De moord op de rechtse influencer Charlie Kirk wordt in de schoenen geschoven van ‘links’, zelfs zonder bewijs. ‘Misschien komen we wel achter jou aan.’
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Donald Trump kijkt de journalist recht in de ogen. ‘Wij gaan waarschijnlijk achter mensen zoals jij aan’, zegt hij kalm. Tegenover de president, uitgestoken microfoon, staat een verslaggever van ABC News. Die vraagt dinsdag naar diens plannen om critici te vervolgen wegens ‘haatzaaien’ – en wordt zelf het doelwit. ‘Misschien komen we wel achter jou aan’, dreigt Trump. ‘Jij hebt veel haat in je hart.’
De moord op Maga-influencer Charlie Kirk, vorige week in Utah, krijgt in de Verenigde Staten een steeds onheilspellender nasleep. Niet wapenbezit ligt onder vuur, maar een ander, voorheen onwrikbaar Amerikaans grondrecht: het vrije woord.
Terwijl justitie nog bewijs bijeensprokkelt, hebben Trump en zijn medestanders hun conclusies reeds getrokken. Verdachte Tyler Robinson (22), telg uit een Republikeins gezin, zou zijn geradicaliseerd door linkse hate speech. En daartegen moet nú worden opgetreden.
‘Radicaal-links veroorzaakt vreselijk geweld’, zei Trump deze week tegen journalisten in het Witte Huis. ‘Maar we gaan dat rechtzetten.’ Daarom opent zijn regering, onder het mom van veiligheid, de aanval op kritische media, ngo’s, donateurs en belangenorganisaties.
De Amerikaanse overheid neemt buitenlanders die de moord op Charlie Kirk ‘rationaliseren’ hun visa af. Vicepresident JD Vance roept het publiek op om mensen die ‘Charlies dood vieren’ aan te geven. Trump dreigt met justitieel onderzoek naar ‘radicaal-linkse’ organisaties, waaronder de Open Society Foundations van de liberale geldschieter George Soros.
Topadviseur Stephen Miller bezweert – ‘met God als mijn getuige’ – om ‘alle middelen van de overheid te gebruiken om deze netwerken te identificeren, te verstoren, te ontmantelen en te vernietigen’. Intussen zegt Trump dat hij linkse organisaties, volgens hem aanstokers van geweld, wil bestempelen als binnenlandse terroristen.
De president die als kandidaat nog beloofde ‘het vrije woord in Amerika in ere te herstellen’, gebruikt zijn positie nu om elk tegengeluid te verstommen.
‘Je hebt het vrije woord en je hebt hate speech’, stelde Trumps justitieminister Pam Bondi deze week in een interview. ‘We zullen je absoluut vervolgen wanneer jij je schuldig maakt aan hate speech.’ Dat is nodig, aldus Bondi, ‘na wat er met Charlie is gebeurd’.
Wettig is dat niet. De Amerikaanse vrijheid van meningsuiting is zeldzaam veelomvattend. Hate speech (haatzaaien) is in de Verenigde Staten – in tegenstelling tot in Nederland – géén strafbaar feit. Dat kwam Bondi op kritiek te staan, ook uit rechtse hoek. Donderdag corrigeerde zij zichzelf. De minister zou slechts hate speech bedoelen ‘die aanzet tot geweld’.
Maar haar baas maakt dat onderscheid niet.
‘Jullie behandelen mij zo oneerlijk dat het haat is’, vervolgde Trump dinsdag zijn tirade tegen ABC-journalist Jonathan Karl. Weer dreigt de president met vervolging. ‘Is dit wel gepast?’ stamelt de verslaggever.
Trump, zo lijkt het, stelt hate speech gelijk aan kritiek op hemzelf.
Het vormt inmiddels een pijler van Trumps tweede termijn: de president gebruikt vermeende crises als dekking voor antidemocratisch beleid. Wegens een ‘invasie’ door migranten militariseert Trump het asielsysteem. Economische nood rechtvaardigt heffingen zonder parlementaire toestemming. En de drugscrisis zou Trump het recht geven om in buitenlandse wateren boten met (vermeende) kartelleden op te blazen.
Kritische media en oppositie zijn al langer een doelwit. De aanslag op Kirk geeft Trump nu munitie.
Dinsdag kondigde Trumps procureur-generaal Todd Blanche aan een onderzoek in te stellen naar demonstranten die vorige week een presidentieel diner in Washington met geschreeuw hadden verstoord vanwege ‘een georganiseerde poging om de Verenigde Staten te beschadigen en terroriseren’. Wetgeving die normaal gesproken wordt gebruikt voor criminele netwerken.
‘Het is geen nieuwe strategie dat mensen hun macht op deze manier gebruiken’, stelt hoogleraar Erwin Chemerinsky van de Berkeley School of Law in The Washington Post. ‘Maar we hebben nog nooit een president zoiets zien doen.’ Trump, zegt Chemerinsky, ‘gebruikt de instrumenten van de overheid om hem onwelgevallige uitspraken aan te pakken’.
Die instrumenten behelzen meer dan het strafrecht. Donderdagavond, aan boord van Air Force One, zei Trump kritische tv-zenders hun uitzendvergunning te gaan ontnemen. Aanleiding was berichtgeving over de talkshow van Jimmy Kimmel, een welbekend Trump-criticus, die eerder deze week na druk vanuit de overheid werd stopgezet.
Kimmel had tijdens zijn show gesuggereerd – ten onrechte – dat Kirks moordenaar een Trump-aanhanger was. In plaats van een rectificatie eiste de regering zijn ontslag. ‘Het kan goedschiks of kwaadschiks’, zei Brendan Carr, hoofd van mediawaakhond FCC, die over de uitzendvergunningen gaat. Binnen een paar uur had Disney de presentator zijn congé gegeven.
Eenzelfde lot trof eerder al The Late Show van de Trump-kritische presentator Stephen Colbert. Ook The Washington Post, eigendom van Amazon-oprichter Jeff Bezos, ontsloeg deze week een columnist na elf jaar trouwe dienst wegens vermeende kritiek op Kirk.
‘Goed nieuws voor Amerika’, reageerde Trump op Kimmels ontslag. ‘Noem het vrijheid van meningsuiting of niet.’
Democraten verzetten zich. Leden van het Congres kondigden donderdag een wetsvoorstel aan tegen druk op het vrije woord. ‘Dit is de weg naar autocratie’, zei senator Chuck Schumer. Maar die poging lijkt kansloos, met Republikeinen in de meerderheid.
Zo’n 120 progressieve ngo’s en belangengroepen publiceerden donderdag een brandbrief aan de regering-Trump. ‘Wij verwerpen pogingen om politiek geweld te exploiteren,’ schrijven zij, ‘om ons goede werk zwart te maken.’
Ze krijgen postuum steun uit onverwachte hoek. ‘Er bestaat wettelijk gezien niet zoiets als hate speech in Amerika’, stelde Charlie Kirk ooit, in een deze dagen veel gedeeld fragment. ‘Er zijn lelijke uitspraken. Er zijn walgelijke uitspraken. Er zijn kwaadaardige uitspraken. En ALLEMAAL worden ze door de Grondwet beschermd. Hou Amerika vrij!’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant