Wetenschapsbeleid Politieke partijen willen dat de wetenschap zich weer meer op Nederland gaat richten, blijkt uit hun verkiezingsprogramma’s. Op de flanken klinkt een opvallend kritisch geluid.
Protest in Leiden tegen bezuinigingen op het hoger onderwijs, afgelopen maart.
Het vertrouwen in de wetenschap is voorlopig nog niet hersteld. Dat is de indruk die rijst uit veertien partijprogramma’s voor de komende verkiezingen. Het wantrouwen leeft vooral op de flanken, maar steekt ook in het hart van de Kamer de kop op.
Kritiek richt zich bijvoorbeeld op „gewelddadige” (PVV) en „intimiderende” (SGP) studentenprotesten, of op de wetenschap in het algemeen, die „steeds verder wordt losgezongen van de praktijk” (BBB).
Het afschaffen van onderzoeksfinancier NWO (een oudere wens van FvD) lijkt een buitensporigheid, maar andere partijen pleiten met even veel gemak voor de oprichting van een nieuw fonds dat „de gevestigde consensus binnen vakgebieden kritisch bevraagt” (NSC), of één waar bedrijven „geen zeggenschap” hebben over de uitkomst van het onderzoek (SP).
Ook de omgang met wereldpolitiek kan volgens sommige partijen niet aan universiteiten overgelaten worden. Ethische commissies zijn „niet uitgerust” (SGP) om te oordelen over samenwerkingen met buitenlandse universiteiten. Of: sommige samenwerking met Israëlische universiteiten moet juist worden beëindigd (PvdD). Waar is bijna iedereen het over eens? Minder internationale studenten en het Nederlands behouden als voertaal op de universiteiten, net als bij de vorige verkiezingen in 2023. Een overzicht.
De PVV concentreert zich op scholen en houdt het kort over de wetenschap. Wel vinden de nationaal-populisten dat bachelor-opleidingen Nederlandstalig moeten worden, er minder buitenlandse studenten moeten komen en dat bij „gewelddadige demonstraties” de schade moet worden verhaald op „de relschoppers”. Nederlands wordt gesproken op scholen „én op het schoolplein”, de week van de Lentekriebels wordt afgeschaft. „Geen klimaat- of woke indoctrinatie op school.” Als vanouds: islamitisch onderwijs moet worden verboden.
De linkse fusiepartij-in-de-maak wil „na jaren van afbraakbeleid” weer investeren in onderzoek en innovatie. GroenLinks-PvdA constateert – zonder concrete gevallen te bespreken – dat de academische vrijheid onder druk staat en wil die daarom beter wettelijk verankeren. Universiteiten moeten meer zekerheid en stabiliteit krijgen in hun financiering, medezeggenschapsraden in het onderwijs krijgen meer armslag. De partij belooft een universitaire bachelorstudie Fries.
Hoger onderwijs moet beter aansluiten op de arbeidsmarkt, vinden de liberalen. Dat betekent: betere samenwerking van hogescholen en universiteiten en een deel van hun financiering afhankelijk maken van „het baanperspectief van afgestudeerden”. Studenten die tijdig afstuderen (vier jaar hogeschool, drie jaar universiteit) om daarna te gaan werken, krijgen een „kortstudeerbonus”. De komst van buitenlandse studenten en wetenschappers moet beperkt tot vakgebieden waar een tekort aan arbeidskrachten bestaat.
De partij die door Pieter Omtzigt werd opgericht bepleit een nieuw onafhankelijk onderzoeksfonds dat „nieuwsgierig en tegendraads onderzoek ondersteunt en gevestigde consensus binnen vakgebieden kritisch bevraagt”. Onderzoek zou vaker aandacht moeten besteden aan „Nederlandse beleidsvraagstukken”. Terugdringen van studiemigratie is een kernpunt. De partij wil screening van leerstoelen die met buitenlands geld worden betaald.
De ‘onderwijspartij’ spreekt zich uit voor het terugdraaien van eerdere bezuinigingen op universiteiten en wetenschap en wil zelfs nog meer investeren. Medewerkers van de universiteit krijgen sneller een vaste aanstelling, docenten in het middelbaar onderwijs krijgen beurzen om te kunnen promoveren en het wordt makkelijker om met een Erasmusbeurs aan buitenlandse universiteiten te werken. Zonder die expliciet te noemen, ziet D66 ook kansen in de politieke druk op wetenschap in de VS om „internationaal toptalent” naar Nederland te halen.
De belangenbehartiger van de agrarische sector kiest voor „een nuchtere, praktische benadering”. Zo blijven dierproeven „noodzakelijk”, om „menselijk lijden te voorkomen”. De partij meent dat de wetenschap steeds verder is „losgezongen van de praktijk” en pleit voor toegepast onderzoek. Kosten van instellingen mogen niet „ongelimiteerd” toenemen, stijging moet worden betaald uit besparingen. Voertaal in het hoger onderwijs moet Nederlands blijven. Tegen „antisemitische en andere haatdragende demonstraties en vernielingen” aan universiteiten moet worden opgetreden.
„Studentensteden zijn gemeenschappen”, schrijft het verbindingsgezinde CDA. Om dat waar te maken, willen de christen-democraten het makkelijker maken om een kamer in de eigen woning aan studenten te verhuren. Buitenlandse propedeusestudenten (bachelors) moeten voortaan een verplichte cursus Nederlands volgen. De financiering van het hoger onderwijs moet herzien, vindt ook het CDA: minder op basis van studentenaantallen. Investeringen in de „wereldwijd erkende wetenschappelijke positie rondom landbouw en natuur” blijven overeind. Uiteraard mag niet getornd worden aan Artikel 23 van de Grondwet, dat de gelijkberechtiging van bijzonder onderwijs vastlegt.
De Socialistische Partij verhoogt de basisbeurs voor iedere student, schrapt het lesgeld eerst op het mbo, later ook op de hogeschool en universiteit en zet de rente op studieleningen „permanent op nul procent”. Elke opleiding moet in het Nederlands te volgen zijn. De partij investeert daarnaast ook „fors” in onderzoek, maar dan wel via een nieuw op te richten fonds „waarin bedrijven geen zeggenschap hebben over de uitvoering of uitkomst van het onderzoek”.
De Partij voor de Dieren keert zich – als enige – expliciet tegen samenwerkingen met Israëlische universiteiten, zolang die „bijdragen aan de bezetting, militaire technologie of apartheid”. (Bij1 en Denk hebben nog geen verkiezingsprogramma gepubliceerd.) Ook wil de partij invloed van bedrijven op wetenschappelijk onderzoek beperken. Onderzoek dient het algemeen belang en niet dat „van het kapitaal”. ‘Wetenschap’ keert opvallend vaak terug in het programma, het woord valt vijfentwintig keer, vooral om plannen voor dierenwelzijn en klimaat te onderbouwen. Onderzoek met dieren wordt zo snel mogelijk verboden.
De radicaal-rechtse partij onder nieuwe leiding wil dat universiteiten zich „in de eerste plaats richten op Nederlandse studenten en cultuur”. Diversiteitsambtenaren aan universiteiten moeten worden verboden. Net als in het vorige programma moet de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) worden afgeschaft en moet het Rijk onderzoek rechtstreeks betalen. Over de derde geldstroom – bedrijven en organisaties – doet de partij geen uitspraken. FVD wil ook strengere toelatingseisen aan universiteiten en minder internationale studenten.
De staatkundig gereformeerden willen het Nederlands in het hoger onderwijs „versterken”, zeker in de bacheloropleidingen. Inclusief „strengere normen” voor beheersing van het Nederlands door buitenlandse studenten en docenten. De partij keert zich, zonder Israël te noemen, tegen het toetsen van samenwerkingsverbanden door ethische commissies aan de universiteiten. Die zijn daarvoor „niet uitgerust” en zijn „niet de geëigende instanties om buitenlandse conflicten te beoordelen”. Dat moet een taak blijven van de overheid. Schade bij demonstraties wordt verhaald op „de daders”.
De ChristenUnie steunt de taskforce die het kabinet heeft ingesteld om antisemitisme in het hoger onderwijs te bestrijden. De veiligheid van Joodse studenten en docenten moet worden beschermd, om te voorkomen dat – zonder cijfers – „steeds meer” Joodse jongeren besluiten in het buitenland te studeren. De christelijk-sociale partij onderstreept het belang van theologie en kleine studies. „Gerichte ondersteuning” moet ervoor zorgen dat bepaalde disciplines in de geesteswetenschappen behouden blijven.
De pan-Europese liberalen draaien net als D66 en JA21 de recente bezuinigingen op het onderwijs terug. Ook pleit de partij voor een digitale open source leeromgeving met studentenroosters, studiemateriaal en opdrachten. Publieke software moet universiteiten onafhankelijk maken van „commerciële platforms of softwarebedrijven” en voldoen aan „hoge standaarden op het gebied van privacy, transparantie en digitale autonomie”.
JA21, ontstaan als afsplitsing van de FVD, wil de Nederlandse taal weer „centraal stellen” in het hoger onderwijs en het aantal buitenlandse studenten terugdringen. De partij wil de 500 miljoen aan bezuinigingen van het kabinet-Schoof op het wetenschappelijk onderwijs „ongedaan maken”. Geld voor het hoger onderwijs moet minder worden toegekend op basis van het aantal studenten en meer op basis van „kwaliteit en maatschappelijke impact”.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC