Van alle tabak die Nederlanders roken, komt 60 procent uit het buitenland. Rokers weten op allerlei manieren de verhoogde accijns te ontduiken. Met een tabaksbusreis naar een Luxemburgs winkelcentrum bijvoorbeeld. ‘Ik ben al met zoveel gestopt, het sigaretje is mijn enige pauzemomentje.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Vanessa (44) strekt zich nog een keer uit op de parkeerplaats van Shopping Center Massen in Wemperhardt, Luxemburg, voordat ze weer in de grote witte dubbeldekker Mitchel van Bak Alkmaar stapt. Het winkelcentrum vindt ze saai, veel meer dan een veel te luxe foodcourt, een supermarkt, twee pompstations, en wat kledingwinkels heeft het niet te bieden. Ze is puur gekomen voor de Tabac-kiosk, en niet als enige: waar de caissières van de supermarkt aan de overkant duimen staan te draaien, staat hier een rij tot aan de ingang van het winkelcentrum. Nederlands domineert als voertaal in de rij.
In Vanessa’s grote zwarte rugzak zit alles wat deze reis de moeite waard heeft gemaakt. Zes sloffen Winston Blue, twee meer dan eigenlijk is toegestaan, gaan mee naar thuisstad Den Haag. ‘Deze reis is niet goed voor mij’, verzucht ze. Van het enthousiasme voor een Belgische vallei op de route die ze om 07.17 uur die ochtend toonde bij opstaphalte Prinsessegracht in Den Haag, is weinig meer over.
Vanessa en de tabaksbus zijn die ochtend om 07.30 uur uit Den Haag vertrokken, en hebben vervolgens accijnsmijders opgepikt in Rotterdam, Breda, Tilburg en Eindhoven, om daarna naar het winkelcentrum in Wemperhardt te rijden. Ze betalen allemaal 42 euro voor de reis en krijgen daar twee uur de tijd om zo veel mogelijk rookwaar aan te schaffen.
Binnen Schengen mag je achthonderd sigaretten (vier sloffen), tweehonderd sigaren, vierhonderd cigarillo’s – kleine sigaren én (niet of) 1 kilo shag invoeren. Eerdere busreizen van Wemperhardt terug naar Nederland werden onderschept door de marechaussee, eenmaal leidde het tot een boete.
In trolleys en omvangrijke shoppers benut vrijwel iedereen dit maximum, en daar besparen ze honderden euro’s mee. Een slof Marlboro kost in Nederland 130 euro, tegenover 70 in Luxemburg.
Het kabinet-Rutte IV verhoogde de accijns per begin van vorig jaar van 5,87 euro per pakje naar 7,81 euro. Uit onderzoek blijkt dat er na elke accijnsverhoging mensen zijn gestopt met roken of minder zijn gaan roken. Sinds de accijnsverhoging in 2024 is 7 procent van de rokers gestopt en 16 procent heeft dat geprobeerd. Verder zei 22 procent van de rokers minder te zijn gaan roken.
Ook in Australië is accijnsverhoging een beproefd recept: een prijs van 25 euro per pakje maakte het land ‘kampioen tabaksontmoedigen’. Maar anders dan Australië is Nederland geen eiland. De accijnsverhoging leidde ertoe dat meer dan 60 procent van alle sigaretten die in Nederland wordt aangestoken uit het buitenland komt, zo meldde het RIVM onlangs. Dat is ruim 20 procentpunt meer dan een jaar eerder.
Het RIVM beveelt daarom landen in de Europese Unie aan dezelfde prijzen te hanteren, om te voorkomen dat mensen hun tabak buiten Nederland kopen. Toenmalig minister van Volksgezondheid Fleur Agema van de eurosceptische PVV drong in Brussel tevergeefs aan op het Europees gelijktrekken van tabaksaccijnzen.
In de bus naar Luxemburg gaan verhalen rond over straatdealers, handel onder de toonbank en illegale sigaretten uit Polen en Turkije. Het RIVM signaleert deze ontwikkelingen ook, maar specificeert niet hoe de buitenlandse sigaretten precies naar Nederland komen. Op de enorme parkeerplaats in Wemperhardt zijn in elk geval veel Nederlandse nummerborden te zien.
De geboren Rotterdammers Angel Ku (30) en Mario (42, liever geen achternaam in de krant) kenden elkaar niet, maar hebben ’s ochtends bij de Rotterdamse opstaphalte Capelsebrug meteen een dealtje gemaakt. Ku, een sigarettenroker, neemt een kilo shag mee voor Mario, een shagroker. Mario, kok in een Italiaans restaurant en gehuld in trainingsbroek en shirt van AS Roma, neemt op zijn beurt weer achthonderd Luxemburgse sigaretten mee naar Nederland voor Ku. Zo worden er in de hele bus afspraken gemaakt om binnen de lijntjes te blijven en toch met zo veel mogelijk rookwaar thuis te komen. ‘De regering heeft het er zelf naar gemaakt, met die belachelijke prijzen om de staatskas te spekken’, zegt Mario.
‘Ik bespaar vandaag honderden euro’s’, zegt Winfried Redelijk (59), die in Eindhoven is opgestapt, voor zijn derde tabaksreis. ‘Ik ben helaas een verstokte roker, over twee maanden gaat de bus weer. Het maximale is net voldoende’, zegt de Helmonder die met hersenproblematiek is afgekeurd. ‘Als ik thuiskom ga ik direct weer een ticket boeken, om zeker te zijn van een plekje.’
De accijnsverhoging heeft in Nederland dus een beperkt effect op het rookgedrag. ‘Ik ben al met zoveel gestopt toen m’n eerste dochter werd geboren’, zegt Mario, die al vanaf zijn 13de rookt. ‘Alcohol, pilletjes, andere drugs. In de horeca is de sigaret mijn enige pauzemomentje.’ Zijn telefoon gaat. ‘Ja, ma? Wat moet je hebben? Gewoon Van Nelle?’
Ku, die boven in de dubbeldekker naast Mario is neergeploft, heeft twee keer een stopcursus gedaan. ‘De tweede keer wilde ik écht stoppen en ben ik ook gestopt. Voor de rest van de avond.’
De reis wordt georganiseerd door Winkelbus.nl. Winkelbus is opgericht door vervoersbedrijf voor evenementen Bak Reizen. ‘Al voor corona deden we dit soort reisjes, maar dan huurden hele groepen een bus’, zegt reisleider Dennis, leunend op een van de stoeltjes. Hij wil zijn hele naam niet geven, omdat hij geen mikpunt wil worden van ‘de antirookcampagne’.
Liefst zestig mensen zitten vandaag in de dubbeldekker, soms zijn dat er zelfs negentig. ‘We zouden nog veel meer bussen kunnen volverkopen, maar het moet wel leuk blijven.’
Bij de rookpauze in Tilburg stroomt de hele bus leeg, iedereen in deze bus komt voor de rookwaar. ‘Een gezellig dagje uit, nieuwe mensen ontmoeten en voordeliger shoppen. Luxemburg staat vooral bekend om lage prijzen voor tabak’, aldus de aanprijzingstekst op de website.
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) ziet in de site een aanmoediging tot roken en probeerde het bedrijf al eens op de vingers te tikken, maar de boetes werden volgens Dennis succesvol aangevochten. De NVWA zegt niet op deze casus in te willen gaan, maar erkent in het algemeen op te treden. ‘Het zou kunnen dat door het aanbieden van deze reizen ook reclame gemaakt wordt voor tabaksproducten. Dat is niet toegestaan. Als uit ons onderzoek blijkt dat er een overtreding is vastgesteld, treden we daartegen op’, meldt een woordvoerder.
Winkelbus stelt slechts informatie te verschaffen die al publiek toegankelijk is. ‘Iedereen weet dat het in Nederland duurder is. Ik ben een reisorganisatie, geen verkoper’, zegt Dennis.
De dubbeldekker is comfortabel, er zijn koude drankjes aan boord en Dennis laat zijn riedeltje bij iedere opstaphalte even vrolijk door de speakers knallen (‘naast mij zit chauffeur Richard, door de week is hij hersenchirurg’). Maar dat neemt niet weg dat de accijnsmijders hun hele zaterdag kwijt zijn, de bus rijdt pas rond 21.00 uur Den Haag weer binnen.
Op de begane grond zit Aart Rijmers (75) op z’n dooie akkertje de kruiswoordpuzzels te maken die hij uit de reclamefolders heeft gehaald. ‘Ik ben toch met pensioen’, zegt de Rotterdammer, die in de chemische sector in de Botlek werkte. ‘Ik ging voorheen weleens met de Flixbus naar Antwerpen voor shag, nu zie ik weer eens wat anders.’ Behalve een kilo shag neemt hij vier sloffen voor zijn vriendin mee. ‘Zij heeft rugklachten en kon niet mee. Zo heb ik lekker m’n vrije dag’, grapt Rijmers, hoestend terwijl hij lacht.
Ku, die al vanaf haar 16de rookt, kocht meteen een kaartje toen ze op TikTok een filmpje zag van de busreis. ‘Ik ben 40 euro en een dag van mijn leven kwijt. Maar ik hoef een paar maanden geen dure sigaretten te kopen.’
Op de terugreis domineert de shag- en tabaksgeur de atmosfeer in de bus. Velen doen een dutje. Hagenaar Vanessa heeft met een grimas haar opblaasbare grijze nekkussen al in iedere mogelijke hoek tegen de donkerbruine busstoel gedrukt, maar door de pijn in haar nek en onderrug vat ze geen slaap. Ze is vier jaar geleden afgekeurd met tal van fysieke en mentale klachten en zag al de hele week op tegen de trip.
‘Ik heb morgen geen afspraken gemaakt, want ik weet dat ik toch niets waard ben na deze reis’, zegt ze tijdens de rookpauze bij zwembad Stappegoor in Tilburg waar ze zo naar uit had gekeken. Toch zegt ze geen andere keuze te hebben. ‘Mijn WIA-uitkering is zo’n 1.200 euro, de prijzen in Nederland zijn voor mij niet te doen. De volgende busreis zou pas in oktober zijn, dat red ik niet.’
Stoppen lukt haar niet. Vanessa heeft, onder meer, een chronische depressie. ‘Ik zoek een uitweg, net als ieder mens. Een ander gaat naar het casino.’
Haar glimlach komt nog één keer terug op haar gezicht, als een klimmetje de bus naar het idyllische uitzicht over de Belgische vallei brengt waar ze het die ochtend al over had. ‘Kijk! Je moet een keer in de winter meegaan, als het bedekt is met sneeuw. Dan is het net alsof je terug in de tijd reist.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant