Vrijheid van meningsuiting Na de moord op Charlie Kirk poogt de regering-Trump linkse tegenstand monddood te maken. Maar veel Amerikanen, ook aanhangers van de rechtse influencer, geloven heilig in het Eerste Amendement. „We hebben hier de vrijheid van meningsuiting. Niet dat ik dat altijd leuk vind.”
De herdenkingsplek voor Kirk bij het Turning Point USA-hoofdkwartier in Phoenix, Arizona.
Mensen die de dood van Charlie Kirk toejuichen, die vindt Kim Petersen (57) „onmenselijk”. „Het zijn monsters. En ze moeten de consequenties dragen van wat ze zeggen. Als je je baan verliest vanwege walgelijke dingen die je op het internet zet, dan verdien je dat.”
Petersen staat deze woensdagmiddag – Constitution Day, in de VS – met haar dochter voor het kantoor van Turning Point USA in Phoenix. Dat is de conservatief-christelijke jongerenorganisatie waar Charlie Kirk leiding aan gaf. Er ligt een rij bloemen van wel honderd meter lang, Amerikaanse vlaggen wapperen, uit een luidspreker klinkt evangelische rockmuziek. Ondanks een temperatuur van meer dan 35 graden komen er voortdurend mensen langs – opvallend veel ouderen, voor een activist die vooral bij jongeren populair zou zijn geweest.
Petersen moest zichzelf bijeenrapen na dagen van rouw om hierheen te komen, zegt ze. Ze is blij dat de regering-Trump heeft aangekondigd op te gaan treden tegen ‘linkse organisaties’, na de moord op Kirk. Ofschoon de autoriteiten zeggen dat de schutter alleen handelde en er geen bewijs is dat het tegendeel waar is, gelooft Petersen dat niet. Ze denkt dat linkse organisaties „gefinancierd worden” om geweld te plegen, iets waar ook geen bewijs voor is. „Ik zie meer geweld dan ik ooit eerder in mijn leven heb gezien.”
En toch zegt ze: wie Kirks dood wil vieren, mag dat doen. „Ik ben helemaal voor het Eerste Amendement”, zegt ze over het grondwetsartikel dat de vrijheid van meningsuiting in de Verenigde Staten op welhaast absolute wijze beschermt. „Charlie vond dat ook. Hij was een constitutionalist.”
Dit principe – het verheerlijken van iemands gewelddadige dood mag verwerpelijk zijn, wettelijk is het toegestaan – was afgelopen week niet besteed aan de regering-Trump. Verscheidene bewindslieden grepen de moord aan voor pleidooien om de vrijheid van meningsuiting aan banden te leggen en linkse organisaties ‘aan te pakken’.
In plaats van de ooit gebruikelijke oproepen tot nationale eenheid na een schokkend geweldsincident, klonk de hele week felle taal vanuit het kabinet. Pam Bondi, minister van justitie en hoofdaanklager, haalde uit naar een medewerker van een printwinkel in Michigan die geen folders wilde drukken voor een herdenking van Kirk. „We kunnen je daarvoor vervolgen”, zei ze. „Er is vrijheid van meningsuiting, en er is haatdragende taal.” Ze zei dat de overheid „achter mensen aan zal gaan” die zich aan dat laatste schuldig maken, hoewel ze dat later enigszins nuanceerde.
Vicepresident JD Vance riep op mensen die de dood van Kirk vieren, te verklikken bij hun werkgever. Ook zei hij achter ngo’s aan te willen gaan die geweld „kweken, faciliteren en gebruiken”.
Woensdag zei Trump dat hij antifa, een gedecentraliseerde ultralinkse activistische beweging, zou aanmerken als terroristische organisatie. Volgens verscheidene media werkt het Witte Huis aan een presidentieel decreet dat haatdragende taal aan banden moet leggen.
Een spandoek bij het Witte Huis stelt – vrij vertaald – dat de vermoorde rechtse influencer Charlie Kirk ‘verdomd racistisch was’. Foto Aaron Schwartz/Reuters
Deze retoriek van de regering kan niet per se op brede instemming rekenen – zeker niet van Democraten, maar ook niet van elke Republikein. Juist sommige partijgenoten van Trump hebben de vrijheid van meningsuiting hoog zitten. Ted Cruz, prominent senator uit Texas, zei al gauw dat je „niet vervolgd kan worden voor je uitspraken” in de VS. Hij bracht filosoof John Stuart Mill in herinnering, die ooit zei dat betere taal het beste middel is tegen kwade taal.
In de VS reikt de vrijheid van meningsuiting verder dan in veel andere landen. Je racistisch of nazistisch uiten mag er in principe. Het is wettelijk ook niet eenvoudig om organisaties aan te merken als terroristisch. In meerdere uitspraken heeft het Hooggerechtshof bepaald dat ook hate speech valt onder het Eerste Amendement en dat dit pas strafbaar wordt bij concreet oproepen tot geweld.
Ook Kirk – die zelf de controverse nooit schuwde – onderschreef deze uitleg bij leven. „Haatdragende uitlatingen bestaan wettelijk niet in Amerika”. schreef hij mei vorig jaar op X. „Er zijn lelijke uitspraken. Er zijn gore uitspraken. Er zijn kwaadaardige uitspraken. En ze zijn ALLEMAAL beschermd door het Eerste Amendement.”
Juridisch is de vrijheid van meningsuiting dan wel ruim beschermd, maar veel burgers en bedrijven waren er deze week niet gerust op dat dit onder Trump ook in de praktijk zo zou blijven. Er doken meerdere voorbeelden op van ontslagen werknemers die aan de online schandpaal waren genageld wegens hun vergoelijkende of juichende reacties op Kirks dood. En ook grote mediaconglomeraten lijken bevreesd in het vizier van deze regering te komen.
Woensdag maakte tv-zender ABC bekend dat het zijn late-nightshow, gepresenteerd door komiek Jimmy Kimmel, van de buis haalt na opmerkingen die Kimmel maakte over de schutter van Kirk. Dat gebeurde na kritiek van de voorzitter van de federale mediawaakhond (FCC). Deze Brendan Carr, benoemd door Trump, gaat over de afgifte van licenties voor tv-netwerken en fusies van hun mediabedrijven, die hij in principe kan blokkeren.
Donderdag opperde Trump dat de licenties van tv-netwerken die dit soort kritische, satirische avondprogramma’s uitzenden, ingetrokken zouden moeten worden. Dit omdat ze „een verlengstuk” van de Democratische oppositie zouden zijn.
Al deze ontwikkelingen voeden de zorg dat de regering-Trump de moord op Kirk aangrijpt om autoritaire maatregelen te nemen en het staatsapparaat in te zetten voor politieke doelen – terwijl er geen indicaties zijn dat linkse of Democratische groepen iets met de moord op Kirk te maken hebben. De vaagheid van de dreigementen vergroot het afschrikwekkend effect: wat houdt het aanpakken van linkse organisaties precies in? En wie vallen eronder?
Dat juist Republikeinen zich nu boos maken over reacties op de moord op Kirk, is volgens veel – óók enkele conservatieve – commentatoren hypocriet. Het was Vance die eerder dit jaar Europa de les las over censuur op het continent. Republikeinen maken zich al jaren boos over veronderstelde linkse censuur en ‘cancel culture’.
Bovendien halen ze regelmatig uit naar techbedrijven die content op hun platforms zouden censureren, en de accounts van Trump na de Capitoolbestorming van 2021 blokkeerden. „Herstel van vrijheid van meningsuiting en het beëindigen van regeringscensuur”, luidde een van de eerste decreten van Trump.
„Ze proberen niet eens te verbergen wat ze doen”, zei de Democratische senator Chris Murphy donderdagmiddag op een persconferentie. Daar presenteerde hij met een aantal partijgenoten een wetsvoorstel dat de vrijheid van meningsuiting steviger moet verankeren. „Dit is het pad naar autocratie”, zei de Democratische senaatsvoorman Chuck Schumer over de afgelopen week.
Volgens The New York Times heeft de retoriek van de regering-Trump al gevolgen: sommige stichtingen die doneren aan Democratische campagnes zouden terughoudender zijn geworden, uit angst voor vergelding nadat hun donaties openbaar worden. Meer dan honderd filantropische stichtingen hebben een open brief gepubliceerd waarin zij hun zorgen uiten. De organisaties staan de afgelopen dagen nauw in contact, terwijl ze zich voorbereiden op het moment waarop ze wellicht een doelwit worden.
De herdenkingsplek voor Kirk bij het Turning Point USA-hoofdkwartier in Phoenix, Arizona
Wie bij de herdenkingslocatie in Phoenix met Kirks aanhangers spreekt, hoort brede steun voor het Eerste Amendement die veel principiëler is dan bij de regering. Tegelijkertijd worden de ontslagen door heel het land niet als voorbeeld gezien van een rechtse cancel culture.
Teri Rope (66), die verderop in Phoenix woont, was fan van Kirk omdat hij juist jongeren warm wist te maken voor het christendom, zegt ze. Maar als mensen zijn dood willen vieren, „dan hebben ze dat recht”. „We hebben hier de vrijheid van meningsuiting. Niet dat ik dat altijd leuk vind.”
„Dit helpt me om niet boos te zijn.” Earl Feddick (69) is met een beker frisdrank in de hand naar de herdenkingsplek gekomen, omdat hij woede voelde richting de mensen die Kirk na zijn dood „respectloos” behandelen. Het doet hem pijn als mensen dat doen, maar het mág, zegt Feddick. Zij zullen op een andere manier gestraft worden. „Als je in God gelooft, dan geloof je dat deze mensen de prijs zullen betalen voor hun gebrek aan respect.”
„Mensen willen gewoon niks met zulke types te maken hebben”, zegt een man die niet met zijn naam in NRC wil over de ontslagen. „Als bedrijven zeggen: wegwezen, dan doen ze het juiste.”Zijn vrouw probeert hem weg te trekken uit het gesprek; de twee hebben gelezen dat er in Nederland „gemene” dingen zijn gezegd over Kirk en zijn huiverig om met een krant uit dat land te praten. Maar hij voegt nog een ding toe, over de ‘linkse netwerken’: „Wie daar deel van uitmaakt, kan beter maken dat-ie wegkomt.”
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC