Antisemitisme Joden worden in Nederland vaak als pionnen gebruikt, ziet Margalith Kleijwegt. Zowel links als rechts moet anders omgaan met mensen in de diaspora.
Na mijn artikel Erfenis van angst in De Groene Amsterdammer van begin augustus, over de gevolgen voor de Joodse diaspora van de massaslachting door het Israëlische leger in Gaza, kreeg ik nogal uiteenlopende reacties.
Margalith Kleijwegt is publicist. Ze schrijft over de multiculturele samenleving.
Voor links was ik af omdat ik het woord ‘genocide’ niet in het stuk had gebruikt, omdat ik niet inzag dat zionisme een kankergezwel is, Netanyahu een tweede Hitler en omdat ik me volgens menigeen op sociale media als slachtoffer gedroeg: „En maar janken en janken”. Ik was kort gezegd: „Een bange ghettojood”.
Van rechts kreeg ik het predicaat ‘naïef’, omdat ik het gevaar van de islam niet inzag. Journalist Wierd Duk waarschuwde me in een spraakbericht dat Joden in het westen existentieel werden bedreigd als gevolg van „virulent antisemitisme”, net als in de jaren dertig. „Uiteindelijk is iedere Jood aan de beurt”, zei hij.
Ook het Centraal Joods overleg (CJO) liet van zich horen, via een ingezonden brief aan De Groene. Ik had betoogd dat dit overkoepelende orgaan een te alarmistische toon aansloeg wanneer het om antisemitisme ging en ik stelde dat zijn zwijgen over de schendingen van mensenrechten in Gaza zijn morele gezag ondermijnde. Het CJO sloeg terug en verweet mij „morele superioriteit”.
Deze reacties laten zien dat met name ongebonden Joden in de diaspora voortdurend als pionnen worden gebruikt. De meesten van ons zijn niet zijn aangesloten bij een synagoge, ongeveer dertigduizend niet tegen achtduizend wel.
Een deel van links is buitengewoon ongeduldig en vindt bovendien – zoals iemand het in een reactie op een Instagram-post van De Groene verwoordde – dat „de houdbaarheidsdatum van de Holocaust al ver verstreken” is. Sommigen twijfelen inmiddels zelfs aan het bestaansrecht van Israël. Rechts refereert juist graag aan dat donkere verleden en wil, om zijn eigen anti-moslim-agenda te dienen, voortdurend de suggestie wekken dat Joden hier groot gevaar lopen.
Voor veel Joden voelt kritiek op Israël als een aanval op hun identiteit. Voor veel niet-Joden is Israël vooral een symbool van kolonialisme en onderdrukking. Beide reflexen zijn begrijpelijk, maar leiden tot verharding in plaats van helderheid. Soms zo sterk dat het Amsterdams-Joodse raadslid Itay Garmy onlangs liet weten zich niet meer verkiesbaar te stellen. De haat van alle kanten werd hem te veel.
Antisemitisme is reëel, hardnekkig en soms levensgevaarlijk. Maar dat is iets wezenlijk anders dan kritiek hebben op Israël. Het bewust vermengen van die twee, zoals de Israëlische regering daar en rechts hier vaak doet, heeft desastreuze gevolgen. Voor Israël zelf, maar vooral ook voor Joden buiten Israël.
De Britse historicus Mark Mazower benadrukt dat Israël geen veilige haven meer is, maar een staat die – door de manier waarop het oorlog voert – antisemitisme juist aanwakkert. Voor Joden in de diaspora betekent dat: je wordt steeds vaker aangesproken op een beleid waar je zelf niets mee te maken hebt, maar waarvan je de gevolgen wél ondervindt.
Dat zie ik terug in Nederland. Op links is Israël verworden van bondgenoot in de strijd voor gerechtigheid tot symbool van onderdrukking. Het woord ‘zionisme’ is een scheldwoord geworden. Rechts daarentegen presenteert zich als beschermer van Joden, maar gebruikt antisemitisme vooral opportunistisch – als politieke munitie, zoals zichtbaar werd in de Douwe Bob-affaire, waarin een publieke beschuldiging van Jodenhaat leidde tot bedreigingen, voordat excuses volgden. Joden raken zo gevangen tussen twee kampen die beiden vooral zichzelf bedienen.
Aan rechts: stop met het gebruiken van antisemitisme als wapen tegen moslims en anderen. Het maakt de situatie alleen maar cynischer en gevaarlijker. Antisemitisme bestrijd je niet door het te misbruiken tegen een andere minderheid.
Aan links: geef Joden in de diaspora de ruimte om zelf tot het inzicht te komen dat Israël een andere plaats in de wereld en in hun persoonlijke leven zal gaan innemen. Dwing hen niet in een hoek met eisen tot onmiddellijke afstand of scherpe veroordelingen. Dat werkt averechts en miskent hoe complex en pijnlijk die herbezinning is.
En aan iedereen: ondanks de verschrikkingen in Gaza, heb iets meer empathie voor de Joden hier. Zij hebben geen macht over wat er daar gebeurt en voelen de gevolgen wel dagelijks om zich heen.
Source: NRC