ZAP Het nieuwe tv-seizoen biedt tot nu te weinig vernieuwing. Gelukkig was er wel ‘Het muziekmedicijn’, een uitstekende documentaire van Frénk van der Linden over dementie en de rol van muziek.
Shirley Tuhuteru danst met haar dementerende vader Eli Tuhuteru in ‘Het Muziekmedicijn’ - Beeld MAX
Het nieuwe boek van Peter Buwalda is uit, De Jaknikker, het langverwachte vervolg op Otmars Zonen. Bij Eva (NPO1) kwam hij erover vertellen. Een verademing: op de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen besteedde het primetime praatprogramma een substantieel deel van de zendtijd aan een 1-op-1 gesprek met een geroemd schrijver. Over zijn werk, maar ook de algehele waarde van kunst: „Als je ziet hoe het ervoor staat in het echte leven, dan kun je wel wat goede kunst gebruiken”, aldus Buwalda. „Er wordt wel gesproken over ontlezing, maar ik heb het gevoel dat de waarde van dat soort zaken zal toenemen. Daar valt iets te halen waar je graag over praat.”
En ik had me nog zo voorgenomen om niet over talkshows te schrijven – iedere dag dezelfde mensen, dezelfde gesprekken, gaat ook vervelen. Maar dat maakt het wel lastig in campagnetijd, met verder weinig vernieuwends op televisie: naast de acht talkshows bestaat het aanbod vooral uit nog meer kletsprogramma’s, nieuwe seizoenen van oude series, remakes van al bestaande shows en quizzen, schofterige conflict-reality en wat documentaires. Gelukkig waren die laatste deze donderdagavond wel heel goed.
Neem Het Muziekmedicijn (NPO 2), een documentaire van journalist Frénk van der Linden voor MAX. Zijn moeder stierf aan de gevolgen van alzheimer. In haar laatste jaren herkende ze hem bijna niet meer, maar kon wel ‘Suzanne’ van Herman van Veen meezingen. Dat gegeven fascineerde Van der Linden, net zoals operazangeres Maartje de Lint werd gegrepen door het feit dat ouderen met dementie, die vaak hun geheugen en spraak kwijt zijn, moeiteloos liedjes van vroeger kunnen meezingen. „Als je dan een lied hoort waar emotie aan kleeft, blijkt dat het ontzettend goed in je geheugen verankerd ligt. Dan kom je lichamelijk, en geestelijk, weer in beweging. Dan ben je er weer”, aldus De Lint, artistiek leider van Zingen in de Zorg.
Ingenieus hoe Van der Linden persoonlijke verhalen over de zwaarte van dementie (en van het leven met iemand die dementie heeft), wetenschappelijk onderzoek en het zingen zelf door elkaar heen weeft. Theo heeft frontotemporale dementie en zit het liefst de hele dag achter zijn computer solitaire te spelen. Op Spotify luistert hij alleen nog maar naar Paling Pop, de muziek uit zijn jeugd in Volendam. De hele dag lopen de tranen over zijn wangen. Hij doet mee aan nationaal onderzoek in het Amsterdam UMC, naar de effecten van muziek op het dementerende brein, MRI-scans en al. Het andere verhaal is dat van Shirley, Zorg-Zangeres in opleiding, en haar dementerende, zachtaardige vader Eli, van Molukse afkomst: „het land van de heimwee”. Samen zingen en dansen ze in het verzorgingstehuis de dementie voor even uit zicht.
De aflevering van Andere Tijden (NPO2) deze donderdagavond was op een andere manier hartverscheurend. Na het uitroepen van de onafhankelijkheid van Suriname in 1975, kwamen er 300.000 Surinamers naar Nederland. Eenmaal in Amsterdam bleek er voor deze Surinamers, nota bene met een Nederlands paspoort, weinig plek. In acht wijken mochten geen Surinamers komen wonen, omdat ze niet „woonbeschaafd” werden geacht volgens Duco Stadig, toenmalig secretaris van de koepel van woningcorporaties. In portiekwoningen gold daarom een één-per-portiek beleid: maximaal één ‘etnisch’ gezin per portiek. Zo kwamen veel Surinamers terecht in verkrotte pensions, terwijl er hele panden leeg stonden elders in de stad. Liever leegstand dan buitenland, was het sentiment.
In 1977 kwam het bestaan van dit geheime beleid in de pers terecht. Nadat er grote ophef over ontstond, besloot de gemeenteraad ermee te stoppen. Helaas was de algehele toon al gezet in de media. Die klopten de spanning op, vertelt Ernestine Comvalius, die zich hard maakte voor de mensen in de verkrotte pensions, „door te praten alsof er een overstroming plaatsvond van messentrekkers en dat soort vreemd gespuis. Het moment waarop je die andere groep ook echt behandelt als anders, officieel waren ze Nederlanders, dan werk je mee aan spanningen.” Vijandigheid richting mensen die er anders uit zien, het lijkt een rode lijn in de gespannen, recente geschiedenis van ons land.
Wat moet je deze week kijken? Tips voor boeiende programma's series en films
Source: NRC