Toine Heijmans is rondreizend columnist van de Volkskrant. Daarnaast is hij romanschrijver.
Dat het helpen van illegalen toch niet strafbaar wordt, laat de helpers van illegalen koud. ‘Interesseert me geen klap’, is het eerste wat ik hoor in de kerk, van een vrijwilliger die koffie schenkt, ‘dit gaat niet over ons.’ Dit is listige politiek die degenen waar het echt om gaat crimineel maakt: ‘Strafbaar zijn alleen maar omdat je hier bent, als mens’, zegt dominee Ina Veldhuizen, ‘dat druist in tegen zoveel waarden.’
Als een smalle rotspiek komt de toren omhoog van de protestantse jarenzeventigkerk Open Hof, in een uitbreidingsbuurt van de gelovige stad Kampen. Bijna tien maanden nu is de wijkgemeente schuilplaats voor een Oezbeeks asielgezin dat met vier kinderen een paar kamertjes bewoont, aangekleed met spullen uit een kringloopwinkel. Afgezien van een afgeschermd plaatsje komen ze nooit buiten, uit angst te worden opgepakt. De oudste zoon is gestopt met het bijhouden van de dagen op een schoolbord, en heeft nu een timer op zijn computer geïnstalleerd die aftelt naar de verkiezingen.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
‘Dat is hoop’, zegt een van de tweehonderd vrijwilligers die het kerkasiel dag en nacht gaande houden. Ze komen overal vandaan: Maastricht, Terneuzen, Ameland, Venlo. Tegelijk denken ze dat dit nog maanden neemt, minstens. Elke twee uur een nieuwe voorganger, ook ’s nachts, wonderwel krijgen ze het 24-uursrooster kloppend.
Deze week was de politiek opnieuw druk met wat ze daar illegalen noemen, terwijl de Franse term ‘sans-papiers’ dichter de werkelijkheid nadert: mensen zonder geldige papieren. Haast, haast, haast had de Eerste Kamer met het erdoorjassen van een wet die illegaliteit strafbaar stelt, want na de verkiezingen kan alles anders zijn.
Onderwijl schreef Thomas Rueb vanuit New York een onthutsende reportage over gemaskerde politieagenten die in New York asielzoekers oppakken bij de rechtbank. Het lijkt ver weg, zegt dominee Veldhuizen, net klaar met haar dienst, ‘maar alles uit Amerika komt uiteindelijk deze kant op’.
En zo ver weg is het niet: zelf zag ik jaren terug hoe jonge kinderen gefouilleerd werden in een Rotterdams detentiecentrum, vlak voor hun uitzettingsvlucht naar Irak. De marechaussees was er veel aan gelegen het zo mensvriendelijk te houden, maar die kinderen stonden wel met de handen tegen de muur, benen gespreid. Dit gezin is vier keer opgepakt, de vader en oudste zoon werden geboeid afgevoerd en gevisiteerd. Wat ongedocumenteerden overkomt, blijft meestal uit zicht.
Dat afgewezen asielzoekers geholpen worden is ook niet nieuw: daar schreef ik ruim twintig jaar terug een reportage over (kop: ‘De nieuwe onderduik’). Ook toen was het strafbaar (WvS art. 197a), het verschil is dat het nu politiek wordt gemaakt. Politieke partijen die wel voor ‘hun eigen christelijke achterban’ opkomen als ze illegalen helpen, maar niet voor de illegalen zelf – dominee Veldhuizen zucht. ‘Ik begrijp dat je geen open grenzen kunt hebben, maar dit gaat veel te ver.’
6 maanden celstraf, wat heeft het voor zin, zegt een vrijwilliger die zelf jurist is en twijfelde mee te doen aan het kerkasiel. ‘Je kunt zeggen: de rechter heeft uitspraak gedaan, wie ben ik om ertegenin te gaan. Maar dit is wat een kerk zou moeten zijn.’
Wisseling van de wacht: dominee Gerda Lubbersen uit Zwolle neemt de dienst over, samen met gemeentelid Jan Willem Trouwborst. Iedereen vult de uren anders in, een traditionele dienst of een getijdeviering, soms is er muziek of film, soms debat, soms een lange lezing over Kiergegaard. Hoe meer kabaal Den Haag maakt over illegaliteit, hoe meer vrijwilligers zich melden, zegt Jan Willem. ‘We laten ons niet afschrikken, integendeel.’
Ze hopen op de nieuwe verkiezingen, en op een CDA dat zich duidelijk en ruimhartig uitspreekt. Dit is een situatie die de politiek zelf liet onstaan, zegt Gerda Lubbersen: met het kinderpardon was er de belofte asielprocedures sneller te maken, maar ook dit gezin moest acht jaar wachten in een asielcentrum waardoor de kinderen ‘geworteld’ raakten. Dit is meer dan een kerk in een wijk in Kampen die moedig standhoudt, zegt ze ook, ‘het is een brede beweging’, ook al is niet elke christen in haar eigen gemeente overtuigd, ‘daarom doe ik dit niet onder werktijd’. Maar dit gaat over meer: ‘Dit gaat over mensen die tegen elkaar worden opgezet.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns