Het is erop of eronder voor de Turkse oppositiepartij CHP. Een rechter gaat beslissen of de leiding van de Republikeinse Volkspartij wordt vervangen door collaborateurs van president Erdogan. ‘Er staat veel op het spel’, zegt politicoloog Berk Esen.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
De oppositie in Turkije staat een krachtmeting te wachten die mogelijk zal leiden tot een versterking van het autocratische bewind van president Recep Tayyip Erdogan. Een gerechtelijke uitspraak maandag kan het einde inleiden van de Republikeinse Volkspartij (CHP) als serieus tegenwicht tegen Erdogans almacht.
De rechtbank in de hoofdstad Ankara moet oordelen over de rechtsgeldigheid van het partijcongres van de CHP in 2023, waar congresgangers zouden zijn omgekocht bij het stemmen. Als de rechter de bijeenkomst ongeldig verklaart, wordt ook de verkiezing van Özgür Özel tot partijvoorzitter met terugwerkende kracht nietig. Özel is een bondgenoot van Ekrem Imamoglu, de CHP-burgemeester van Istanbul die sinds maart gevangen zit op beschuldiging van corruptie.
Het heeft er alle schijn van dat de rechtszaak en de arrestatie van Imamoglu en een reeks andere CHP-burgemeesters onderdeel zijn van een poging van Erdogan en zijn AKP om de CHP onschadelijk te maken, en te voorkomen dat de partij bij de verkiezingen van 2028 een gevaar kan vormen voor de heerschappij van de sinds 2002 regerende AKP en haar president.
De rechterlijke uitspraak ‘kan het einde betekenen van het meerpartijenstelsel in Turkije’, zegt Berk Esen, politicoloog aan de Sabanci Universiteit in Istanbul. ‘Er staat veel op het spel.’ Andere Turkse analisten delen zijn vrees.
Als de 50-jarige Özel inderdaad uit zijn functie wordt gezet, zal de rechter mogelijk diens voorganger in zijn plaats benoemen, de 76-jarige Kemal Kiliçdaroglu. Die verloor in 2023 de presidentsverkiezingen van Erdogan. De teleurstelling daarover binnen de CHP leidde ertoe dat Kiliçdaroglu een jaar later op het partijcongres de strijd om het voorzitterschap verloor van Özel. Verbolgen nam de afgedankte veteraan afscheid van de politiek, althans daar leek het op.
Nu staat hij in de coulissen klaar om zo nodig het leiderschap van de centrumlinkse CHP weer op zich te nemen. Dat zou de partij in een crisis storten en tot verdeeldheid en verlamming leiden. De weerstand tegen Kiliçdaroglu binnen de partij is groot. Op zijn beurt heeft de gekrenkte oud-partijleider met menigeen in de partijtop een appeltje te schillen. Ook met burgemeester Imamoglu is hij gebrouilleerd.
‘Als hij wordt aangesteld als voorzitter, zal hij niet snel een partijcongres beleggen, omdat hij weet dat hij dan zal verliezen’, zegt Esen. ‘Hij zal het komende jaar of anderhalf jaar de partij hervormen en op alle niveaus zijn eigen lakeien benoemen. Intussen zal de CHP niet in staat zijn iets uit te richten tegen de regering. Het verzet zal instorten.’
Het sterke gerucht gaat dat Kiliçdaroglu het bij dit alles op een akkoordje heeft gegooid met Erdogans AKP. ‘Zo’n opzet is moeilijk te bewijzen, maar duidelijk is dat de belangen van Kiliçdaroglu en de AKP parallel lopen’, zegt Senim Adar, Turkije-expert van Stiftung Wissenschaft und Politik in Berlijn. De kans is groot dat de CHP in zo’n scenario verwordt tot het soort ‘loyale oppositie’ dat bijvoorbeeld in Rusland bestaat.
Mogelijk zal de rechtbank haar oordeel nog even uitstellen. Het kan ook dat niet Kiliçdaroglu Özels taken overneemt maar een kayyum, een zaakwaarnemer. Of die dan ook de partij zal proberen te beteugelen, moet worden afgewacht. Hoe dan ook heeft de CHP voor 21 september een extra congres belegd, waar indien nodig Özel opnieuw als voorzitter zal worden gekozen.
Hoe zo’n besluit zich verhoudt tot een tegengestelde rechterlijke uitspraak is niet duidelijk. Zelfs de status van de uitspraak zelf is onduidelijk, want volgens de Turkse wet mogen rechters zich niet met landelijke partijzaken bemoeien, dat mag alleen de Kiesraad. Die heeft de uitkomst van het CHP-congres van 2023 destijds geaccordeerd.
Een voorproefje van het vonnis werd mogelijk vorige week al gegeven door een rechter in Istanbul. Die zette voorzitter Özgür Çelik van de CHP-afdeling Istanbul uit zijn functie, eveneens vanwege vermeende onrechtmatigheden bij zijn verkiezing. Als zaakwaarnemer werd een van zijn voorgangers aangewezen, Gürsel Tekin. Net als Kiliçdaroglu, met wie hij zich verwant voelt, leefde Tekin in onmin met zijn partij. Inmiddels is hij als lid geschorst.
Dat weerhield Tekin er niet van om vorige week, beschermd door de politie, het provinciaal hoofdkantoor van de CHP te betreden om de leiding in handen te nemen. Betogers hadden zich rond het gebouw verzameld en probeerden door politiehekken te breken. Met traangas werden ze verjaagd.
Dergelijke taferelen zullen zich mogelijk ook in Ankara voordoen als de rechtbank Özel vervangt door Kiliçdaroglu of een kayyum. Sinds de arrestatie van Imamoglu in maart is de CHP een ware actiepartij geworden, die wekelijks in Istanbul en elders in het land grote aantallen betogers op de been brengt.
Aanjager van deze strategie is Özel, die sindsdien boven zichzelf is uitgestegen en met zijn schorre stem over veel meer charisma blijkt te beschikken dan aanvankelijk werd gedacht. Zijn linkse, activistische benadering spreekt vooral jongeren aan. Zo is ook Özel in beeld gekomen als mogelijke tegenkandidaat van Erdogan bij de presidentsverkiezingen van 2028 (of wellicht eerder).
Tot nu was Imamoglu de gedoodverfde CHP-kandidaat, maar de rechtszaken tegen hem maken zijn politieke toekomst ongewis. De CHP heeft vanaf nu twee ijzers in het vuur.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast ‘de Volkskrant Elke Dag’. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant