Verenigde Naties Oud-vicepresident van Costa Rica Rebeca Grynspan zou volgend jaar graag de nieuwe secretaris-generaal van de VN worden. „We moeten weer gaan geloven dat de toekomst afhangt van onze keuzes.”
Rebeca Grynspan (69), nu secretaris-generaal van de VN-organisatie voor handel en ontwikkeling UNCTAD.
Geen vals optimisme bij Rebeca Grynspan, secretaris-generaal van de VN-organisatie voor handel en ontwikkeling (UNCTAD), als het gaat over de stand van de wereld. „Er is een gebrek aan duurzame economische groei. Er is een gebrek aan vertrouwen tussen landen. En er is een gebrek aan hoop”, zei ze onlangs tijdens een korte toespraak in Den Haag.
Toch klinkt ze tegelijk opgewekt en strijdlustig. „Vlak na de Tweede Wereldoorlog was er ook een gebrek aan economische groei en er was een groot tekort aan vertrouwen”, vervolgde ze. „Maar er was wél hoop: we dachten dat we een andere wereld konden bouwen. Die hoop moeten we terugwinnen. Want als je niet gelooft dat je iets nieuws kunt bouwen, kun je niet mobiliseren, kun je het niet doen.”
Zelf heeft Grynspan (69), voormalig vicepremier van Costa Rica, de hoop in elk geval nog niet opgegeven: ze wil graag de baas worden van de héle VN.
Rebeca Grynspan (1955, San José, Costa Rica) is sinds 2021 secretaris-generaal van UNCTAD, de VN-organisatie voor handel en ontwikkeling.
Grynspan studeerde economie in Costa Rica en het Verenigd Koninkrijk en doceerde economie aan de Universiteit van Costa Rica. In de jaren tachtig en negentig bekleedde ze een aantal ministersposten, van 1994 tot 1998 was ze vice-president.
Deze eeuw had ze een aantal internationale functies, onder meer bij de VN-organisatie voor ontwikkeling, UNDP.
De Verenigde Naties vieren dit jaar hun tachtigste verjaardag, al is ‘vieren’ niet het juiste woord. De tientallen staats- en regeringsleiders en honderden ministers die vanaf dit weekend weer naar New York reizen voor het begin van het politieke seizoen van de VN, treffen er een gedeprimeerde organisatie aan. Gekscherend wordt wel gesproken over de begrafenis van het multilateralisme. Van het optimisme van tachtig jaar geleden is niets meer over.
De klachten over de VN zijn al zo oud dat ze sleets klinken. De organisatie kreunt onder bezuinigingen omdat landen de contributie langzaam, niet of slechts gedeeltelijk voldoen. Veel landen vinden de organisatie te duur en te bureaucratisch. In de grote conflicten van deze tijd – Gaza, Soedan, Oekraïne – spelen de VN geen rol van betekenis. Het mondiale Zuiden voelt zich niet gehoord. In de Veiligheidsraad is het Zuiden slecht vertegenwoordigd, financiële instellingen als de Wereldbank en het IMF worden gedomineerd door het Noorden en hebben te weinig kapitaal, klaagt het Zuiden.
En dan is er ook nog Donald Trump. Hij ziet niets in de VN en zo mogelijk nog minder in ontwikkelingshulp. Hij hielp de wereldvermaarde ontwikkelingsorganisatie USAID in een paar maanden om zeep.
In Den Haag nam Grynspan een rapport over het mondiale Zuiden in ontvangst, waarin de Nederlandse regering wordt geadviseerd nieuwe banden aan te knopen met die grote en zeer diverse groep landen in Azië, Afrika en Latijns-Amerika. De groep is veel machtiger en krachtiger dan dertig jaar geleden. De handel tussen de zuidelijke landen onderling is net zo groot als de handel tussen noordelijke landen onderling. Dat is, zegt Grynspan, voor het eerst in drie eeuwen.
Terwijl het mondiale Zuiden opkomt, neemt de invloed van Europa af. Dat zou, schrijft de Adviesraad Internationale Vraagstukken hoopvol, een opening kunnen bieden voor een meer gelijkwaardige relatie. Sterker dan voorheen is Europa economisch op het Zuiden aangewezen. Bovendien zouden zowel Europa als het mondiale Zuiden wel eens bekneld kunnen raken tussen de rivaliserende machtsblokken China en de VS. Wat ligt dan meer voor de hand dan samenwerking?
Grynspans UNCTAD is hét podium in de VN waar landen uit Noord en Zuid elkaar ontmoeten. De aangesloten landen komen eens in de vier jaar bijeen. Grynspan was even in Den Haag omdat Nederland in oktober de zestiende UNCTAD-conferentie leidt.
„UNCTAD houdt zich bezig met handel, investeringen, financiën en technologie. UNCTAD analyseert wat in de wereld gebeurt en wat de invloed daarvan is op ontwikkelingslanden, en we helpen ontwikkelingslanden vervolgens zodat ze beter kunnen deelnemen aan de wereldhandel. Daarnaast willen we bijdragen aan consensus.”
„Ik heb de afgelopen jaren geprobeerd een constructief gesprek met het Noorden te organiseren. Als we dat niet doen, dan kunnen we het Zuiden niet dienen. We moeten niet activistisch zijn om ideologische redenen. We kijken naar de feiten, analyseren de problemen en vragen ons af hoe we die kunnen oplossen. Niet tegen het Noorden ingaan, maar oplossingen zoeken voor het Zuiden.”
„We hebben weer vertrouwen gecreëerd tussen onze leden. Vertrouwen is een schaars goed, maar het is beter dan het was. Het Zuiden vertrouwt UNCTAD en het Noorden begint in te zien dat UNCTAD een plek is voor discussies. Als we dát zijn, dan zijn we een nuttige organisatie. We voeren geen onderhandelingen. Als je onderhandelt, is alles wat je zegt meteen onderdeel van je positie. In onderhandelingen kun je niet zomaar van standpunt veranderen. Je kunt niet hardop denken. Soms is het nodig om met discussies problemen op te lossen die je niet via onderhandelingen kunt oplossen.”
„Vroeger lieten veel VN-ambassadeurs uit het Noorden zich niet zien. Nu komen ze wel. En ze doen mee. Dat is een goed teken.”
Het helpt ook, zegt Grynspan, dat UNCTAD vaker onderzoek levert over problemen die spelen. Vroeger, zeg ze , was UNCTAD of te vroeg of te laat. Analyses voorspelden problemen voor de verre toekomst of kwamen als mosterd na de maaltijd. „Laat me eens onbescheiden zijn: nu leveren we onderzoek dat ertoe doet.”
Als voorbeeld noemt ze de analyses die UNCTAD maakte over de gevolgen van de inval van Rusland in Oekraïne. UNCTAD onderbouwde snel dat er een voedselcrisis in het Zuiden dreigde omdat de export van tarwe en kunstmest uit Oekraïne en Rusland stagneerde, dat er financiële problemen zouden ontstaan omdat de rente steeg en dat een energiecrisis opdoemde. „Wij hadden de cijfers en wij hebben het narratief veranderd.” Grynspans analyses vormden de basis voor internationale afspraken met Moskou en Kyiv over de doorvoer van graan en kunstmest over de Zwarte Zee.
„Ja, maar ze hebben nog steeds effect: Rusland en Oekraïne exporteren en de markten zijn stabiel. Ik moet dit wel even kwijt, en ik zeg dit ook vaak in de VN: het gaat er niet om of jij of je project overleeft, het gaat erom dat je je doelen verwezenlijkt.”
In de loop van het gesprek komen behalve UNCTAD nog een reeks andere VN-organen ter sprake die onder vuur liggen. De Wereldhandelsorganisatie. Het IMF. De Wereldbank. De Veiligheidsraad. Grynspan deelt de kritiek, maar wijst er ook op dat de organisaties kleine stappen in de goede richting zetten en dat Zuidelijke landen nog niet uit VN-organisaties stappen.
Ook is ze er heilig van overtuigd dat er steeds meer steun komt voor uitbreiding van de Veiligheidsraad met een aantal permanente leden, mits de nieuwkomers geen veto krijgen. „Ik denk niet dat we binnenkort het VN-Handvest zullen herschrijven. We moeten op betere tijden wachten.”
„Geen enkele goede politicus zou die vraag nu al beantwoorden. En ik ben een goede politicus. Oké?”
„Ik geef antwoord als de tijd gekomen is.”
Grynspan laat een lange stilte vallen. Dan:
„Het VN-systeem moet hervormd worden om zijn legitimiteit te behouden. Als de VN relevant willen blijven moeten ze veranderen. Ik wil die hervorming graag aanjagen. Daarvoor heb je iemand nodig die dingen gedaan kan krijgen. Ik heb in mijn carrière laten zien dat ik dingen in beweging kan krijgen. Ik heb alle organisaties waar ik heb gewerkt hervormd.”
„Zonder ons zou de wereld echt slechter af zijn. Voor het leeuwendeel van de landen en de bevolking van die landen is samenwerken niet gewoon een optie, het is essentieel. Je kunt de problemen van de wereld niet alleen oplossen. We hebben ons bewezen op humanitair vlak. In ontwikkelingswerk kunnen we nog beter worden, veel landen hebben ons nog steeds nodig. En als het gaat om vrede en veiligheid zie ik geen alternatief.”
„Ik las laatst dat de VN niet zijn opgericht om álle problemen van de mensheid op te lossen. Maar vrede en veiligheid is wel een pijler van de VN. De VN zullen altijd een afspiegeling zijn van de leden, maar de secretaris-generaal moet een afspiegeling zijn van de aspiraties van de VN. De secretaris-generaal moet vertrouwd worden en moet risico’s nemen, maar dat betekent niet dat alle problemen opgelost worden. Het goede doen levert niet altijd het goede op, maar het brengt je wel dichter bij een oplossing.”
Grynspan praat vaak over Costa Rica. Ze vertelt dan dat het kleine en ooit arme land onorthodoxe dingen deed. Zo werd al vroeg onderwijs voor jongens én meisjes verplicht. In 1948 werd het leger ontbonden. Een aanzienlijk deel van het grondgebied werd natuurreservaat.
„Leiderschap doet ertoe. Het waren politieke leiders die deze initiatieven namen. En ze namen beslissingen voor de lange termijn. Het was geen korte-termijnopportunisme, en dat maakte het verschil. De tweede les is dat je ideeën moet combineren met sterke instellingen. En, je moet je eigen koers varen, niet zomaar de ideeën achternalopen die in de mode zijn. We laten ons te vaak leiden door de laatste vijf minuten van de geschiedenis. We moeten een stap terug doen en structureler naar de geschiedenis kijken. Je mag niet zomaar aannemen dat de huidige opvattingen zullen zegevieren.”
Grynspan wijst er graag op dat geschiedenis niet lineair is. Het is geen wet dat slechte ontwikkelingen altijd doorzetten en positieve verandering per definitie in de weg staan.
„Ik heb het met eigen ogen gezien in Costa Rica. Het land geloofde in scholing en gezondheidszorg voor iedereen. Mijn familie profiteerde daarvan. Er is veel leed in de wereld. Het breekt mijn hart. Maar we moeten weer gaan geloven dat de toekomst afhangt van onze keuzes. We moeten een oplossing vinden voor de moeilijkheden waar deze tijd ons voor plaatst. Niemand kan me wijs maken dat dat niet kan.”
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC