Sociale media De Chinese app is te populair om te verbieden, wat president Trump eerst wilde. De app die begon met filmpjes van vijftien seconden, is nu een waardevolle fiche in het diplomatieke pokerspel tussen supermachten.
Twee jongeren in New York maken een TikTok-video.
Ze behoren niet tot de doelgroep, maar Xi Jinping (72) en Trump (79) beschikken wel over het lot van TikTok. Er is de twee wereldleiders veel aan gelegen om het conflict over de populaire Chinese app op te lossen door splitsing van de app. De Chinese eigenaar ByteDance ontwikkelt een aparte Amerikaanse versie en in ruil daarvoor wordt de dienst niet verbannen uit de VS.
Bij de handelsoorlog waarin de twee grootste economieën ter wereld verwikkeld zijn, geldt ook TikTok als inzet. Na een vierde ronde van onderhandelingen in Madrid over de handelsbetrekkingen spraken Trump en Xi elkaar vrijdag per telefoon. In dat gesprek zouden ze een deal bekrachtigen, maar vrijdagavond was er ook na het gesprek nog geen duidelijkheid.
De TikTok-sage duurt al vijf jaar. In de zomer van 2020, tijdens zijn eerste regeerperiode, waarschuwde de Amerikaanse overheid dat de Chinese communistische partij via TikTok toegang zou hebben tot persoonlijke gegevens van burgers en overheidsmedewerkers – het bedrijf ontkent dat. Om afpersing en bedrijfsspionage te voorkomen, verbood Trump TikTok per decreet. Bouw een aparte Amerikaanse TikTok-tak of vertrek, was het devies. Maar de deadline bleef schuiven en TikTok bleef groeien.
Trump probeerde vergeefs softwaregiganten Microsoft en Oracle te porren TikTok in de VS over te nemen. Daarna draaide zijn opvolger Joe Biden het verbod terug. In 2024 legde het Congres TikTok met een nieuwe wet weer een deadline op: voor 19 januari 2025 moest Bytedance afstand doen van de Amerikaanse tak. Na zijn inauguratie schoof Trump die deadline door. TikTok was te populair om te blokkeren, realiseerde de president zich. Volgens een onderzoek van denktank en onderzoeksbureau Pew Research beschouwt minder dan een derde van de Amerikanen TikTok nog als een serieuze bedreiging. Dat was in het verleden nog de helft.
Op de achtergrond lobbyde Facebook-oprichter Mark Zuckerberg vóór een ban op TikTok, uit vrees voor concurrentie op de advertentiemarkt. Inmiddels gebruikt de helft van alle Amerikanen (170 miljoen) TikTok. Volgens Pew Research zit 16 procent van de Amerikaanse jongeren ‘vrijwel constant’ op de video-app.
Meta kopieerde weliswaar TikTok-trekjes – zoals de mogelijkheid eindeloos te scrollen door ultrakorte video’s – maar kan niet tippen aan het geavanceerde Chinese algoritme. Dat kijkt niet naar je netwerk, maar destilleert je interesses zodra je een paar filmpjes hebt bekeken of overslaat. Gemiddeld blijven gebruikers 35 uur per maand plakken aan hun TikTok-app, meer dan aan Instagram of Facebook. Dat zie je terug in advertentieinkomsten. Met een kwartaalomzet van 48 miljard dollar is ByteDance Meta voorbij, het merendeel van de advertentieinkomsten is afkomstig van de Chinese TikTok-variant Douyin.
Gebruikers van Douyin, de Chinese versie van TikTok, nemen een video op in augustus 2020.
Douyin begon in 2016 in China als platform voor video’s van maximaal 15 seconden. Dat flitsende format sloeg aan; de app had binnen een jaar 100 miljoen gebruikers in China, inmiddels zijn het er ruim 760 miljoen. Douyin moet net als andere software aan de Chinese censuur voldoen, internationaal geldt die beperking niet. In het buitenland ging de bal rollen toen ByteDance een andere Chinese start-up overnam: Musical.ly, een app voor korte muziekvideo’s die internationaal al veel gebruikers had. Nadat de internationale versie van TikTok met Musical.ly werd samengevoegd, begon een opmars naar anderhalf miljard gebruikers. Na de VS zijn de landen met de meeste tiktokkers Indonesië (108 miljoen) en Brazilië (92 miljoen).
In de EU en het VK samen telt TikTok 200 miljoen gebruikers. Onomstreden is de video-app niet: in mei legde de EU een boete op van ruim een half miljard euro omdat gebruikersdata naar China lekten. Twee jaar eerder kreeg TikTok een boete van 345 miljoen euro, omdat het de privacy van kinderen niet goed beschermde.
Al jaren gaan er in Amerika geruchten rond dat de internationale versie van TikTok verslavender zou zijn dan het Chinese Douyin. Zo zou TikTok de bevolking kunnen verzwakken in de competitie tussen China en de VS. In Madrid herhaalde de Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent vorige week dit sentiment tegenover persbureaus Reuters en Bloomberg. Hij zei dat Douyin meer op educatieve filmpjes was gericht, terwijl TikTok draait om entertainment en het distribueren van „digitale suiker”. Onzin, weet elke Chinese gebruiker van de app – net als iedereen die wel eens in een Chinese metro of trein heeft meegeluisterd met de filmpjes die medepassagiers routineus wegswipen. Ook Douyin draait om entertainment, met een hoofdrol voor memes, schattige huisdieren en reis- en kookvideo’s. Er wordt wel meer verkocht dan op TikTok, en veel populaire influencers bevinden zich op het platteland, waar ze het lokale leven delen en bijvoorbeeld ook groente verkopen.
Douyin heeft relatief veel oudere gebruikers en de video’s juist buiten de grote steden zijn erg populair. Internetgebruik onder senioren stijgt de laatste jaren snel in China, en korte video’s zijn aantrekkelijk voor deze bevolkingsgroep, die vaker laaggeletterd is. Er zijn zorgen over hun verslavingsrisico en sinds een paar jaar heeft Douyin naast een setting voor minderjarigen ook een ‘ouderenmodus’, waarin de Chinese karakters groter zijn en gebruikers meer herinneringen krijgen om af en toe een rustpauze in te lassen.
Douyin is binnen China een van de bekendste apps, maar heeft concurrentie van Kuaishou, een video-app met een wat volkser imago en niet veel minder actieve gebruikers: 700 miljoen. Onder hippe, jonge gebruikers in steden als Shanghai is Xiaohongshu populair. De app, met meer lifestyle-content à la Instagram, zag eerder dit jaar een plotselinge instroom van Amerikaanse ‘TikTok-vluchtelingen’ toen TikTok in de VS tijdelijk op zwart ging.
Tijdens de handelsbesprekingen in Madrid moest de TikTok-kwestie worden opgelost, want opnieuw hing een deadline in de lucht. Begin deze week lieten onderhandelaars weten dat er een ‘framework voor een deal’ was. Die omschrijving liet nog alle ruimte voor een mislukking. Maar omdat Trump beloofde dat hij TikTok voor de VS wil behouden, móést hij wel tot een deal met China komen. Volgens The Wall Street Journal zou een consortium van het bedrijf Oracle en risico-investeerders Silver Lake en Andreessen Horowitz een controlerend aandeel van 80 procent in de Amerikaanse TikTok-divisie nemen. Amerikaanse gebruikers kunnen overstappen naar die lokale versie, die is gebaseerd op een Chinese licentie.
Voor China zou zo’n deal een voorbeeld zijn van een succesvolle export van hoogwaardige Chinese technologie. Dat past bij de ambities van het land om een toonaangevende techsector te realiseren. Na een paar jaar waarin de Chinese staat veel druk uitoefende op private techbedrijven, die te machtig zouden zijn geworden, benadrukte president Xi Jinping dit jaar dat de private sector de steun van Beijing heeft en dat tech-innovatie een topprioriteit is.
Chinese successen zoals van AI-start-up DeepSeek, dat begin dit jaar hoge ogen gooide met een verrassend goed AI-model, stuwen het zelfvertrouwen van de Chinese techsector. Ook TikTok lijkt nu zo’n succesverhaal. Online klinkt in China de hoop dat de deal een model biedt voor de export van meer Chinese technologieën.
De app die begon met filmpjes van vijftien seconden, is nu een waardevolle fiche in het diplomatieke pokerspel tussen de supermachten. Dit spel begon in 2018 maar de spanning liep op zodra Trump dit jaar met nieuwe importheffingen strooide en China keihard terugsloeg met heffingen en exportrestricties. Een handelsconflict kun je het eigenlijk niet meer noemen; eerder een economische wapenwedloop met een zeer gevarieerd arsenaal. Alles ligt op tafel: exportbeperkingen op chiptechnologie en grondstoffen, importrestricties, afnamegaranties, investeringsbeloften, antitrustregels en toegang tot de nationale markten.
De logica is vaak lastig te volgen. Eén saillant voorbeeld: Nvidia’s teruggeschroefde AI-chip voor de Chinese markt mocht van Trump niet geëxporteerd worden, omdat Chinese bedrijven dan meer rekenkracht zouden hebben voor de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie. Daarna veranderde Trump van gedachten, in ruil voor 15 procent van de Nvidia-omzet in China. Hij vond het een goed idee om China ‘verslaafd’ te houden aan Amerikaanse AI-chips, zoals Amerika verslaafd raakte aan TikTok.
Maar deze week verbood China zijn techbedrijven om de Nvidia-chips te kopen, terwijl ze er wel om staan te springen. Dat kan een truc zijn, om Trump te bewegen nóg betere chips naar China te laten exporteren. Of het land bijt daadwerkelijk door de zure appel heen en dwingt Chinese techreuzen om minder efficiënte chips uit eigen land te gebruiken, om zo de nationale chipindustrie te stimuleren.
Een dag na het verbod kondigde Huawei aan dat het een krachtige AI supercomputer gaat bouwen die Nvidia’s techniek de baas zal zijn met louter chips van Chinese makelij. Dat klinkt als blufpoker, maar het toont aan dat China zich niet de les laat lezen door de VS.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC