Lahav Shani op Gent Festival In België is al dagenlang discussie over een Israëlische dirigent die wordt geweigerd op een festival. Genocide-onderzoeker Christope Busch over de kwestie: „Dirigent en festival hadden beter een gezamenlijke boodschap van verdraagzaamheid kunnen geven.”
Dirigent Lahav Shani met het Rotterdams Philharmonisch Orkest op het Enescu Festival op 5 september 2025.
Als het om een beetje provoceren gaat, weet de Belgische premier Bart De Wever (N-VA) wel van wanten – zo herhaalde hij recent nog zijn genegenheid voor een Groot-Nederland en plaatste hij op Instagram foto’s waarop hij met zijn kat de Franstalige oppositie bespot. Maar op de foto die De Wever afgelopen weekend deelde, voorzien van het onderschrift „zonet een prachtig optreden bijgewoond in Essen”, reageerden zelfs coalitiepartners furieus.
Het concert in Essen was van het Münchner Philharmoniker, en werd gedirigeerd door de Israëlische dirigent, Lahav Shani, die ook het Rotterdams Philharmonisch Orkest leidt. Zo mengde De Wever zich in een discussie die al een week in België speelt: doet het Gent Festival van Vlaanderen er goed aan Shani niet uit te nodigen, omdat hij volgens de organisatie onvoldoende afstand van de Israëlische regering zou nemen?
Duitse ministers noemden het besluit van de festivalorganisatie antisemitisme. Bestuursleden van het festival stapten op. Het Gentse stadsbestuur zou zich ermee hebben bemoeid. Culturele instellingen schreven in een open brief dat de kwestie „strategisch wordt misbruikt om onze al fragiele [Vlaamse] samenleving verder te polariseren”. En Shani zelf reageerde woensdag dat het festival „toegeeft aan politieke druk”, en dat het onmogelijk is „om onverschillig te blijven tegenover het lijden van de burgers in Gaza”.
„Iedereen verliest en is nu kwaad”, concludeert Christope Busch, genocide-onderzoeker en directeur van het Belgische kenniscentrum Hannah Arendt Instituut.
„Er is geknoeid, vanuit goede bedoelingen. De organisatie heeft deze dirigent te snel aan willen pakken, maar kwam in een verklaring met een knullig zinnetje, daarop liep het uit de hand.”
Het festival schreef: „In het licht van zijn functie als chef-dirigent van het Israëlisch Filharmonisch Orkest kunnen wij onvoldoende duidelijkheid verschaffen over zijn houding ten opzichte van het genocidaire regime in Tel Aviv.”
Busch begrijpt de politieke reacties en zorgen om antisemitisme. Toch noemt hij het bezoek van De Wever aan Duitsland iets dat „de zaak niet vooruit helpt”. „Het draagt bij aan het idee van verschillende kampen. De premier voegt zo ook nog eens de positie van Duitsland toe aan deze discussie.
„Zeker na het VN-rapport van dinsdag, dat een juridische basis legt om van genocide te spreken, moeten we ons op diplomatiek, economisch en cultureel vlak verhouden tot een land dat genocide pleegt. Een vertegenwoordiger van een staat kan je aanspreken, dat is een heldere afbakening.
„Het lijkt me heel duidelijk dat de organisatie van het Eurovisie Songfestival moedig moet zijn en Israël moet verbieden om deel te nemen. Hoewel wordt gezegd dat het festival apolitiek is, representeer je op dat evenement duidelijk een staat. Deze zomer zou een Israëlische dj optreden op muziekfestival Tomorrowland, hij had eerder een tour gemaakt langs soldaten van het Israëlische leger. Ook dan is het heel helder dat je hier niet kan optreden.
„In het geval van dirigent Lahav Shani en het Gent Festival van Vlaanderen ligt dat veel waziger. Het is een grijs gebied in hoeverre hij als dirigent van het Israëlisch Filharmonisch Orkest de Israëlische staat vertegenwoordigt. Over Gaza heeft hij zich deels wel en deels niet uitgesproken.”
Christophe Busch, genocide-onderzoeker en directeur van het Belgische kenniscentrum Hannah Arendt Instituut: „Vijanddenken is een klassiek proces.”
„Er zijn drie kwesties die iedere burger met gezond verstand volgens mij afkeurt: de genocide in Gaza, de terreur van 7 oktober en de exponentiële toename van antisemitisme. Maar soms lijkt het of je een kant moet kiezen. Vanwege machteloosheid over het voortdurende geweld of omdat iemand zich in zijn identiteit voelt aangevallen, is er veel polarisatie. ‘Ik heb een groter gelijk in mijn strijd dan jij in jouw strijd’, dat idee.
„In plaats van morele zuiverheid te verwachten, hadden de dirigent en het festival beter een gezamenlijke boodschap van verdraagzaamheid kunnen geven.
„Het vijanddenken is een klassiek proces. Zo voelde je na de Russische invasie van Oekraïne [in 2022] de verleiding om te zeggen dat we de boeken van Dostojevski niet meer mochten lezen. De Russische cultuur is het probleem niet, Russische cultuurdragers die een boodschap van het Russische regime verspreiden zijn het probleem. Dat geldt ook voor Israël.
„Legitieme kritiek op Israël kan soms in één of twee stappen doorglijden richting antisemitisme, terwijl het niet zo is bedoeld. Het is een denkfout om de verantwoordelijkheid voor de genocide te verschuiven van de Israëlische regering en veiligheidsdiensten naar het Joodse volk. Net zoals je het Duitse volk niet kan vereenzelvigen met de Holocaust, dat waren de nazi’s en collaborateurs, pleegt het Joodse volk geen genocide.”
„Als mens trachten we een heel complexe wereld te bevatten, daarbij gaan we niet altijd op zoek naar de gelaagdheid. Hannah Arendt stelt dat je de wereld beter begrijpt als je die door de ogen van je opponent bekijkt.
„Ik ben een Gentenaar. Als ik lesgeef aan studenten in Antwerpen, vertel ik soms wat grove dingen over Antwerpenaren. Dat ze allemaal arrogant zijn, bijvoorbeeld. De eerste reactie van die studenten is dan: wat denkt die vuile Gentenaar wel niet? En hun tweede reactie: Antwerpen boven! Als je die emotionele dynamiek al na drie zinnen hebt, kan je nagaan hoe dat op grotere schaal is.”
Source: NRC