Gemeenteraadsverkiezingen Gelsenkirchen kwam de sluiting van de kolenmijn nooit te boven. De vele leegstaande woningen in Duitslands armste stad worden vaak betrokken door Roemeense en Bulgaarse migranten. Lokale onvrede hierover kan zondag doorklinken bij de stembus.
Publiciteit van Groenen voor gemeenteraadsverkiezingen in Gelsenkirchen .
„De kerken zijn dicht, de kroegen zijn dicht”, zegt Daniel Hornig schouderophalend. „De mensen met dat geloof, de mensen met dorst, wonen hier niet meer. Gelsenkirchen is een dooie stad geworden.”
Daniel Hornig (38) en zijn collega Nico Schmidt (30) maken in bordeauxrode windjacks een ronde door de buurt Neustadt in Gelsenkirchen. Ze werken bij de Quartiersservice, een initiatief van de gemeente dat mensen zonder werk inzet om de wijken ordentelijk te houden. Schmidt doet het nu twee jaar, Hornig één. Ze lopen door de wijk om melding te maken van hopen vuilnis en sloopauto’s, van kapotte verkeerslichten of overlast.
Voor de inwoners van Gelsenkirchen is de reinheid van de stad een groot punt: volgens een enquête van de lokale krant deze zomer geven de inwoners de stad op dat punt een dikke onvoldoende en is het er „één grote vuilnisbelt”. Het lijkt in de stad inderdaad alsof het grofvuil-ophaaldag is, maar zo ziet het er dus iedere dag uit, volgens Hornig en Schmidt.
Nico Schmidt van Quartiersservice. Foto Max Brugger
Zondag zijn er gemeenteraadsverkiezingen in de deelstaat Noordrijn-Westfalen (18 miljoen inwoners) en de problemen waarmee Gelsenkirchen kampt zijn typisch voor de omliggende steden in het Roergebied, voor Duisburg, Dortmund en Bottrop. In veel wijken in de oude industriesteden, waar ooit de sociaal-democratische SPD sterk was, wint nu de radicaal-rechtse Alternative für Deutschland (AfD).
In Gelsenkirchen ging de laatste steenkolenmijn in 2008 dicht. In iedere mijn werkten zo’n drieduizend mensen, zegt een medewerker van de gemeente, en daaraan hingen dan nog eens zesduizend banen van leveranciers tot winkel- en horecapersoneel. Nu is 15 procent van de mensen werkloos, is de bevolking met ruim honderdduizend inwoners gekrompen naar 272.000, en is Gelsenkirchen de armste stad van Duitsland.
Hornig wilde oorspronkelijk verkoper in een elektronicazaak worden („mijn broer werkte bij Saturn”), en volgde daartoe een opleiding, maar toen kwam de pandemie en viel er niets meer te halen in de detailhandel. Schmidt werkte bij een drogisterijketen, maar verloor door privé-omstandigheden zijn baan. Bij de Quartiersservice kun je beginnen na zes jaar werkloosheid. Judith Przygodda, van de stichting Caritas die het project ondersteunt, zegt: „Het idee is dat mensen zo weer deelnemen in de samenleving en het gevoel hebben dat ze iets kunnen betekenen voor de gemeenschap.”
Caritasteamleider Judith Przygodda in Gelsenkirchen-Neustadt. .Foto Max Brugger
Judith Przygodda, van Caritas, met Daniel Hornig and Nico Schmidt van Quartiersservice in Job Café. Foto Max Brugger
In een parkje waar een verloren winkelwagentje staat, waar Schmidt een foto en een melding van maakt, zegt Hornig: „Werk geeft rust. Je hoeft niet meteen gestresst te zijn als iets kapot gaat. En je kunt weer met vrienden afspreken. Toen ik thuis zat moest ik altijd hopen dat iemand me zou uitnodigen voor de bioscoop of zo. Maar je wil niet altijd de schooier zijn.”
Het werkbemiddelingsbureau vroeg ook steeds weer of Hornig bereid was te verhuizen voor een baan. Dat wil hij niet: „Misschien is het angst voor het nieuwe. Maar mijn vrienden en mijn familie zijn hier, en mijn ouders worden ook niet jonger.”
Niet dat hij de stad zo geweldig vindt. „Er waren ooit goeie kroegen, maar die zijn allemaal dicht. Het begon met het rookverbod. Toen kwamen de hoge prijzen. En immigranten drinken ook geen bier, dus op een gegeven moment moesten de kroegen sluiten.”
Op de Schalker Meile, de Kurt-Schumacher Strasse die van het centrum van de stad door de wijk Schalke naar het stadion voert, is goed te zien dat er ooit meer kroegen waren. „Eens waren het er veertien, nu is er nog één over”, zegt een passant. Op de Schalker Meile is de straatverlichting blauw-wit. Schalke 04 speelt weliswaar in de tweede divisie, maar het stadion is iedere week tot de nok toe uitverkocht.
Appartementen in Gelsenkirchen. Foto Max Brugger
Gasten aan de stamtafel van Café auf der Meile in Schalke. Foto Max Brugger
Olivier Kruschinski geeft rondleidingen in de wijk Schalke en kent de club en de stad als geen ander. „Er is geen stad in Duitsland waar voetbal zo belangrijk is als in Gelsenkirchen.” Dit weekend is hij op reis en mist hij „voor het eerst in 35 jaar een thuiswedstrijd”. Er is veel veranderd in in de afgelopen tien jaar, zegt Kruschinski aan de telefoon: „Gelsenkirchen is eigenlijk een schoolvoorbeeld voor integratie. Alle nationaliteiten en religies kwamen hier samen door werk en door voetbal. Dat dat is veranderd heeft niets met vluchtelingen te maken, wel met het vrije verkeer voor werknemers uit Zuidoost-Europa.”
Door de leegstand van duizenden woningen vestigen zich veel families uit Bulgarije en Roemenië tijdelijk in Gelsenkirchen. De gemeente schat het aantal Roemenen en Bulgaren op zestienduizend, en stelt dat er via die families vaak misbruik wordt gemaakt van sociale voorzieningen. „Criminele organisaties bieden vervallen woningen aan in ruil voor een percentage van de kinderbijslag of de bijstandsuitkering, die door die organisaties worden aangevraagd”, zegt een woordvoerder van de gemeente. „Voor mensen uit Bulgarije of Roemenië is het leven hier niettemin vaak beter dan in hun thuisland.”
De rondleiding van Caritas voert ook langs een dakloze man. Foto Max Brugger
Kruschinski: „Mensen kunnen amper hun stroomrekening betalen, en moeten dan ook nog lappen voor mensen die niet willen integreren. Dat ervaren veel mensen als onrechtvaardig.” Volgens de gemeente zijn veel van de Zuidoost-Europese families Sinti en Roma die vaak maar een maand of zes in Gelsenkirchen blijven.
Hornig zegt dat veel van hen niet weten waar je in Duitsland je vuilnis laat, „laat staan dat ze weten hoe je afval scheidt”. Eens probeerde hij duidelijk te maken dat je je ijskast niet op het trottoir kunt achterlaten, maar toen kreeg hij terug dat er op een gegeven moment altijd iemand van de gemeente komt op het vuil op te halen. Ja, door de Quartiersservice dus.
Op wie Hornig en Schmidt op zondag stemmen, willen ze niet expliciet zeggen. Hornig: „Het is triest dat je niet meer open kunt uitkomen op wie je stemt. Maar als je ook maar een beetje kritiek hebt op de asielpolitiek, wordt je meteen als nazi weggezet. Ik vind dat je daarmee het nationaal-socialisme nogal relativeert.” Schmidt stemt in, en zegt: „Alles wordt minder in Duitsland, niet alleen in Gelsenkirchen.”
Bij de verkiezingen in Noordrijn-Westfalen op zondag worden gemeenteraden, burgemeesters en regionale bestuurders gekozen. De deelstaat heeft ruim 18 miljoen inwoners. In de peilingen ligt de christen-democratische CDU ruim aan kop (32 procent). De sociaal-democratische SPD, die vanouds de grootste partij was in het Roergebied, staat op 22 procent in de peilingen. In veel wijken wordt de partij voorbijgestreefd door de radicaal-rechtse Alternative für Deutschland. In aanloop naar de verkiezingen overleden maar liefst zes AfD-kandidaten op de oorspronkelijke kieslijsten; de politie oordeelde dat ze omkwamen door natuurlijke oorzaken, alternatieve lezingen van complotdenkers ten spijt.
Source: NRC