DEN HAAG - 'Ik mocht hem die keer aanraken. De keren daarna zat hij achter tralies.' Als 6-jarig jongetje liep Chris Heijer door de lange gang van de gevangenis en zag daar, helemaal aan het einde, zijn vader gehurkt op hem wachten. Zijn vader heeft de Tweede Wereldoorlog niet overleefd. Zaterdag vindt in Scheveningen de tachtigste herdenking plaats van het Oranjehotel. Voor Chris Heijer is dat ieder jaar een bijzonder moment. 'Ik ruik nog steeds de lucht van de strontemmers in de gevangenis.'
Het is maart 1941. Chris is thuis met zijn moeder en zus als de Gestapo voor de deur staat. Twee jonge Duitsers, genaamd Poos en Slagter, vragen of zijn vader thuis is. Die is op dat moment naar school gegaan. De school heeft namelijk geëist dat zijn dochter een speldje zou dragen.
Vader en verzetsstrijder Hendrik Heijer is het daar fel mee oneens en wil verhaal halen. Op school wordt hij gearresteerd en meegenomen naar het Oranjehotel, zoals de gevangenis van Scheveningen wordt genoemd tijdens de oorlog.
Hij wordt gearresteerd wegens wapenbezit. Wie hem heeft verraden, is tot op de dag van vandaag onbekend.
De 6-jarige Chris bezoekt zijn vader in de maanden na diens arrestatie nog drie keer. 'Ik ruik nog steeds de lucht van de strontemmers in de gevangenis', zegt Chris. 'Onmenselijk. Gevangenen sliepen er ook op stro.'
Het beeld van de lange gang, met verderop zijn vader gehurkt op hem wachtend, zal Chris nooit meer vergeten: 'Ik mocht hem die keer aanraken. De keren daarna zat hij achter tralies.'
Na enkele maanden in het Oranjehotel volgt de overplaatsing naar Kamp Amersfoort. Het gezin krijgt een koffer met Hendrik zijn persoonlijke spullen thuisgestuurd. Daarmee wordt duidelijk gemaakt dat Hendrik Heijer vanaf dat moment in Amersfoort zit. Een afscheid is er nooit geweest.
Vanuit Amersfoort wordt Hendrik, via de gevangenis in Utrecht, doorgestuurd naar concentratiekamp Sachsenhausen in Duitsland. Daar is hij in de nacht van 2 op 3 mei 1942 geëxecuteerd.
'Hij werd met twee andere mannen voor een kuil gezet', vertellen Chris en zijn vrouw Anja. 'De muziek werd harder gezet zodat niemand de schoten hoorde. Maar iedereen wist het.'
Kort voor zijn dood schrijft Hendrik Heijer een afscheidsbrief. 'Met deze brief moet ik afscheid nemen', schrijft hij. 'Wanneer je deze brief ontvangt, ben ik van jullie heengegaan. Ik vertrouw erop dat jij je sterk zal houden en begrijpt waarom ik ben gevallen.'
'Toen Chris zijn moeder de brief ontving, trok er een witte streep door haar haar', zegt Anja. 'Dat is echt gebeurd. Zij werd spontaan grijs en heeft bijna haar hele leven niet meer gesproken over de situatie.'
Bijna haar hele leven spreekt Chris zijn moeder niet over de situatie. Maar als zij honderd jaar is en aan de koffie zit bij Chris en Anja, verandert dat: 'Mijn man is vermoord', zegt ze dan plots.
Voor Chris is de oorlog nooit voorbijgegaan. 'Zijn hele leven zoekt hij al naar antwoorden', zegt Anja. Zo staat hij in 2021 in een Duitse rechtszaal tijdens het proces tegen de Duitse SS-bewaker Josef Schütz. Die werkt tussen oktober 1941 en februari 1945 in het concentratiekamp van Sachsenhausen.
'De man bleef volhouden dat hij er nooit gewerkt had', zegt Anja. 'Chris wilde hem recht aankijken, maar dat was onmogelijk. Het was heel emotioneel.'
Meerdere keren reist Chris terug naar de plek waar zijn vader is doodgeschoten. En onlangs plaatst hij nog een gedenksteen bij het ouderlijk huis.
Maar tussen alle zware herinneringen koestert hij ook iets kleins en dierbaars: de wekelijkse fietstochtjes die hij met zijn vader heeft gemaakt naar de viskraam op de hoek van de Zuiderparklaan en de Escamplaan.
Tegenwoordig is het Oranjehotel op Scheveningen een nationaal monument. Jaarlijks worden de mensen die hier hebben vastgezeten herdacht.
Voor Chris en Anja blijft de herdenking een beladen moment. 'Mensen leren te weinig van onze geschiedenis, kijk maar naar de wereld om ons heen. Het gaat ook door in deze generatie.'
Juist daarom vinden Chris en Anja het zo belangrijk dat er herdacht blijft worden. 'Want onze geschiedenis mag zich nooit herhalen.'
Deze zaterdag is de jaarlijkse herdenking in het Oranjehotel. De plechtigheid begint om 10.30 uur. Een registratie van de herdenking is zaterdag vanaf 17.00 uur elk uur te zien op TV West.
Source: Omroep West Den Haag