Ibrahim Maalouf Trompettist Ibrahim Maalouf speelde met een jaar vertraging eindelijk zijn concert in Beiroet. „Mensen zeiden dat de Arabische trompet niet zou aanslaan.”
Ibrahim Maalouf in Beiroet september dit jaar. Foto Gabriel Ferneini
‘Dan zou ik nu graag willen dat we, ten minste tot het einde van het concert, vrolijk zijn. Niet gelukkig, want dat is moeilijk op het moment. Maar voor even kunnen we in elk geval vrolijk zijn.”
Ibrahim Maalouf en zijn band hebben net de twee openingsnummers gespeeld, ‘The Proposal’ en ‘Love Anthem’ op het podium midden in de hippodroom in de Libanese hoofdstad Beiroet. Net als op het vorig jaar uitgekomen album Trumpets of Michel-Ange, draait het vanavond om de liefde. Maar dit alles speelt wel tegen de achtergrond van de voortdurende oorlog in Libanon en Israëls genocide in Gaza nog geen 300 kilometer verderop, suggereert Maalouf. Dat vergeten, kan niet.
Een jaar nadat het concert werd geannuleerd vanwege de escalatie van het oorlogsgeweld, speelde de Frans-Libanese trompettist afgelopen weekend zijn langverwachte concert in Beiroet. Hij is de hoofdact op een driedaags festival te ere van het honderdjarig bestaan van de Francofone krant L’Orient Le Jour.
„Het was heel verdrietig vorig jaar te moeten afzeggen, want ik speel al weinig in Libanon”, vertelt de muzikant voorafgaand aan het concert, tijdens de soundcheck. „Ik heb wereldwijd een verrassend groot publiek. Maar hier niet. Mensen zijn meer gericht op zangers of artiesten die bekende muziek spelen. Iemand die niet zingt en zijn eigen muziek componeert, is niche is voor de Libanese muziekscene.”
Tijdens de wereldtour van vorig jaar speelde Maalouf ook enkele keren in Nederland, onder meer op North Sea Jazz. De situatie in Libanon was destijds al gespannen en hij was speciaal voor het concert van eind september al eerder ingevlogen. „Ik heb hier nooit gewoond, maar omdat we Libanon tot mijn elfde elke zomer bezochten, heb ik wel oorlog meegemaakt. Ik ben er niet bang voor, ik zou nog onder de bommen kunnen spelen. Maar dat geldt natuurlijk niet voor mijn bandgenoten.”
Trumpets of Michel-Ange is een vertelling over een huwelijk en de fases die daarbij horen. Van opzwepend en feestelijke periodes in de wittebroodsweken (of -jaren) naar introspectief (‘Stranger’) of teder (‘The Smile of Rita’, opgedragen aan zijn dochter), en ‘Au Revoir’. Zoals we van Maalouf gewend zijn, is ook dit album een mix van invloeden uit verschillende delen van de wereld. De videoclip van ‘The Proposal’ is zelfs in Uganda gefilmd, vertelde Maalouf vorig jaar aan muzieksite Afropop Worldwide.
Artiesten die deze keer hebben meegespeeld zijn de Amerikaanse bassist Endea Owens, de Iraanse muzikant en actrice Golshiteh Farhani en de vorig jaar overleden Toumani Diabaté en zijn zoon Sidiki uit Mali. Tijdens het concert wordt de band bij enkele nummers vergezeld door danseres Hafsatou Saindou.
Maalouf liep al jaren rond met het thema van dit album. „Ik heb altijd geprobeerd om mijn muziek naar een bepaald belevingsniveau te brengen, waarvan luisteraars en experts zouden zeggen: ‘hij heeft voor dit specifieke geluid gekozen’ of ‘hij heeft zo en zo gewerkt’. Trumpets of Michel-Ange is dat niet. Het is mijn geluid, dat van mijn vrienden, mijn muzikale familie zoals wij samen spelen. Geen ingewikkelde elektronica, geen trends, geen mensen die je vertellen wat wel of niet verkoopt.”
Niet meegaan in die molen, wat hij voor dit album dus deed, is een bevrijding. Dit komt het dichtst bij van wat Maalouf gelooft wie hij is als artiest. Dat vraagt om een bepaalde stabiliteit en zelfverzekerdheid, die hij nu pas na bijna drie decennia echt heeft.
Natuurlijk gelooft hij in artistieke innovatie, maar ook dat is „altijd gelinkt aan de zakelijke kant van de muziekindustrie”. Hij loop inmiddels lang genoeg rond in de muziekindustrie, wil hij maar zeggen.
Het album is ook een ode aan zijn vader, trompettist en instrumentenmaker Nassim Maalouf. Eind jaren zestig vertrok Nassim vanuit Beiroet naar Parijs en studeerde daar uiteindelijk af aan het nationaal conservatorium als student van Maurice André. Tijdens die studiejaren paste hij de klassieke trompet aan door er een vierde ventiel aan toe te voegen. Zo kunnen ook kwarttonen geproduceerd worden die zo typerend zijn voor Arabische en Midden-Oosterse muziek.
„Eenmaal in Parijs vond hij een onderkomen in een van de kleinste en oudste kerken in de stad, de Saint-Julien-le-Pauvre. In de 6 à 7 jaar dat hij daar woonde, oefende en ontwierp hij er de trompet. Wanneer hij mij hier als kind over vertelde, stelde ik mijn vader voor als een soort Michelangelo die de fresco’s in de Sixtijnse Kapel schilderde. Dat heb ik altijd onthouden. Hij is mijn genie.”
Gevraagd naar het succes van dat nieuwe instrument uit handen van zijn vader in de jaren erna, antwoordt Ibrahim Maalouf dat dat flink tegenvalt. Behalve bij hem en een handjevol andere muzikanten, is de Arabische trompet nooit populair geworden.
Trompet is om te beginnen een moeilijk instrument, benadrukt hij, op zichzelf een niche-instrument. Maar hij vermoedt dat het ook te maken heeft met in de kern racistische vooroordelen. „Mijn vader doopte het instrument de Arabische trompet, maar kreeg te horen dat die naam niet zou aanslaan, dat ‘Arabisch’ geen goede connotatie had.” Andere suggesties, zoals de oriëntaalse of Microtonale trompet, sloeg hij geïrriteerd af.
Nog steeds begrijpt hij waarom zijn vader zo graag wilde vasthouden aan deze naamgeving, de verwijzing naar de Arabische afkomst ervan. Misschien juist wel nu. Tegelijkertijd zegt Maalouf ook niet vast te willen blijven zitten in die discussie. Omdat hij het instrument daarnaast toch graag aan de man wil brengen, besloot hij enkele jaren geleden de trompetten die hij in zijn band gebruikt in grotere getalen te laten produceren en te verkopen. Merknaam: Trumpets Of Michel-Ange.
„We hebben ook een academie, waar ik af en toe gratis lessen geef. En wanneer we concerten spelen, nodig ik mensen die deze trompet spelen uit bij ons op het podium om mee te doen. In de afgelopen paar jaar hebben al meer dan 500 mensen dat gedaan. Ik zie dit als het begin van een beweging. Wie weet bespelen over twintig jaar overal ter wereld mensen de trompet van mijn vader.”
Het laatste boekennieuws met onze recensies de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC