Het voordeel van ouder worden is dat je dingen sneller begrijpt – je hebt het vaak al eerder gezien. Het nadeel van ouder worden is dat je dingen vaak al eerder hebt gezien. Het opiniestuk van VVD-Kamerlid Bente Becker op de VVD-site, afgelopen woensdag, katapulteerde mij zeker twintig jaar terug in de tijd. „Het integratiedebat is stuk”, schreef Becker. Even verderop noemde ze het integratiedebat „non-existent”, en twee zinnen daarna „surrealistisch”.
Analytisch gezien was de tekst een rommeltje. Becker waarschuwde voor verdergaande immigratie omdat we „onze manier van leven” dreigen kwijt te raken, maar noemde enkel dingen die vooral voor vrouwen binnen migrantengemeenschappen problematisch zijn: eerwraak, genitale verminking, gezichtssluiers op jonge leeftijd. Niet zozeer onze manier van leven staat hier onder druk – de gemiddelde Nederlander merkt niets van deze toestanden – maar de rechten van individuen binnen minderheden.
Over de spanning tussen de vrijheid van religie en de vrijheid van het individu zijn in de jaren nul al talloze debatten gevoerd. Dat het dilemma niet is opgelost komt niet doordat er niet over gesproken wordt, maar doordat het zowel filosofisch ingewikkeld als beleidsmatig moeilijk aan te pakken is.
Weet de VVD dit niet meer? Zouden de kiezers het nog weten? Ik begin te vrezen dat het politieke debat voor de rest van mijn leven een eeuwige herhaling is van hetzelfde, net als de mode sinds de eeuwwisseling een eeuwige herhaling is van de mode van pakweg vijftien jaar geleden.
Ik had nog een déjà vu deze week. Henri Bontenbal beloofde op het CDA-congres „het eerlijke verhaal” te vertellen: „We zijn eerlijk over wat moet en hoopvol over wat kan.” Het CDA wil orde op zaken stellen. „We maken moedige en noodzakelijke keuzes die nodig zijn om ons land uit de impasse te halen.” Oftewel: de hypotheekrenteaftrek afbouwen, de opkomstplicht weer invoeren, en van iedereen een ‘vrijheidsbijdrage’ vragen (een mooi woord voor belastingverhoging). „Dat was een korte opleving, van het CDA in de peilingen”, twitterde Volkskrant-journalist Maarten Keulemans toen die plannen op 25 augustus bekend werden. Toch laat het CDA in het laatste kiezersonderzoek van Ipsos I&O geen daling zien, en heeft de partij het grootste kiezerspotentieel (33 procent overweegt op het CDA te stemmen).
Ik dacht meteen aan Diederik Samsom, die in 2012 38 zetels haalde met „het eerlijke verhaal”. De lening aan Griekenland zouden we misschien niet terugzien, zei Samsom, en ook verder wilde hij geen beloftes doen. Na deze gewaagde uitspraak schoot de PvdA omhoog in de peilingen. Het eerlijke verhaal werd het buzzword van de campagne, omdat het afstak tegen de leugens van Rutte. „Nu doet u het weer”, zei Samsom in een tv-debat met Rutte, waarin de VVD-leider ten onrechte beweerde dat de PvdA de economie zou laten krimpen.
Net als in 2012 lijkt het eerlijke verhaal een gouden greep. Het contrast is opnieuw groot met de VVD: weinig politici maken zo’n onbetrouwbare indruk als Dilan Yesilgöz. Dat ze bijvoorbeeld nu al belooft niets te zullen doen aan de hypotheekrenteaftrek, terwijl bijna alle logische coalitiepartners dat wél willen, maakt een toekomstige draai haast onvermijdelijk. Vandaar waarschijnlijk dat Bontenbals ‘slechte nieuws’ niet zorgt voor slechte peilingen.
Maar ook hier dreigt men het verleden te vergeten. Hoe succesvol Samsoms eerlijke verhaal ook was, het zakte al snel in elkaar als een mislukte flan. Na de razendsnelle formatie met de VVD bleek binnen enkele maanden al dat de economie kromp en dat het kabinet moest bezuinigen. De PvdA kelderde in de peilingen, Samsom trok met rozen het land door. De stemming was totaal omgeslagen: „Toen was het ‘eerlijke verhaal’ vanuit de oppositiebankjes dat het anders moest, nu doet het ‘eerlijke verhaal’ als regeringspartij gewoon pijn”, aldus De Telegraaf destijds op basis van een gesprek met een anonieme PvdA’er.
Mensen vinden eerlijkheid in abstracte zin aantrekkelijk. Uitspraken als „ik doe geen beloftes” en „we gaan moeilijke keuzes niet uit de weg” stralen daadkracht en integriteit uit. Maar wordt de eerlijkheid concreet, dan vervliegt dat enthousiasme vlug. De moedige en noodzakelijke keuze om de hypotheekrenteaftrek af te bouwen blijkt ineens invloed te hebben op de eigen portemonnee, en dan is een eerlijke politicus toch net iets minder leuk dan een extra keer op vakantie, of gewoon de boodschappen kunnen betalen.
Toch hoeft het Bontenbal niet zo te vergaan als Samsom. Waar Samsoms eerlijkheid vooral inhield dat hij niets beloofde, zegt Bontenbal concreet welke onprettige plannen hij voor ogen heeft. Als een CDA-kabinet de opkomstplicht weer invoert, of de hypotheekrenteaftrek afbouwt, kunnen de kiezers niet zeggen dat ze niet zijn gewaarschuwd. Of zouden ze dat dan ook alweer vergeten zijn?
Source: NRC