Woensdag wordt in Londen een groot benefietconcert georganiseerd, als een soort Live Aid voor Palestina. Volgens initiatiefnemer Brian Eno is Together for Palestine niet politiek. ‘Deze oorlog is immoreel en weerzinwekkend. Ik denk dat iedereen het daar wel over eens is.’
is redacteur popmuziek van de Volkskrant.
Hij liep voor de troepen uit, zoals hij eigenlijk al zijn hele leven doet. Op 28 oktober 2023, drie weken na de aanslagen van Hamas en de daaropvolgende oorlog in Gaza, speelde de Britse pionier van de rustgevende muziek Brian Eno in de Grote Zaal van TivoliVredenburg in Utrecht. Het werd een optreden dat lang zou nagalmen.
Na afloop van het concert, waarbij Eno een paar van de vredigste muziekstukken uit zijn oeuvre uitvoerde, sprak hij de uitverkochte zaal toe. De wereld mag niet accepteren dat kinderen het slachtoffer worden van de Israëlische bombardementen, zei hij. ‘Ga demonstreren en spreek uw politici aan.’ Waarna hij zijn toegift opdroeg aan de Palestijnse slachtoffers.
Dat viel niet bij iedere concertbezoeker even goed. ‘En de Israëlische slachtoffers dan?’, riep iemand in de zaal. Iemand anders, tegen deze proteststem: ‘Hou je kop.’ Hier, in het klein, zagen we al de maatschappelijke splijtzwam die nog heel groot zou worden, en die de straten – inderdaad – zou doen vollopen met demonstranten.
Feitelijk zei Brian Eno in Utrecht niets nieuws. Hij houdt zich al bijna twintig jaar bezig met de Palestijnse zaak, roept op tot boycots van Israël en vraagt om steun voor het Palestijnse volk. Zijn grootschalige benefietevenement Together for Palestine, dat woensdag plaatsvindt in de Londense Ovo Arena bij Wembley, is dan ook een logische vervolgstap in zijn activistische loopbaan.
Ook in artistiek opzicht is Brian Eno (77) vaak een voorloper geweest. Hij werd geboren in het dorp Melton, in het graafschap Suffolk. Midden jaren zestig, toen The Beatles net waren doorgebroken, meldde Eno zich bij de kunstacademie van de stad Ipswich, voor een opleiding in de ‘experimentele muziek’.
Al beschouwde Eno zichzelf in die jaren niet als een popartiest: in 1971 voegde hij zich toch bij de net opgerichte band Roxy Music. Eno wist hoe hij moest omgaan met de eerste generaties synthesizers en hij had bovendien een tapemachine, waarmee hij opgenomen geluid aan elkaar kon plakken en zeer vooruitstrevende muziek kon maken.
De band Roxy Music was in de vroege jaren zeventig een van de vaandeldragers van de kunstzinnige ‘art pop’ en glamrock, maar na twee jaar hield Eno het voor gezien, vooral omdat hij niet overweg kon met de bandleider Bryan Ferry.
Eno begon aan een reeks soloalbums, die steeds experimenteler zouden worden. In 1975 kreeg hij een soort openbaring. Eno was thuis aan het revalideren na een ernstig auto-ongeluk, toen hij een album met 18de eeuwse harpmuziek kreeg van een vriendin, voor de afleiding. Zij zette de plaat op en liep de deur uit.
Maar het volume van Eno’s versterker stond heel laag en een van de speakers deed het niet. Eno kon niet opstaan, maar hij raakte gehypnotiseerd door het nauwelijks hoorbare geluid van de harpen. De realisatie dat van zeer zachte, kabbelende muziek een magische en kalmerende werking kan uitgaan, bracht Eno tot zijn baanbrekende ‘ambient’: een genre op de scheidslijn tussen hedendaagse klassieke muziek en elektronische pop, dat nog altijd springlevend is.
Zijn albums Discreet Music (1975) en Ambient 1: Music for Airports (1977) werden klassiekers van de minimalistische, meditatieve muziek. Eno verplaatste zijn muzikale visie daarna naar de studio, waar hij als producer een paar van de belangrijkste popplaten van de vorige eeuw vormgaf.
Hij zette zich aan de beroemde ‘Berlijnse trilogie’ van David Bowie: Low (1977), Heroes (1977) en Lodger (1979). En in de jaren tachtig bracht Eno zijn ruimtelijke elektronische sound naar The Unforgettable Fire (1984) en The Joshua Tree (1987) van U2, en Remain in Light van de Talking Heads (1980). Ook door dit werk wordt Eno nu gezien als een van de invloedrijkste artiesten uit de Engelse pop.
De afgelopen decennia werd Eno in zijn thuisland steeds vaker gehoord als stem in het publieke debat. Hij steunde mensenrechtenorganisaties en bijvoorbeeld de Engelse Stop The War Coalition.
In 2006 was Eno een van de Britse kunstenaars die opriepen tot een culturele boycot van Israël. Hij vroeg artiesten er niet langer op te treden, wat hem in conflict bracht met musici die dat principieel wél wilden doen, om uiteenlopende redenen.
Eind juli maakte Eno bekend dat hij in Londen een muziekavond wilde organiseren: een soort Live Aid, maar dan voor Palestina. Zijn Together for Palestine, waar artiesten als Neneh Cherry, Portishead, Paul Weller, Faraj Suleiman en PinkPantheress aantreden en acteurs als Benedict Cumberbatch en Florence Pugh de zaal zullen toespreken, mag volgens Eno niet worden gezien als een politieke gebeurtenis. Polariserend is zijn benefiet al helemaal niet.
‘Toen we begonnen met de organisatie van dit evenement, was het moeilijk om artiesten te overhalen’, zei hij vorige week in de Engelse krant The Guardian. ‘Maar ik denk dat iedereen zich nu wel realiseert dat wat er gebeurt in Gaza compleet obsceen is. Alle eventuele bedenkingen zijn verdwenen. Deze oorlog is immoreel en weerzinwekkend. Ik denk dat iedereen het daar wel over eens is.’
Volgens Eno zijn veel medewerkers van de benefiet van Palestijnse of Joodse afkomst. En ook daarom heeft Together for Palestine in de ogen van Eno geen politieke lading of kleur, maar wordt woensdag een dag van ‘hoop, gemeenschap en herdenking’.
3x Brian Eno
Brian Eno ziet zichzelf niet als popmusicus of componist, maar eerder als een maker van geluid. ‘Het gaat in mijn werk niet zozeer om noten, maar om klanken’, zei hij in een interview met de Volkskrant in 2023. ‘De sound is de essentie.’
In 1983 bracht Eno het album Apollo: Atmospheres and Soundtracks uit, met muziek die bedoeld was voor een ruimtevaartdocumentaire. De diepe, echoënde muziek is nog altijd angstaanjagend en geruststellend tegelijk, als een blik in een oneindig universum.
Zij naam is misschien nét wat minder bekend, maar Brian Eno wordt gezien als een van de invloedrijkste Engelse musici na The Beatles. Volgens de Amerikaanse muziekdatabase AllMusic heeft Eno de manier veranderd waarop muziek wordt benaderd, gespeeld, gecomponeerd en geconsumeerd. ‘Alle muziek, van punk tot techno tot new age, is door hem beïnvloed’, volgens criticus Jason Ankeny.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant