Chinese studenten Decennialang waren de VS de favoriete bestemming van Chinese studenten. Onder Trump worden ze gezien als gevaar, en verandert hun beeld van een ‘vrij Amerika’. „Ik ben een paar illusies armer.”
Studenten bij de Beijing Universiteit voor Buitenlandstudies.
De 22-jarige Alex Huang houdt van haar leven in Los Angeles. Vier jaar geleden verhuisde ze van China naar Amerika voor haar studie omdat ze hoopte dat ze zich daar als queer vrouw vrijer zou voelen. Dat was ook zo. „Ik ervaar hier in LA meer vrijheid, en als vrouw veel minder druk, bijvoorbeeld op het uiterlijk”, zegt Huang in een online interview.
Toch besloot ze deze lente om na haar afstuderen niet in Amerika te blijven, anders dan ze eerder van plan was. Ze vertrekt later dit jaar. Het politieke klimaat voor migranten onder de regering van president Trump was belangrijk in haar besluit. In Los Angeles werden dit jaar op grote schaal onverwachte invallen gedaan bij migranten. „Ik ben dit jaar twee keer de straat op gegaan om te demonstreren voor migrantenrechten”, zegt Huang. „Ik had nooit gedacht dat dat nodig zou zijn, maar blijkbaar zijn ook hier rechten niet gegarandeerd.”
Chinese studenten werden dit jaar ook een specifiek doelwit van de regering-Trump. Eind mei zei de Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio dat de Amerikaanse regering „agressief” de visa van Chinese studenten zou gaan intrekken en strengere visumeisen zou introduceren die „Amerika op de eerste plek zetten”.
„Belachelijk”, noemt Huang de uitspraken. „Alsof Chinese studenten niet een enorm belangrijke bron van inkomsten zijn voor Amerikaanse universiteiten.” Trump zei een paar weken later dat Chinese studenten – die ruim een kwart van alle buitenlandse studenten beslaan in de VS en meestal het volle pond aan collegegeld betalen – welkom bleven. Eind augustus herhaalde Trump dat Chinese studenten welkom zijn, en zei hij dat buitenlandse studenten goed zijn voor Amerika.
Maar het onzekere politieke klimaat heeft nu al zijn weerslag op het aantal Chinese studenten in de VS. De groep heeft te maken met Trumps strengere migratiebeleid én met de groeiende competitie tussen de Verenigde Staten en China, waardoor hun aanwezigheid steeds vaker wordt gezien als risico voor de nationale veiligheid.
Na een lange periode van groei, met als hoogtepunt ruim 372.000 Chinese studenten in de VS in het collegejaar 2019-2020, daalde hun aantal de vier jaar daarna tot 277.000. De verwachting is dat deze dalende trend de komende jaren doorzet. In juli daalde het aantal Chinese studenten dat op een studentenvisum de VS binnenkwam voor de start van het nieuwe collegejaar met 26 procent ten opzichte van vorig jaar.
Decennialang was Amerika de favoriete bestemming voor Chinese studenten. Vanwege het goede onderwijs, maar ook vanwege de kans om na hun studie een leven op te bouwen in het welvarende land. Sinds de jaren tachtig, toen China als onderdeel van economische hervormingen de grenzen opende, studeerden ongeveer drie miljoen Chinezen in de Verenigde Staten.
Bruce Li werkt in Beijing al twintig jaar als adviseur op het gebied van studeren in het buitenland. Hij vertelt hoe de grote groep Chinese buitenlandstudenten een temperende rol speelt in de relatie tussen China en de Verenigde Staten. „Studenten in het buitenland zijn goed zichtbaar op sociale media en schetsen daar juist vaak een positief beeld van Amerika. Maar als de wederzijdse contacten afnemen, zoals sinds de pandemie het geval is, denken minder mensen aan een studie in de VS.”
Dit jaar ziet hij vooral „heel veel onzekerheid” onder toekomstige studenten en hun ouders, vanwege de gespannen politieke verhoudingen tussen China en de VS.
Door de groeiende rivaliteit wordt de keuze voor een studie in de Verenigde Staten riskanter. Onlangs schreef de Republikein Mike Gallagher, een voormalig Congreslid dat eerder in het Huis van Afgevaardigden een commissie leidde die zich richt op de Chinese communistische partij, nog in een opiniestuk voor de The Wall Street Journal dat de VS niet de burgers van zijn „tegenstanders” zou moeten opleiden.
In China brak eerder dit jaar een debat uit toen een bekende ceo van een bedrijf in keukenapparatuur zei dat ze „nooit” buitenlandse studenten aannam, omdat daar spionnen tussen zouden zitten. „Ik weet niet wie er wel en wie er geen is”, zei deze Dong Mingzhu in de uitgelekte uitspraken die online viraal gingen.
Volgens Li leven zulke zorgen „onder een deel van de Chinese bevolking”, vooral als het gaat om studeren in de VS. „Daarom zie je nu een verschuiving van bestemmingen voor studenten. Singapore en Hongkong, maar ook Japan en Europa worden populairder.”
Hoe groot die verschuiving precies is, wordt pas op de langere termijn zichtbaar. Veel Chinese studenten die voor hun bachelor naar Amerika willen, bereiden zich daarop voor door al tijdens de middelbare school Engelstalig onderwijs te volgen. Vanuit dat internationale onderwijs is het lastig om terug te keren naar het Chinese onderwijssysteem. „Je ziet nu dat de aanmeldingen voor die internationale scholen in Beijing flink teruglopen. Het effect daarvan op het aantal Chinese buitenlandstudenten merk je pas over vijf of zes jaar.”
Ook los van de politiek is op de krappe Chinese arbeidsmarkt een buitenlands diploma steeds minder waard. Door de toenemende welvaart kwam een buitenlandse studie binnen het bereik van steeds meer Chinezen – ruim een miljoen Chinese studenten studeren nu jaarlijks in het buitenland. Daardoor is buitenlandervaring op je cv niet meer zo onderscheidend als voorheen. Ook zijn China’s eigen universiteiten beter geworden. Ze scoren steeds hoger op internationale ranglijsten.
Uit data van Peking University en Tsinghua University, China’s bekendste twee universiteiten, blijkt dat hun bachelorstudenten steeds vaker de voorkeur geven aan een master in eigen land. Uit data van de topuniversiteiten van Peking en Tsinghua blijkt dat hun bachelorstudenten 40 procent vaker de voorkeur geven aan een vervolgopleiding in eigen land.
De studenten die wel kiezen voor een buitenlandstudie hebben uiteenlopende redenen. De 23-jarige Lu Yuheng gaat binnenkort voor een éénjarige master in management naar Sheffield in het Verenigd Koninkrijk. „In China duurt een master meestal drie jaar. Zo kan ik eerder aan de slag", vertelt hij telefonisch vanuit zijn thuisplaats Nantong. Hij overwoog eerst om naar de VS te gaan, maar zag daar snel vanaf. „Ik zag Amerika altijd als een heel geavanceerd land. Nu lijkt het allemaal zo raar daar, en ook onveilig.”
Lu komt uit een kuststreek van de provincie Jiangsu, waar veel handel wordt gedreven. De Amerikaanse importheffingen raken de mensen om hem heen. „Chinese bedrijven zijn vanwege die heffingen nu aan het uitbreiden in Zuidoost-Azië en Australië. Hopelijk kan ik daar met mijn verbeterde Engels een baan vinden.”
Critici van Trump zeggen dat zijn strengere migratiebeleid rivaal China in de kaart speelt, vooral op het vlak van technologische ontwikkeling. Juist Chinese studenten in de harde betawetenschappen hebben te maken met extra obstakels. Dat begon al tijdens Trumps eerste termijn, toen hij in 2020 een decreet tekende dat Chinese studenten en onderzoekers met „militaire achtergrond” een visum ontzegde.
Onder president Biden bleef die regel van kracht, en ook dit jaar zijn er veel berichten over Chinese studenten die te maken krijgen met visumintrekking of weigering aan de grens. In augustus waarschuwde de Chinese ambassade in de VS nog voor de internationale luchthaven van Houston, Texas, waar Chinese studenten te maken hadden met detenties „tot tachtig uur lang”, en ook studenten met een geldig visum werden teruggestuurd naar China.
Yitu, die dit jaar in de VS promoveerde in het politiek gevoelige veld van AI-chipontwerp, ziet om zich heen wat de beperkingen voor studenten betekenen. „Vrijwel iedereen in dit vakgebied heeft te maken met extra grenscontroles. Het ‘donkere kamertje’ noemen we het. Ook kan een nieuw visum eindeloos lang duren.” Zelf ging hij om die reden tijdens zijn studie drie jaar lang niet terug naar China, vertelt hij in een telefoongesprek vanuit Californië.
Dit soort praktijken kan voordelen bieden voor China’s eigen tech-sector. Ze ontmoedigen toekomstige topstudenten te vertrekken naar Amerika. En meer Chinese studenten zullen ervoor kiezen na hun studie naar China terug te keren, waar wetenschappers met een Amerikaans diploma erg welkom blijven. De door Trump geplande hervormingen van het Amerikaanse werkvergunningstelsel (waardoor het lastiger wordt voor buitenlandse studenten om in Amerika te blijven werken) maken dit nog waarschijnlijk.
Toch is het niet zo simpel, benadrukt Yitu [volledige naam bekend bij redactie]. In zijn vakgebied van chipontwerp, en ook breder in Silicon Valley, is dankzij de afgelopen decennia aan studie-migratie een verwevenheid tussen China en Amerika ontstaan die niet zomaar verdwijnt. „In de beste Amerikaanse AI-labs is 70 of 80 procent van de wetenschappers Chinees. Eigenlijk zijn het Chinezen in Silicon Valley die aan het concurreren zijn met Chinezen in China.”
Zelf verkoos hij een baan bij een van de grote Amerikaanse tech-reuzen boven een aantrekkelijk aanbod van het Chinese Huawei. „Op dit moment is de technologie in de VS nog net wat beter. Dat vind ik uitdagend. Ook is de werk-privé-balans beter dan in Chinese bedrijven.”
Ook Huang, die in Los Angeles journalistiek studeerde, is niet van plan om langdurig terug te keren naar China. Ze gaat zich voorbereiden op een master in Canada, waar ze een studierichting wil kiezen met goed uitzicht op een permanente verblijfsvergunning. „Ik denk nu aan maatschappelijk werk, daarmee krijg je prioriteit in het Canadese migratiesysteem.”
Haar ervaringen in de VS dit jaar is ze nog aan het verwerken. De deportaties van migranten en het Amerikaanse politiegeweld riepen associaties op met de onderdrukking van minderheden die ze uit China kent. „In Amerika kun je tenminste nog de straat op. Maar ik ben een paar illusies over ‘vrije landen’ armer.”
Source: NRC