Negentiende sanctiepakket Vanaf nieuwjaarsdag 2027 zal er geen druppel vloeibaar gas uit Rusland de EU binnenkomen, als het aan Von der Leyen ligt.
Commissievoorzitter Ursula von der Leyen deze week op een persconferentie in Brussel. Foto Nicolas Tucat/AFP
„Tijd om de kraan dicht te draaien.” Zo kondigde Ursula von der Leyen vrijdagmiddag de nieuwste reeks sancties aan waarmee de Europese Unie de druk op het Kremlin wil opvoeren. De werkelijkheid is iets minder indrukwekkend dan die ferme taal doet vermoeden.
Vanaf nieuwjaarsdag 2027 zal er geen druppel vloeibaar gas uit Rusland de EU binnenkomen, als het aan de Europese Commissievoorzitter ligt, een jaar eerder dan gepland. Voor Russische olie en Russisch gas gaat de kraan nog niet dicht, al is de invoer van die twee brandstoffen de afgelopen jaar gekelderd.
Toch wilde Von der Leyen van de nieuwe aankondiging een statement maken. Niet naar Moskou, maar naar Washington. Met het verbod op vloeibaar gas (LNG) en met maatregelen tegen bedrijven uit andere landen die „het Russische militair-industrieel complex steunen”, in de woorden van EU-buitenlandchef Kaja Kallas, met name in China, wil de EU ook de VS paaien.
Donald Trump wekte de afgelopen tijd de indruk dat de VS bereid zijn de druk op Rusland te voeren, om zo een einde te maken aan de oorlog tegen Oekraïne. Maar, zegt hij daar sinds een week bij, dat gebeurt alleen als westerse landen stoppen met het kopen van Russische olie en Russisch gas. Die inkomstenbronnen houden immers de oorlogseconomie van het Kremlin aan de praat.
„Ik ben bereid verschillende dingen te doen, maar niet als de landen waar ik voor vecht olie van Rusland kopen”, zei Trump deze week bij een staatsbezoek aan het Verenigd Koninkrijk.
Met Trump weet je het nooit, verzuchtten Europese diplomaten nadien. Wat blijft er morgen over van de beloftes die hij vandaag doet? En bovendien: de olie en gas die vandaag nog uit Rusland stroomt, is bestemd voor Hongarije en Slowakije – twee landen met Trumpgezinde leiders. Trump zou dus wel eens meer invloed op dit besluit kunnen hebben dan Von der Leyen.
Daar komt bij dat de Amerikaanse eis gezien wordt als een sterk staaltje opportunisme. Want als landen hun afhankelijkheid van Russische fossiele brandstoffen snel afbouwen, zullen ze die in eerste instantie met fossiele brandstoffen van elders in de wereld moeten opvangen. Dat laat zich uitstekend rijmen met Trumps agenda om de rest van de wereld meer olie, gas en LNG uit de VS te laten importeren.
En waar het moeilijk blijft om Slowakije en Hongarije tot verandering te dwingen, bleken er wel mogelijkheden bij het afknijpen van vloeibaar gas. Anders dan olie en gas wordt LNG nog wél door veel EU-landen geïmporteerd. Nederland is een van die landen.
Ook de maatregelen tegen Chinese bedrijven die zaken doen met Rusland – waaronder olieraffinaderijen en andere bedrijven in de fossiele industrie – worden alom gezien als een manier om Washington aan boord te krijgen. Zowel Von der Leyen als Kallas noemt China in hun persconferenties vrijdag expliciet. Zo ver als Trump wilden ze niet gaan: de president riep de EU eerder op tot importheffingen van 50 tot wel 100 procent tegen China en India, als ‘straf’ voor het kopen van Russische olie.
De lijst die Von der Leyen vrijdag presenteerde, is alweer de negentiende sinds de invasie, drie jaar geleden. Bij ieder sanctiepakket zoekt de EU naar drukmiddelen en doelwitten in het kat-en-muisspel, waarbij bedrijven steeds in nieuwe gedaanten opduiken om de sancties te omzeilen.
In de laatste categorie vallen bijvoorbeeld de sancties tegen 118 schepen die deel uitmaken van de Russische schaduwvloot. Met die vloot laat Rusland zijn olie via clandestiene, verouderde schepen stiekem alsnog vervoeren. De omvang van die vloot is zeker verdrievoudigd sinds de instelling van de eerste sancties, doordat nieuwe schepen aan de vloot worden toegevoegd.
De EU-landen zullen zich de komende tijd over het voorstel van de Europese Commissie gaan buigen. Vrijdag meldde de zakenkrant Financial Times op basis van diplomatieke bronnen al dat de Commissie daarbij zelfs bereid zou zijn bevroren EU-subsidies aan Hongarije vrij te geven, om een veto van de Hongaarse premier Viktor Orbán te voorkomen.
De VS hebben onder Trump geen afscheid genomen van de sancties, die onder voorganger Joe Biden waren ingesteld. Washington is echter laks geworden in het handhaven van sancties en stelt geen nieuwe sancties meer in. Daardoor is het veel makkelijker geworden voor bedrijven om de Amerikaanse sancties te omzeilen, bleek uit onderzoek van de New York Times deze zomer.
Source: NRC