Politiek De PVV daalt licht in de peilingen, maar veel kiezers lijken Wilders trouw te blijven. Twee van hen over wat hen wederom op de PVV doet stemmen.
PVV-stemmer Maurice Cheret (rechts) laat in zijn woonplaats Vaals zijn hondje uit.
Geert Wilders gaat voor zijn kiezers door het vuur. Helaas wordt hij daarbij voortdurend dwarsgezeten door politici van andere partijen, waardoor het kabinet-Schoof een puinhoop werd. Er zit daarom niets anders op dan de PVV bij de volgende verkiezingen zo groot te maken, dat de andere partijen wel móéten meewerken.
Zo redeneren PVV-kiezers volgens peilers als hen wordt gevraagd waarom zij eind oktober net als in 2023 gaan stemmen op Wilders, die in juni zijn steun aan het kabinet opzegde. Terwijl partijen die een kabinet verlaten meestal zwaar moeten bloeden bij de volgende verkiezingen (‘wie breekt, betaalt’), lijkt de schade voor de PVV vooralsnog beperkt te blijven. De partij blijft de grootste in de peilingen, en is een toonbeeld van stabiliteit vergeleken met twee voormalige coalitiepartners NSC en VVD.
Wel gaat de partij volgens de Peilingwijzer terug van 38 naar rond de 30 zetels. Het voorspelde verlies komt onder meer door kiezers die teleurgesteld zijn over de prestaties van de laatste coalitie, én kiezers die vrezen dat een stem op Wilders straks een verloren stem is door de blokkade van andere partijen tegen de PVV.
De vorige keer dat Wilders een belangrijke rol speelde in een kabinetsbreuk, in 2012 met het kabinet-Rutte I, was de electorale schade voor de PVV veel groter. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2012 ging de partij terug van 24 naar 15 zetels.
In de daaraan voorafgaande verkiezingscampagne leek Wilders zich bij voorbaat neer te hebben gelegd bij een oppositierol. Dat is nu niet het geval: Wilders roept zijn aanhang op de PVV andermaal de grootste te maken, zodat regeringsdeelname onontkoombaar wordt. Hij wil nog altijd premier worden.
Net als in 2012 wordt Wilders door de leiders van de meeste partijen in het parlement wegloopgedrag en incompetentie verweten . Dit heeft slechts een beperkt effect op de aanhang van de PVV. Die ziet Wilders’ beslissing om te breken eerder als een politieke keuze van iemand die weinig meer te zoeken had in de coalitie die hij steunde. Experts die de PVV al lange tijd volgen, zoals politiek wetenschapper Cas Mudde, hebben een soortgelijke analyse. Eind juni zei Mudde tegen de Britse krant The Guardian: „Wilders geloofde dat de regering niet deed wat hij wilde, dus stapte hij eruit. Het was een ideologische beslissing, die strategisch weinig begrijpelijk was. Dat is vrij zeldzaam in de politiek.”
De voortwoekerende vertrouwenscrisis tussen politiek en burger lijkt zich intussen te hebben verdiept – een sfeer waarin protestpartijen als die van Wilders van oudsher gedijen. De slechts 4 procent van de kiezers die vertrouwen heeft in de politiek, steekt schril af bij de 39 procent in de zomer van 2012 toen het kabinet-Rutte I net was gevallen. Overigens gold die 39 procent destijds als zorgwekkend laag.
NRC vroeg twee kiezers die in 2023 PVV stemden, wat ze komende verkiezingsdag gaan doen. Beiden geven aan weer op Wilders te gaan stemmen.
Maurice Cheret (38) met zijn hond Deugniet.
Maurice Cheret (38) uit Vaals tekent met zijn voet een streep in het zand. Stel dat dit de grens met Duitsland is, zegt hij, en dat daar de zelfbenoemde ‘burgerwacht’ illegaal staat te controleren of er stiekem asielzoekers het land binnenkomen. Dan wordt híj als witte man niet aangehouden, maar iedereen met een kleurtje wel. Wilders juicht dat toe, maar eigenlijk is het niet eerlijk. Hoe Wilders over sommige mensen praat, dat gaat echt veel te ver.
En ja, dat Wilders achter Netanyahu blijft staan, dat kan ook echt niet. Die Netanyahu, dat is eigenlijk net Hitler.
Dat hij hulp aan mensen zonder papieren strafbaar wil stellen, daar staat Cheret absolúút niet achter. Het zou z’n eigen broer of pa maar overkomen dat ze hulp nodig hebben en dat niet kunnen krijgen. Dat wil je voor niemand.
Maar ja… Pa ging dit jaar een woning bekijken en kreeg die niet toegewezen. Nu is pa nog op zoek en woont er een Syrische familie in die woning. Broer Donny werd gekort op zijn uitkering. Vervolgens was op het nieuws dat er meer geld naar de NAVO gaat.
En toen hij en Donny als kind – hij zes, broer acht – eens wat terug zeiden tegen de Marokkaanse jongens uit de buurt die hen pestten, werden ze later op de dag door zo’n vijftien jongens van wie één met een mes opgewacht in de speeltuin. Dat heeft zijn racistische houding gevormd, zegt hij.
Maurice Cheret komt uit een gezin van vijf kinderen. Allemaal broers. Bij de afgelopen verkiezingen stemde hij voor het eerst op de PVV, vertelde hij eind vorig jaar aan NRC. Hij zei het destijds met schaamte. Omdat ik wil proberen niet racistisch te zijn, legt hij uit tijdens een wandeling door het heuvelgebied van Vaals, waar hij recent met zijn meissie (hondje Deugniet) naar toe verhuisde vanuit Heerlen.
Nu schaamt hij zich niet meer. Er zijn ook goeie buitenlanders hoor, die gewoon kunnen blijven. En ook genoeg Nederlanders die hij een rotschop zou willen geven en het land uitsturen. Onruststokers en profiteurs, daar gaat het land aan kapot. Maar het is nou eenmaal zo dat je er bij één groep iets aan kunt doen – het land uit – en bij de andere groep niet. Daar moet je dan toch gebruik van kunnen maken?
Zwaardere consequenties voor de ene groep dan voor de andere groep op basis van afkomst, dat zou je discriminatie kunnen noemen. Maar andersom gebeurt het ook: Nederlanders krijgen veel zwaardere straffen voor misdaden dan buitenlanders, dat heeft hij in van die online berichtjes gelezen.
Vóór zijn debuutstem op de PVV in 2023, stemde hij meestal SP. Hij was tot een paar maanden geleden zelfs lid. Voor de aankomende verkiezingen hinkt hij op drie gedachten: de SP, de PVV – nog één poging – of niet stemmen. Want soms denkt hij: democratie is dood, stop maar met stemmen. Immers, dat Wilders niets voor elkaar kreeg én het kabinet liet klappen, was omdat links hem tegenwerkte. Hij mocht geeneens premier worden.
Dat de voorstellen van Wilders vaak niet door konden gaan omdat ze onwettig zijn… Je kunt de wet toch veranderen? Ze konden zijn uitkering immers ook zomaar verlagen en de NAVO-norm verhogen. Cheret was facilitair medewerker in de gehandicaptenzorg, maar zit met een uitkering thuis na meerdere beroertes. Nu doet hij vrijwilligerswerk.
Van de belastingdienst kreeg hij laatst een brief, hij moet 1.200 euro aan toeslagen terugbetalen. Hij had alles netjes aangegeven en toch is het fout gegaan, hoe dat kan snapt hij ook niet. Het is allemaal zo onoverzichtelijk. Daarom kan hij dit jaar niet op vakantie. Niet eens een terrasje pakken. Hij kon nog net een voorraadje hondenvoer inslaan.
Gaat Wilders dat dan allemaal oplossen? Misschien niet, maar de rest in ieder geval ook niet.
Mbo-student en chauffeur Mehmet Çavuş.
(23, Turkse vader, Nederlandse moeder) vraagt of hij NRC kan terugbellen want hij is superdruk. Hij combineert zijn mbo-studie in Deventer met een baantje waarin hij met een bestelautootje kriskras de regio rondrijdt en beveiligde panden op onraad controleert. Een paar uur later legt hij aan de telefoon uit waarom hij in oktober PVV gaat stemmen, net als in 2023.
Çavuş volgt het politieke nieuws via social media en de site van het AD. Wat hij daar zag beviel hem niks: Geert Wilders kreeg geen enkele kans; waar politici als Mark Rutte veel ruimte kregen, zaten politici, ambtenaren, rechters en journalisten Wilders van meet af aan dwars. Hij mocht geen premier worden en er was nergens geld voor, bijvoorbeeld voor zorg of extra woningen. Terwijl, zegt Çavuş, het geld met bakken tegelijk naar Oekraïne en de opvang van asielzoekers ging. Logisch dat Wilders dan maar de stekker eruit trok.
Natúúrlijk – het kabinet was een puinhoop toen de PVV nog meedeed. Marjolein Faber bakte er op Asiel weinig van. Maar hélp zo iemand dan in plaats van haar en haar partijleider alleen maar tegen te werken. De PVV heeft nou eenmaal weinig bestuurservaring. De VVD heeft juist heel veel bestuurders. Waarom helpen die de PVV niet een handje?
In 2023 stemde Çavuş ook op de PVV, vertelde hij de krant destijds. Dat gebeurde nadat Wilders op televisie tegen Frans Timmermans had gezegd dat het een schande was dat Timmermans als oud-Eurocommissaris 15.000 euro wachtgeld kreeg terwijl een mevrouw in de SBS6-uitzending zei niet eens haar eigen risico te kunnen betalen. Logisch dat Timmermans weerstand wekt, zegt Çavuş nu. Dat hij op allerlei dingen wil bezuinigen, maakt dat zoveel mensen een hekel aan hem hebben.
Wilders blijft tenminste voor zijn kiezers knokken, vindt Çavuş. Zo wil de PVV de huren voor sociale huurders met 10 procent verlagen.
Ja, maar, zeggen de andere partijen: die huurverlaging vergroot het woningtekort, omdat woningbouwcorporaties dan niet genoeg inkomsten hebben om bij te bouwen. Het verkiezingsprogramma van de PVV biedt soelaas, vindt Çavuş: als dat inderdaad een probleem is, kunnen de corporaties financieel gecompenseerd worden voor de verlaging van de huren, door de winstbelasting die ze nu moeten betalen aan de overheid te schrappen.
Çavuş, die sinds juli 30 euro meer moet betalen als gevolg van de jaarlijkse huurverhoging, heeft veel liever dat de overheid hier geld in steekt dan in de verdediging van Oekraine of in azc’s.
Wilders, stelt hij, ziet wat anderen niet zien. Of niet willen zien. De enkele keer dat Çavuş in de moskee komt, stuit hij op politieke invloed uit Turkije: filmpjes over president Erdogan, mensen uit Turkije die zijn politieke gedachtengoed in de moskee verspreiden. Wilders is de enige die dit durft te benoemen, vindt hij. Maar de PVV-leider moet wel oppassen met buitenland-onderwerpen, zegt hij ook. Hij vindt het niet handig om zo lang vierkant achter Israël te blijven staan.
En dan nog wat, zegt hij. Die ‘Twitter-dingen’ van Wilders zoals zijn tweet met de poster met de blonde vrouw en de vrouw met hoofddoek: dat is fout. Daar krijg je veel kritiek op. En zelf vindt Çavuş zo’n afbeelding „niet nodig”, laat hij het zo zeggen.
Wilders heeft volgens Çavuş ook hele fouten dingen over de islam gezegd. Maar daar komt toch niks van terecht, zegt hij. De Koran verbieden? Moskeeën sluiten? Dan krijg je burgeroorlog, dat accepteert een groot deel van de bevolking toch niet. Dat begrijpt Wilders ook. Dus dat moet je niet te serieus nemen. Dat hij de grenzen dicht wil, is juist wel weer goed. Als Çavuş langs een azc rijdt ziet hij asielzoekers met dure spullen. Bovendien wordt het er volgens hem in woonwijken niet veiliger op met al die jonge mannen.
Hopelijk wordt de PVV straks weer heel groot, hoopt Çavuş. Dan kan niemand om Wilders heen. Zo werkt dat toch in een democratie? Vervolgens moet iedereen z’n uiterste best doen om het nieuwe kabinet met de PVV tot een succes te maken. Wilders moet dan alsnog minister-president worden. En laat de coalitie-deelnemers van tevoren een deadline stellen: Als het na een half jaar opnieuw een puinhoop wordt, pas dan wil Çavuş – misschien – concluderen dat wat Wilders wil, echt niet kan.
Source: NRC