In navolging van de Amerikaanse president Trump wil een Kamermeerderheid antifa als terroristische organisatie bestempelen. Deskundigen vrezen voor uitholling van de rechtsstaat en noemen de motie ‘onbegrijpelijk’.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
‘Heel zorgwekkend’, noemt Edwin Bakker, hoogleraar terrorisme, de donderdagavond aangenomen Kamermotie waarin het kabinet wordt opgeroepen om antifa als terroristische organisatie aan te merken.
De motie werd ingediend door FvD, PVV en BBB en gesteund door JA21, SGP en de VVD. Hiermee volgt een Kamermeerderheid, inclusief de overgebleven twee coalitiepartijen, het voorbeeld van de Amerikaanse president Donald Trump, die de moord op Maga-influencer Charlie Kirk heeft aangegrepen voor een kruistocht tegen alles wat hij als ‘radicaal links’ ziet. Trump kondigde woensdag op zijn platform Truth Social aan antifa vanaf nu te bestempelen als ‘EEN GROTE TERRORISTISCHE ORGANISATIE’.
Wat daarvan de gevolgen zijn, is onduidelijk. Antifa heeft geen leider, geen leden en geen structuur, en in de Verenigde Statenbestaan geen wetten die het mogelijk maken om Amerikaanse organisaties als terroristisch te bestempelen. Toch krijgt de aankondiging navolging, in de Kamer, en vrijdag in Hongarije, waar premier Viktor Orbán liet weten dat ook hij antifa nu als terroristisch bestempelt.
Bakker, hoogleraar terrorisme en contraterrorisme aan het Institute of Security and Global Affairs in Den Haag, zegt te ‘schrikken’ van de motie. ‘Een sweeping statement, overgewaaid uit de VS. Stuitend, eerlijk gezegd. Over het algemeen zijn we in Nederland toch kritisch op de uitholling van de rechtsstaat die in de Verenigde Staten plaatsvindt. Dan is het heel gek dat een Kamermeerderheid dit zo lichtzinnig doet.’
Bovendien, zegt Bakker: ‘Het labelen van dit soort organisaties als terroristisch helpt niet. Je criminaliseert een groep, een beweging. Antifascisten gebruiken soms geweld, ja. Maar dan heb je het over openbare ordeproblemen, en om die te bestrijden is een gesprek beter. Als je de deur dichtgooit, bied je ruimte aan extremere individuen die strijd willen met de overheid. Ik kan deze motie alleen maar zien in het licht van de verkiezingen, partijen die stoer willen doen.’
Demissionair premier Dick Schoof ontraadde de motie. ‘Dat is aan de rechter’, zei hij. Een kabinet kan niet op eigen houtje beslissen dat een organisatie terroristisch is. Nederland volgt de internationale sanctielijsten van de Europese Unie en de Verenigde Naties, en om een organisatie op de nationale sanctielijst te plaatsen is een rechterlijke uitspraak of een rapport van de veiligheidsdiensten nodig.
Dat weten de indieners van de motie, stelt Beatrice de Graaf, hoogleraar geschiedenis en terrorismeonderzoeker aan de Universiteit Utrecht. ‘Het uitvoeren van deze motie zou een breuk zijn met vijftig jaar antiterrorismebeleid. Het indienen is een manier om de publieke druk te verhogen. Stel dat er iets gebeurt, uit schijnbaar linkse hoek, dan kunnen partijen zeggen: u voerde onze motie niet uit, u gaat in tegen de wil van het volk. Er kan een moral panic ontstaan, en dan kan er iets kantelen. Een regering kan zich gedwongen voelen toch iets te proberen, een stap verder te gaan. Als er één rechter in meegaat, ontstaat er een precedent.’
Een motie als deze draagt zo bij aan de afbraak van de rechtsstaat, stelt De Graaf: ‘Het is één hekje dat wordt afgebroken, zoals in de VS al vele hekjes zijn afgebroken. Onbegrijpelijk dat rechtsstatelijke partijen als de VVD en SGP hierin meegaan.’
Daarbij komt dat antifa een ‘catch all-begrip’ is: wie ermee worden bedoeld, is niet duidelijk. Wanneer iemand als ‘lid’ kan worden aangemerkt dus ook niet. Antifa is geen organisatie, maar eerder een verzamelnaam voor individuen en groepen die zich keren tegen fascisme, extreem-rechts, neonazi’s en soms de politie, die stickers plakken op lantaarnpalen, demonstreren en soms geweld gebruiken.
Berrie Hanselman, voormalig analist bij de AIVD en gepromoveerd op extreemlinks, heeft grote moeite met de term ‘antifa’. ‘Echt Amerikaans. Ik spreek liever over AFA, Anti-Fascistische Aktie, zo noemen ze zichzelf namelijk. Dat is wél een organisatie, in 1992 opgericht, met een secretariaat en uitgangspunten. Maar die maken zich niet schuldig aan terrorisme, want dan moet je denken aan ontwrichtend, structureel en langdurig geweld, met dodelijke slachtoffers, en met een grootschalige aantasting van de rechtsorde tot gevolg.’ Hanselman noemt de motie onbegrijpelijk.
Peter (64, liever geen achternaam in de krant) is al ‘vele jaren’ actief binnen de antifascistische beweging. ‘Antifa is niets meer dan een woord’, zegt hij. ‘Antifa staat voor afwijzing van fascistische politiek en organisaties. De norm zou moeten zijn: fascisme deugt niet. Nu wordt antifascisme behandeld zoals we eigenlijk fascisme zouden moeten behandelen. De boel wordt op z’n kop gezet.’
Volgens Peter kan iedereen die zich tegen fascisme keert zich antifa noemen. ‘De een doet dat in een optocht door de stad, de ander blokkeert fascisten die optrekken naar een azc, weer een ander schrijft een boze brief naar een krant. Er is niets specifiek gewelddadigs aan antifa.’ Hij vreest de gevolgen van de motie. ‘Misschien stelt het juridisch niks voor, maar dit moedigt fascisten aan om hun tegenstanders uit te schelden voor terroristen.’
De AIVD meldde in het jaarverslag over 2024 dat bij ‘de links-extremistische beweging’ geen grotere bereidheid tot het gebruik van geweld werd gezien. De wet werd soms overtreden, maar het doel was niet ‘de ondermijning van democratische rechtsorde’. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTB) stelde in juni van dit jaar dat het links-extremisme in Nederland gefragmenteerd is, klein in aantal personen en divers in ideologieën. De geweldsdreiging is ‘beperkt’ en betreft voornamelijk vernielingen bij defensiebedrijven ‘die verantwoordelijk worden gehouden voor oorlog, kolonialisme en genocide’. Een groter gevaar gaat volgens de NCTB uit van jihadisten, rechts-extremisten en complotdenkers.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant