Oorlog in Oekraïne Hoewel de frontlijn in Oekraïne het afgelopen jaar meer opschoof dan in eerdere jaren, verloopt de Russische opmars nog altijd traag, en blijven de verliezen groot.
Bewoners bij een in brand geschoten flat in Kostjantynivka.
Al weken waarschuwt de Oekraïense president Volodymyr Zelensky voor nieuwe, massale Russische offensieven op Oekraïens grondgebied. Dit najaar heeft Moskou nog zeker twee grote offensieven in de planning, zei Zelensky dinsdag in een interview met het Britse Sky News.
Verovering van de hele Donbas – bestaande uit de bestuurlijke regio’s Loehansk en Donetsk in het oosten van Oekraïne – is al ruim tien jaar een hoofddoel van de Russische president Vladimir Poetin. Maar hoewel de Russische bezetters een spoor van vernieling trekken – steden als Bachmoet en Avdiivka werden met de grond gelijk gemaakt voordat ze werden veroverd – is de daadwerkelijke vooruitgang van de Russen op het slagveld relatief zeer beperkt.
Tussen november 2022 en de zomer van 2025, een periode van bijna drie jaar, veroverden de Russen minder dan 1 procent van het Oekraïense grondgebied, berekende DeepState, een groep Oekraïense oorlogsanalisten die nauwe banden onderhoudt met de Oekraïense krijgsmacht. Dat veroverde gebied beslaat een kleine zesduizend vierkante kilometer, vergelijkbaar met de oppervlakte van de provincie Friesland. In totaal houden de Russen ongeveer 20 procent van het Oekraïense grondgebied bezet.
Daartegenover staat de prijs die Moskou daarvoor heeft betaald: volgens Kyiv bijna 1,1 miljoen Russische doden, gewonden en vermisten, een kleine zeventigduizend verloren tanks, pantservoertuigen en artilleriestukken, ruim vierhonderd oorlogsvliegtuigen en veel ander militair materieel. Het onafhankelijke Russische nieuwsagentschap Mediazona, dat samen met de BBC onderzoek doet naar het aantal bevestigde oorlogsslachtoffers, maakt op dit moment melding van ruim 130.000 gedode Russische militairen. Die lijst is volgens Meduza lang niet volledig omdat niet van alle slachtoffers namen worden gepubliceerd.
Daarbij komt nog de enorme schade die de Russische olie-industrie en economie de laatste maanden oplopen als gevolg van Oekraïense aanvallen met langeafstandsdrones. „Wat ik tegen de Europeanen heb gezegd, en wat ik tegen het Witte Huis zeg: de Russen zullen ons oosten niet innemen”, zei Zelensky dinsdag, wijzend op de aanhoudende Russische verliezen.
Die tegenslagen lijken het Kremlin vooralsnog alleen maar aan te sporen om de frontlinies in het oosten van Oekraïne op nieuwe manieren westwaarts te duwen. Bij Koepjansk, een stad in de regio Charkiv die volgens het hoofd van het lokale militaire bestuur „voor 95 procent is verwoest of beschadigd”, ontdekten Oekraïense eenheden vorige week dat Russische troepen via een ondergrondse gaspijpleiding de buitenwijken binnendrongen. Dankzij de gasleiding vermeden de Russen een gevaarlijke oversteek van de rivier de Oskil die hier de frontlijn grotendeels bepaalt.
Een luchtverdedigingseenheid van het Oekraïense leger aan de frontlijn in de regio Charkiv. Foto stringer/Reuters
Toen de acht kilometer lange sluiproute vanuit het bezette dorp Lyman Persjy was ontdekt beschadigden Oekraïense eenheden met springstoffen het uiteinde van de leiding in het vrije deel van Oekraïne en werden de restanten onder water gezet, zei Joeri Federenko, commandant van het 429ste Regiment Onbemande Systemen dinsdag tegen Espreso.tv. De Oekraïense legerstaf in Kyiv meldde later dat bij de operatie rond de wegen naar Koepjansk 288 Russen waren gedood en 107 anderen verwond.
Het was de derde keer in de oorlog dat de Oekraïense strijdkrachten Russische penetraties via pijpleidingen ontdekten; eerder werden die ondergrondse routes blootgelegd bij Avdiivka in de regio Donetsk en bij Soedzja in de Russische regio Koersk.
Net als vorig jaar worden de zwaarste gevechten geleverd rond Kostjantynivka en Pokrovsk, een voormalig spoorwegknooppunt dat een belangrijke logistieke rol speelt in de Oekraïense verdediging van het resterende vrije deel van de Donbas en de twee overgebleven Oekraïense bolwerken hier: Kramatorsk en Slovjansk. Bij Pokrovsk zouden de Russen honderdduizend militairen hebben samengetrokken voor een nieuw offensief, zei Zelensky twee weken geleden.
Tijdens de voorzichtige – en vergeefse – bemiddelingspogingen van de Amerikaanse president Donald Trump noemt Moskou routinematig de controle over de gehele regio Donetsk als een van de voorwaarden voor het beëindigen van de oorlog. Kyiv verwerpt die Russische eisen alleen al vanwege de situatie op het slagveld: ondanks de jarenlange Russische oorlog tegen Oekraïne is nog altijd ruim 30 procent van het grondgebied van de regio Donetsk in Oekraïense handen. Zoals Zelensky vorige maand zei tegen journalisten: in het tempo van de afgelopen jaren heeft Rusland nog vier jaar nodig om de hele regio Donetsk in te nemen.
Volgens het Zevende Korps van de Oekraïense strijdkrachten, verantwoordelijk voor de verdediging van de regio Donetsk, hebben de Russen rond Pokrovsk hun tactiek recent aangepast. Grootschalige gemechaniseerde manoeuvres zijn door de alomtegenwoordige aanwezigheid van cameradrones in Oekraïne niet meer aan de orde, dus zochten de Russen andere oplossingen. Soldaten op snelle motoren bijvoorbeeld, die individueel of in een kleine groep proberen door de Oekraïense linies te glippen.
„De afgelopen weken heeft de vijand zijn tactiek aangepast en geprobeerd zo diep mogelijk de stad binnen in te dringen, individueel of in kleine groepen, zonder in gevechtscontact te komen met de vooruitgeschoven posities van de Oekraïense verdedigers”, schreef het Korps in een verklaring op Facebook, begin september.
Volgens de Oekraïense militaire strategen van het Korps is „het belangrijkste doel van de vijand in Pokrovsk: zo dicht mogelijk bij de posities van drone-operators of mortieren komen, proberen onze verdedigingsmacht te verspreiden, voet aan de grond te krijgen in nieuwe posities en ook de grenzen van de ‘grijze zone’ te verleggen”.
Met de grijze zone wordt gedoeld op het brede niemandsland dat langs de hele frontlijn is ontstaan doordat duizenden drones elke beweging op de grond direct registreren. Op sommige plekken is die zone zelfs zo’n tien kilometer breed.
Tegelijk met de infiltratieoperaties in en om Pokrovsk vallen de Russen langs de flanken met pantservoertuigen aan om de logistieke routes van de Oekraïners af te snijden en de stad verder te omsingelen.
Een aanhoudend tekort aan Oekraïense manschappen is de belangrijkste reden dat de Russen toch nog vooruitgang boeken, zei oorlogsanalist Rob Lee onlangs tegen The Kyiv Independent. „De personele bezetting is de belangrijkste factor die op dit moment de manier van oorlogvoeren bepaalt”, zei hij. „Als Oekraïne voldoende infanterie had, dan zou het waarschijnlijk op een andere manier strijden. En uiteindelijk denk ik niet dat de Russen nog vooruit zouden komen.”
Een lid van de Witte Engelen-eenheid van de Oekraïense politie helpt een oudere vrouw in Kostjantynivka te evacueren. Ruim zesduizend mensen, vooral ouderen, verblijven nog in de frontstad. Foto Yevhen Titov/EPA
Een doorbraak van Russische eenheden in de richting van het stadje Dobropillia, vorige maand, waarbij enkele honderden Russen zo’n vijftien kilometer door de dun-bemande Oekraïense stellingen heen wisten te breken en chaos creëerden áchter de frontlinies, past in die analyse. De Oekraïners, die de stellingen rond Pokrovsk grotendeels bewaken met drones, slaagden er naar eigen zeggen in de Russische doorbraak grotendeels teniet te doen en de situatie te stabiliseren. Vorige week meldde het nieuwsagentschap RBC-Ukraine de gevangenneming van 69 Russen.
Het zijn schermutselingen die volgens de Oekraïense verdedigers van Pokrovsk horen bij het Russische plan „voor de zogenaamde ‘beslissende doorbraak’ met behulp van een grote hoeveelheid personeel en materieel” – de eerder door Zelensky genoemde 100.000 soldaten. Het belangrijkste Russische doel is volgens het Zevende Korps niet veranderd: „Verovering van de agglomeratie Pokrovsk-Kramatorsk-Slovjansk”.
De Russische opmars in het oosten van Oekraïne verloopt dus nog steeds traag, maar uit gegevens van de oorlogsanalisten van DeepState blijkt dat de Russen deze zomermaanden méér terrein veroverden dan een jaar eerder. De intensivering van het Russische offensief zette in rond de Amerikaanse verkiezingen van november vorig jaar. Ook het aantal Russische drone- en raketaanvallen op Oekraïense burgerdoelen nam in die periode aanzienlijk toe.
Experts wijzen onder meer op de veranderde geopolitieke omstandigheden die Rusland in de kaart spelen: sinds Trump het Amerikaanse presidentschap overnam van Joe Biden lijkt Poetin zich gesterkt te voelen. Zo geven de Amerikanen sinds dit jaar geen wapens of munitie meer aan Oekraïne en legt Trump even gemakkelijk de schuld voor de oorlog bij Zelensky als bij Poetin.
Een meevaller voor Kyiv is wel dat Oekraïne binnenkort Amerikaanse wapensystemen tegemoet kan zien die worden betaald door Europese NAVO-landen, waaronder Nederland. Daaronder zijn onder meer een aantal Patriot-luchtverdedigingssystemen.
De gevolgen van een Russische luchtaanval zijn zichtbaar in de belegerde stad Kostjantynivka. Foto Alex Babenko/EPA
Source: NRC