Nieuwe pensioenstelsel Toute notarieel Nederland trof elkaar deze week in de rechtszaal, vanwege onenigheid over de verdeling van de pensioenpotten.
Het kantoor aan de Amsterdamse Zuidas van Loyens & Loeff, dat in een door gepensioneerde notarissen aangespannen zaak onder meer het Pensioenfonds Notariaat vertegenwoordigt.
Als er één beroepsgroep is waarvan je zou verwachten dat die juridisch precieze en dichtgetimmerde afspraken over pensioenen heeft gemaakt, zijn het de notarissen wel. Toch blijken gepensioneerde medewerkers uit het notariaat fundamenteel van mening te verschillen met hun actieve collega’s over hoe het geld tussen werkenden en gepensioneerden verdeeld moet worden.
Daarom verzamelde een indrukwekkend gezelschap zich woensdagmiddag voor zaal H3 in het Haagse Paleis van Justitie. Eigenlijk gaf toute notarieel Nederland acte de présence in een procedure die de notariswereld danig opschudt. Het was dan ook geen doorsneezaak waar de kantonrechter zich afgelopen week over moest buigen: acht gepensioneerde notarissen hadden hun pensioenfonds, hun beroepsorganisatie en een vakbond gedaagd. De rechter zag „twee telefoonboeken” aan ingebrachte stukken.
Voor honderden oud-notarissen vormen de hervormingen door de Wet Toekomst Pensioenen een desillusie. Ze ontdekten dat hun rechten en inspraak in het nieuwe Nederlandse stelsel vies tegen kunnen vallen.
Onder de nieuwe pensioenwet verhuist het vermogen van alle pensioenfondsen naar een nieuw regime, het raakt tien miljoen (ex)werknemers. Het zijn de huidige werknemers en werkgevers die onderhandelen over nieuwe afspraken, gepensioneerden hebben enkel een „hoorrecht” in gezamenlijk verband. Daarom richtten de ontevreden notarissen in 2021 een vereniging op, met een vooraanstaand notaris als voorzitter: emeritus hoogleraar notarieel recht Niek Zaman, oud-partner van Zuidaskantoor Loyens & Loeff.
Maar ook als vereniging voelden de notarissen en oud-werknemers zich de laatste jaren niet serieus genomen. Ze werden door gesprekspartners weggezet als „een biljartvereniging van een willekeurig café op de hoek”, zei oud-notaris Laurens Maaldrink ter zitting. „Wat jammer dat we zo zijn behandeld.”
Het leverde een beeld op wat je vaker bij pensioenzaken ziet: een bataljon advocaten van Zuidas-kantoren die het pensioenfonds vertegenwoordigen en tegenover het klagende individu staan. Aan de linkerkant zaten vier advocaten in toga van Loyens & Loeff en Van Doorne, namens het pensioenfonds, de werknemers en de werkgevers. Aan de rechterkant twee tachtigers in burgerkleding.
De gepensioneerden hadden er voor gekozen zelf te pleiten, dat mag bij de kantonrechter. Oud-advocaat Laurens Maaldrink schetste eloquent de problematiek. Centrale klacht: gepensioneerde notarissen worden niet gehoord en hun belangen zijn genegeerd. Al tien jaar lang dragen de werkende notarissen, klerken en andere notarieel medewerkers maandelijks te weinig pensioenpremie af, stellen ze, waardoor gepensioneerden benadeeld worden. Er is te weinig gespaard, waardoor er telkens geen geld was om de inflatie te compenseren. De waarde van hun pensioenen is gehalveerd. En dat pijnpunt wringt nog meer nu een nieuw stelsel oude zaken onomkeerbaar kan maken.
Het pensioenfonds int volgens de klagers ten onrechte een „gedempte premie”. Dat is jargon voor een premie die niet gekoppeld is aan de grillige actuele marktrente, maar waarbij de premie wordt gebaseerd op het verwachte beleggingsrendement. Bij een fonds in geldnood benadeel je gepensioneerden met deze vorm van uitgestelde executie, is de klacht. Want gepensioneerden voelen een slecht gevulde pensioenpot direct door sobere uitkeringen, terwijl de werknemers nog kunnen hopen op mooie beleggingsrendementen in de toekomst.
Toenmalig president van De Nederlandsche Bank Klaas Knot zei in 2017 in de Tweede Kamer het „al jarenlang een fout” te vinden dat fondsen hun premies berekenden met een verwacht rendement. In dat geval kijk je met een zonniger blik naar je financiële toestand dan als je dit doet op basis van je dekkingsgraad, de verhouding tussen bezittingen en toekomstige verplichtingen die fondsen bekend moeten maken. Bovendien kan niemand de beurs voorspellen.
De eisers vinden dat werkgevers en werknemers allang maandelijks een hogere premie hadden moeten betalen aan het Pensioenfonds Notariaat (3,2 miljard vermogen, 28.000 (ex)deelnemers en gepensioneerden) zodat er meer geld over zou zijn geweest voor iedereen. Dat dit niet is gebeurd, noemen de notarissen „onbegrijpelijk en onaanvaardbaar”. „Alles kan tegenvallen, maar er komt een moment dat je de wissel moet verzetten”, zei Maaldrink. En dat hadden het pensioenfonds en de sociale partners moeten doen.
Daarom zijn de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie en de vakbond, Bond van Medewerkers in het Notariaat, ook gedaagd. Zij deden mee aan „ongerechtvaardigde verrijking”: te weinig afdragen en de rekening daarvoor bij de inactieven leggen.
De verdediging van het pensioenfonds was overzichtelijk: wij houden ons aan alle regels, de uitgesmeerde premie wordt door bijna alle bedrijfstakpensioenfondsen toegepast en natuurlijk is er rekening gehouden met de belangen van oud-werknemers en gepensioneerden. Dat is het wezen van een pensioenfonds.
Ieder besluit heeft voor- en nadelen per subgroep, je moet de optimale keuze maken voor het collectief, legde een van de advocaten uit. Deelnemers hebben niet recht op een taartpunt, het bezit van een pensioenfonds is onverdeeld vermogen waar je individueel geen aanspraak op kunt maken. Dit is een terugkerende discussie in de sector: in hoeverre is het opgebouwde pensioen individueel eigendom?
Op het eind van de zitting werd de zaal verstoord door een piepend geluid. Het audiosysteem van de rechtbank ging resoneren, het was niet bestand tegen een gehoorapparaat van een spreker. Die moest hem noodgedwongen uitzetten, waardoor hij de laatste uitwisseling van standpunten niet meer kon horen.
De rechter doet 5 november uitspraak.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC