Energie In 2035 wil het kabinet een nieuwe kerncentrale laten draaien in Zeeland. Sommige Zeeuwen verwelkomen de energiezekerheid, andere vrezen vervuiling en aantasting van de leefomgeving. „We zijn toch wel een beetje het afvalputje in deze uithoek.”
In winkelcentrum Kamperland vragen onderzoekers Zeeuwen naar hun mening over een nieuwe kerncentrale voor de regio. Foto Wouter van Vooren
Wim (53) woont in de buurt van de kerncentrale in Borssele, al twintig jaar. Zijn achternaam wil hij niet in de publiciteit, hij wil niet te boek staan als klager. Maar hoewel hij weinig last heeft van de reactor, vindt hij het een „heel slecht” idee om er twee nieuwe kerncentrales naast te bouwen.
Een half uur had hij gereden, van Walcheren naar Noord-Beveland, om een tegengeluid te laten horen. In winkelcentrum Kamperland, voor de ingang van een drogisterij en supermarkt, wist hij, stonden medewerkers van de provincie om voorbijgangers te vragen naar hun visie op kernenergie. Pontificaal naast een grote landkaart van Zeeland.
Wim, een lange man met een vriendelijke lach, weet ook wel dat hij niet meer voor of tegen kan stemmen. Het kabinet koos drie jaar geleden Borssele als voorkeurslocatie voor twee nieuwe kerncentrales, naast de bestaande – de enige in Nederland sinds 1973.
Inmiddels komen ook Terneuzen, in Zeeuws-Vlaanderen, en het Sloegebied dat verdeeld is over de gemeentes Borssele en Vlissingen in aanmerking. Dat gebied herbergt industrie en haven – net als de enige andere optie buiten Zeeland: de Maasvlakte van Rotterdam. Eind jaren dertig moet de eerste nieuwe kerncentrale draaien.
Het is onduidelijk of bewoners van Zeeland nieuwe kerncentrales willen. De provincie laat desgevraagd weten dat het kabinet kiest, dus dat draagvlakonderzoek geen zin zou hebben. Het vorige kabinet legde de vraag alleen neer bij bestuurders en politici op mogelijke locaties door het hele land, via adviesbureau KPMG. Alleen de Zeeuwse bestuurders waren positief.
Nu krijgen bewoners alsnog vragen van de provincie Zeeland, onder meer in gesprekken zoals die bij het winkelcentrum. De belangrijkste: onder welke voorwaarden zijn kerncentrales welkom? Al vertellen de medewerkers dat de gesprekken die ze voerden op Zeeuwse pleinen, markten en braderieën uiteindelijk vooral over voor of tegen gingen.
Waarom Wim tegen is? Hij dreunt het zo op. Allereerst mist hij een „langetermijnvisie voor de opslag van nucleair afval”, dat nu bovengronds wordt opgeslagen in Borssele. Ook denkt hij dat Zeeland niet in tien jaar nieuwe wegen en woningen kan regelen, nodig voor nieuwe werknemers van kerncentrales, terwijl jongeren al moeilijk aan een huis komen. En dan de benodigde hoogspanningsmasten, die vindt hij „foei- en foeilelijk”. Wim gelooft dat binnen tien tot vijftien jaar genoeg duurzame stroom opgewekt kan worden, zonder kernenergie.
Het kabinet koos drie jaar geleden Borssele als voorkeurslocatie voor twee nieuwe kerncentrales. Inmiddels komen ook drie andere Zeeuwse locaties in aanmerking. Foto Wouter van Vooren
De stemming in winkelcentrum Kamperland is op donderdagmiddag verdeeld. „Waarom altijd Zeeland?”, vraagt een vrouw aan de provinciemdewerkers. „Het is oké, het is gewoon nodig”, zegt een andere vrouw. „Direct laten komen”, zegt een man.
Frans (66) en Marian (67), uit het nabije dorpje Kats (kleine vijfhonderd inwoners), zijn „niet tegen”. Hun achternaam willen ze uit privacyoverwegingen niet bekendmaken. Ze hebben ook „vraagtekens” bij de opslag van het afval, zegt Marian, die een bril draagt met zwart montuur. Verder achten ze kerncentrales „redelijk veilig”, zegt Frans, gekleed in spijkerjack. Al was het volgens hem een betere optie geweest als Nederland vanuit geopolitiek oogpunt „het risico zou spreiden in deze gekke tijd” door kleinere kerncentrales verspreid door het land te bouwen.
Zowel het stel uit Kats als Wim uit Borssele zijn kritisch over wat Zeeland allemaal te verstouwen krijgt. PFAS, stikstof en dan vermoedelijk ook nog één of twee nieuwe kerncentrales. „We zijn toch wel een beetje het afvalputje in deze uithoek”, zegt Frans.
Voor wat hoort wat, redeneert ook de provincie Zeeland. Die is met demissionair minister Hermans (Klimaat en Groene Groei, VVD) in onderhandeling over de voorwaarden van de komst van nieuwe kerncentrales. De provincie wil dat er onderzoek wordt gedaan naar de veiligheid, dat er geen hoge koeltorens en nieuwe hoogspanningsmasten komen en dat alle nieuwe bouwactiviteiten binnen het Sloegebied plaatsvinden, waar al industrie en een haven zijn.
Daarnaast vraagt Zeeland compensatie. Bewoners lieten eerder weten dat tegenover de komst van reactoren onder meer investeringen in maatschappelijke voorzieningen, bescherming van natuurgebieden en betere wegen en openbaar vervoer moeten staan. Het kabinet heeft nog niet gereageerd op de voorwaarden van de provincie.
De discussie over kerncentrales vindt plaats op een moment dat Zeeland zich beraadt op de toekomst. De provincie vergrijst in rap tempo en voorzieningen hollen achteruit. Daarom wordt onderzocht, op initiatief van commissaris van de koning Hugo de Jonge, of Zeeland meer kan inzetten op duurzame energie, een aantrekkelijke vestigingsplaats kan zijn voor Nederlanders uit andere provincies en jongeren in de eigen provincie kan houden.
Dat laatste zou een belangrijke voorwaarde zijn voor Frans en Marian. Er wordt vooral in toerisme en recreatie geïnvesteerd, zegt Frans, zoals vakantiewoningen. Zij zouden willen zien dat het voor hun twee uitgevlogen zonen ooit een optie zou zijn om met hun kinderen terug te keren naar Zeeland.
Ook Wim heeft ideeën voor compensatie: gratis stroom voor omwonenden en een borg voor mogelijke waardedaling van hun woningen. Hij is blij dat hij in het winkelcentrum zijn zegje heeft kunnen doen, maar heeft geen vertrouwen dat de provincie er concrete gevolgen aan zal verbinden. Eerder vroeg hij om meer openheid over de veiligheid rondom de bestaande kerncentrale en over het verlengen van de activiteiten daarvan, maar die kreeg hij niet. „Je wordt van het kastje naar de muur gestuurd. Ik voel me totaal machteloos als burger.”
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC