Haatreacties verdrukken met liefdevolle geluiden, nepnieuws bestrijden door massaal te reageren met factchecks. Donderdag begonnen in Nederland twee initiatieven die de door ophef geregeerde social media-algoritmes willen beteugelen.
is techredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over sociale media en kunstmatige intelligentie.
Dat ze vrijwel tegelijk live gingen is toeval. Maar: ‘Eigenlijk is het gek dat niemand het eerder heeft gedaan’, zegt journalist Tim Hofman. Hij startte met zijn programma Boos en in samenwerking met journalist Rocher Koendjbiharie De Controlekamer, een Signalgroep waarin duizend vrijwilligers klaarstaan om met factchecks te reageren op internetposts. Zo willen ze de verspreiding van nepnieuws tegengaan.
Tegelijkertijd lanceerden de actiegroepen DeGoedeZaak en Stem op een Vrouw een‘troetelleger’, dat haatreacties bij vrouwelijke politici met liefdevol commentaar wil neutraliseren.
Het idee van beide groepen is hetzelfde: tegenwicht te bieden aan de even machtige als ongrijpbare algoritmen op social media, die vooral de berichten die woedende reacties ontlokken aan een groot publiek serveren, in plaats van de meer genuanceerde geluiden.
In hun aanpak spiegelen ze deels de trollenlegers waartegen ze in opstand komen; waar sommige groepen de publieke opinie proberen te beïnvloeden door als een anonieme zwerm onder meer (nep)nieuws te verspreiden en bijdragesecties te overspoelen met haat of strak gecoördineerde standpunten, willen De Controlekamer en DeGoedeZaak dat nu ook doen. Maar dan met het omgekeerde doel.
Hofman hoopt zo invloed op het maatschappelijk debat te kunnen uitoefenen. ‘Nepnieuws of berichten waar belangrijke context wordt weggelaten, doen het vaak goed in de algoritmes, omdat ze veel ophef veroorzaken. Door massaal te reageren op berichten die de feiten laten zien, hopen we die meer naar voren te kunnen schuiven.’
De eerste actie van De Controlekamer richtte zich op demissionair minister van Volkshuisvesting Mona Keijzer. Bij Pauw en De Wit werd haar gevraagd of ze het gepast vond dat BBB-leider Caroline van der Plas met Prinsjesdag de Israëlische kleuren droeg, terwijl een VN-commissie heeft geconcludeerd dat dit land genocide pleegt.
Hierop trok Keijzer het stempel genocide in twijfel: ‘Je krijgt constant van dat soort rapporten, laatst van zo’n stichting waar iedereen lid van kan worden, toen bleek 26 procent van de deskundigen tot de conclusie te zijn gekomen dat er sprake is van genocide.’
Boos postte een factcheck van die uitspraak op Instagram. Daarin staat onder meer dat Keijzer belangrijke context weglaat: in het rapport waar ze naar refereert – dat afkomstig is van de IAGS, de grootste internationale organisatie voor genocidewetenschappers – heeft 28 procent van de aangesloten leden over de stelling gestemd (een gangbaar percentage), maar van die groep oordeelde 86 procent dat er sprake is van genocide.
A post shared by BOOS (@boosbnnvara)
Vervolgens kregen de leden van De Controlekamer het verzoek of ze de post willen liken, delen en er op willen reageren. Met vijfduizend likes en een paar honderd reacties en herplaatsingen krijgt het bericht meer aandacht dan je op basis van vergelijkbare posts van het kanaal zou verwachten – al scoren spannende filmpjes waarin Hofman oplichters achterna rent alsnog beter.
‘Er passen duizend mensen in een Signalgroep, dat is voor ons de max’, zegt Hofman. Zo houdt de organisatie zicht op wat er gebeurt, ‘Ik wil geen haatdragend trollenleger.’
Hij leest de spelregels uit de groep voor: geen haat of intimidatie, het gaat om het tegenspreken van nepnieuws. ‘Dat is waar we ons op richten, een paar keer per week een oproep voor factchecks, daar houden we het bij. Ik maak me geen illusies, het zal niet gelijk het hele systeem veranderen, maar ik ben benieuwd of het een zaadje kan planten.’
Ook het troetelleger van DeGoedeZaak en Stem op een Vrouw komt hooguit een paar keer per week in actie, maar heeft wel ruimte voor meer deelnemers, zegt initiatiefnemer Devika Partiman. ‘Op Signal zitten we op 700 mensen, maar we hebben toch ook voor een WhatsAppgroep gekozen, omdat je daar grotere groepen kunt beheren. Daar hebben we nu een paar honderd leden.’
Het troetelleger richt zich op vrouwelijke politici die in commentsecties met haat worden bestookt, zoals GroenLinks-PvdA-Kamerlid Esmah Lahlah: ‘Iemand had ons getipt over een filmpje op X waarin Lahlah een voetbal, volgeschreven met voorbeelden van vrouwenhaat, mee had genomen naar de Tweede Kamer.’ Een greep uit de reacties: LahLah is ‘net zo aantrekkelijk als een volle vuilniszak’, ‘zo vrouwelijk als een 70-jarige travestiet’.
Twitter bericht wordt geladen...
‘Haat is anders dan kritiek, het is niet inhoudelijk’, zegt Partiman. ‘Uit onderzoek blijkt dat onlinehaat vrouwen kan ontmoedigen om de politiek in te gaan, dat willen we voorkomen.’
Volgens onderzoek van het Ministerie van Binnenlandse Zaken is bijna de helft van de vrouwen in de lokale politiek slachtoffer van onlineagressie en geweld, tegenover ruim 35 procent bij de mannen. In 2021 toonde onderzoek van De Groene Amsterdammer aan dat 10 procent van alle tweets gericht aan vrouwelijke politici haat of agressie bevatten. Voormalig vicepremier Sigrid Kaag kreeg gemiddeld elk kwartier zo’n bericht.
Groepsleden krijgen de instructie niet op haatreacties te reageren, maar er een bemoedigend, respectvol geluid tegenover te zetten, in de hoop de vrouwenhaat onder te kunnen sneeuwen. In de commentsectie van LahLah’s post plaatsen deelnemers een emoji van een spierbal, of berichten als ‘Goede actie’, ‘Ga zo door’.
‘Progressieve vrouwen krijgen vaker te maken met haat, maar als je na Prinsjesdag op sociale media kijkt zie je dat élke vrouwelijke politicus te horen krijgt dat ze dik, dom of lelijk is’, zegt Partiman. Met het troetelleger wil ze opkomen voor alle politici, los van hun overtuigingen. ‘Haat is haat, daar moeten we ons als gemeenschap altijd tegen verzetten.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant