze vrijdag bij CNN, waar Amerikaanse inlichtingen-medewerkers nog steeds twijfelen of Rusland de drones op Polen afstuurde of niet. „We hebben nu eenmaal geen inlichtingen die de Russische bedoelingen vaststellen of uitsluiten”, stelde een anonieme bron die de Amerikaanse inlichtingen heeft gezien.
Het resultaat is dat de bondgenoten het lastiger eens worden over een reactie. „Er lijkt niet voldoende consensus onder de NAVO-lidstaten te zijn over hoe te reageren op de kleinschalige acties van Rusland”, stelde Jenny Mathers, Ruslandexpert aan de Aberystwyth University in Wales, tegenover The Kyiv Independent. „Niemand in de NAVO wil de wapens rechtstreeks tegen Rusland oppakken, en de vrees bestaat dat een vergelding daarop uitloopt”, aldus Mathers.
Amerikaanse bronnen lijken minder geneigd opzet achter de incidenten te zien dan Europese, blijkt uit het artikel van CNN. Wel reageerde president Trump op het MiG-31-nieuws door te zeggen dat hij er „niet van houdt” en het hem „niet bevalt”. Maar zelfs de twijfelaars concluderen dat de gebeurtenissen in Polen erop wijzen dat Rusland een onbedoelde aanval op de NAVO riskeert, of in elk geval niet koste wat kost probeert te voorkomen. „Of het met opzet was of niet, het was absoluut roekeloos, het is absoluut gevaarlijk”, stelde secretaris-generaal Mark Rutte vorig weekend.
Estland heeft (net als Polen anderhalve week geleden) een beroep gedaan op artikel 4 van het NAVO-verdrag. Dat klinkt zwaar, maar betekent feitelijk dat de bondgenoten gaan overleggen over de veiligheidssituatie. Dit keer werden de gevechtsvliegtuigen niet uit de lucht geschoten. Wat de NAVO volgende keer zal doen, wordt bij een artikel-4-overleg besloten.
„De NAVO-luchtverdediging heeft zijn werk gedaan, de vliegtuigen stegen op en dwongen de Russische vliegtuigen te vertrekken”, stelde de Estse premier Kristen Michal in een interview. „Maar om zo lang in Ests luchtruim te verblijven toont op zijn minst kwaadaardigheid, zo niet een doelbewuste operatie.”
Op een vraag van een journalist of volgende keer overgegaan wordt tot neerschieten, antwoord Michal: „Ik snap die houding. Maar de richting die wij opgaan is om ervoor te zorgen dat er geen bedreiging is voor de Estse staat, het Estse volk of het Estse luchtruim. [...] Ik wil dat voor Rusland absoluut helder is dat het geen reden heeft om hier rond te dwalen.”
Source: NRC