Josette Daemen houdt politieke partijen ideologisch bij de les. Voor welke waarden staan ze nou echt?
Als iemand met een grote liefde voor dieren en principiële mensen, vind ik het altijd een genot om te volgen wat er zoal bij de Partij voor de Dieren gebeurt. Al een halfjaar wordt daar hevig gedebatteerd over het defensiestandpunt van de partij. Eerder was de PvdD altijd uitgesproken tégen wapeninvesteringen. Afgelopen voorjaar besloten de fracties in het Europees Parlement en de Tweede Kamer echter om extra investeringen in de Europese defensie te steunen. Op het partijcongres eerder deze maand stemde een meerderheid van de leden met die nieuwe positie in, maar een deel van de achterban blijft ongelukkig; sommigen sluiten zich aan bij de nieuwe partij Vrede voor Dieren, die extra bewapening pertinent afwijst. Volgens hen verloochent de PvdD met het nieuwe defensiestandpunt haar kernwaarden.
Heeft de kritische achterban een punt? Je kunt er op verschillende manieren naar kijken. Op het eerste gezicht gaat het steunen van wapeninvesteringen inderdaad in tegen een kernwaarde van de PvdD: bescherming van dieren, natuur en milieu. Want wapentuig wordt op dieren getest, de productie ervan vergt ongelofelijk veel grondstoffen, en militaire oefeningen en onderhoud van defensiematerieel leiden tot reusachtige uitstoot en ecologische schade.
Je kunt ook zeggen: het nieuwe defensiestandpunt is nog steeds gericht op het realiseren van de kernwaarden van de partij, alleen dan op de langere duur. Zo redeneert partijleider Esther Ouwehand. In de nieuwe geopolitieke realiteit, zegt ze in een podcastinterview, vormt bewapening een „noodzakelijk kwaad”. Wapenproductie gaat inderdaad gepaard met milieuschade, maar die valt in het niet bij de verwoesting van ecosystemen, dieren en mensenlevens die een oorlog teweegbrengt. Bovendien kun je alleen in een vrije samenleving opkomen voor natuur en dierenrechten, en die vrijheid staat nu op het spel. Juist met het oog op de kernwaarden op de lange termijn moet je dus bereid zijn om offers van die waarden te brengen op de korte termijn.
De echte Prinzipienreiter zou daar nog tegenin kunnen brengen: zo werkt het niet met kernwaarden. Je kunt een waardenschending op het ene moment niet zomaar wegstrepen tegen waardenwinst op een later moment. Als je het idee van dieren- en natuurrechten echt serieus neemt, dan kun je niet zeggen: dat ik dit ene proefdier nu opoffer voor de wapenindustrie is acceptabel omdat ik er straks de dood van veel meer dieren mee voorkom; dat ik dit ene bos nu opgeef voor een legeroefening is gerechtvaardigd omdat de krijgsmacht dan later al die andere natuur beter tegen een invasie kan beschermen. Het doel heiligt de middelen niet. Wat moreel telt is niet het effect, maar het principe.
Ik vermoed dat er bij de PvdD best wat mensen zijn die zó principieel voor dierenrechten staan, dat ze zich op die laatste positie stellen. Toch denk ik niet dat hier het grootste pijnpunt ligt in de discussie binnen de partij. Wat de PvdD met het innemen van haar nieuwe defensiestandpunt opgeeft is niet zozeer een fundamentele waarde, als wel een fundamentele overtuiging. De overtuiging dat het compromisloos vasthouden aan je principes op de korte termijn ook het meest effectief is voor het realiseren van je idealen op de lange termijn.
Precies die overtuiging behoorde altijd tot de kern van het gedachtengoed van de partij; precies die overtuiging onderscheidde de PvdD van andere partijen. Wil je écht een leefbare aarde realiseren voor alle levende wezens? Accepteer dan níét dat er toch weer een dier of een bos voor de mens moet wijken, maar vecht voor élke vleermuis; voor élke boom. Wil je écht iets voor elkaar krijgen in de politiek? Ga dan níét voor het compromis, maar sta onverzettelijk voor je idealen. Wil je écht vrede? Bereid je dan níét voor op oorlog, maar wens elk wapen de wereld uit. Alleen zo laat je mensen zien dat het mogelijk is om op een fundamenteel andere manier te denken; precies dat hebben we nodig om echte verandering te bereiken.
Met dat idee wordt nu gebroken, en je ziet de pijn bij PvdD’ers. Niet omdat hun partij haar kernwaarden zou opgeven dus. Maar omdat de partijleiding van haar geloof is gevallen. Nee, onwrikbaar principieel zijn op de korte termijn is toch niet altijd de beste route naar je idealen op de lange termijn, geeft Ouwehand nu impliciet toe.
„Wat erg dit”, verzucht ze in de podcast. „Dat dit nu de wereld is zoals die is.”
Source: NRC