De moord op Charlie Kirk zet Amerikanen lijnrecht tegenover elkaar. Op de universiteit in Utah rouwt men om de influencer en is men bang voor verdere polarisatie.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Ze doet verslag vanaf de campus van de Utah Valley Universiteit in Orem.
Tegen een achtergrond van bergtoppen dwaalt Miles Auclair (32) over de campus van Utah Valley University. Hij zoekt lotgenoten waarmee hij zijn verdriet kan delen. Woensdag werd de rechts-conservatieve influencer Charlie Kirk hier doodgeschoten. Maar waar zijn de andere rouwenden?
Een paar uur na de politieke moord op de 31-jarige Kirk is er op de campus nog geen wake georganiseerd. Studenten hebben te horen gekregen dat het schoolgebouw de komende dagen dicht blijft. Ze moeten thuisblijven. Er zijn enkele boeketten afgegeven, zonder afzender.
‘Ik ben hier ook naartoe gekomen om mijn collega’s te ontlopen’, zegt Auclair, die voor een non-profit werkt. ‘Daar worden nu ongetwijfeld onaardige dingen over Charlie gezegd. Dat kan ik vandaag echt niet aan.’
Terwijl de politie nog altijd zoekt naar de schutter, daalt bij Amerikanen het besef in dat ze door de zoveelste politieke aanslag zijn getroffen. Hier is iemand vermoord om, vermoedelijk, zijn ideeën en retoriek. En het zijn deze ideeën die Amerikanen, ook nu, lijnrecht tegenover elkaar plaatsen.
‘Jarenlang hebben radicaal-linkse mensen geweldige Amerikanen zoals Charlie vergeleken met nazi’s’, zegt president Donald Trump op woensdag in een toespraak vanuit het Oval Office. Hij noemt een lijst Republikeinen die slachtoffer werden van politiek geweld, maar zwijgt over Democratische doden en slachtoffers. ‘Dit soort retoriek is rechtstreeks verantwoordelijk voor het terrorisme dat we vandaag de dag in ons land zien.’
Hij is niet de enige. Trumps trouwste volgers, die de afgelopen jaren het geweld van de Capitoolbestormers hebben goedgepraat, gebruiken de moord op Kirk als een stok om Democraten mee te slaan. ‘Jullie gebruiken meer hyperbolische en verdeeldheid zaaiende retoriek dan wie dan ook’, schrijft Alex Bruesewitz, een topadviseur van Trump op X. Volgens Congreslid Nancy Mace heeft ‘de Democratische Partij alles toegestaan’. Miljardair Elon Musk gaat nog een stap verder en noemt links zelfs ‘de partij van moordenaars’.
Democraten klagen op hun beurt dat de Republikeinen wapenwetten moeten aanscherpen als ze politiek geweld willen voorkomen, in plaats van alsmaar te bidden voor slachtoffers.
Uit angst voor dit soort confrontaties besloot Miles Auclair, die conservatiever stemt dan zijn collega’s, een dag vrij te nemen en geloofsgenoten op te zoeken. ‘Toen Trump werd beschoten, zei mijn baas dat hij beter gedood had kunnen worden’, zegt Auclair. ‘Mijn collega’s vergelijken Republikeinen zelfs met nazi’s en fascisten.’
De campus in Utah is in alle haast verlaten en gesloten. Kirk hield hier op woensdag een politieke bijeenkomst waar drieduizend enthousiaste studenten op afkwamen. Hij was enkele minuten aan het praten toen hij werd doodgeschoten. In de kantine staan borden met half opgegeten burrito’s en onaangeraakt friet nog altijd op tafel. Servetjes zwerven over de grond.
‘Ik had nooit verwacht dat ik iemand van dichtbij zou zien doodgaan’, zegt Maddy West (18), die woensdag op 20 meter afstand stond van Charlie Kirk. ‘Het was zo onvoorstelbaar.’
In een koffiezaak nabij haar campus vertelt ze over de moord op Kirk, die ze een ‘coole gast’ vond omdat hij het geloof centraal stelde in al zijn opvattingen. West vertelt over de drukte, hoe na vijf minuten het schot op Kirk kwam, haar angst om ook slachtoffer te worden.
‘We wisten niet of het een gerichte aanval was op Kirk, of ook op al zijn aanhangers.’ Met vrienden rende ze weg van de campus, richting de parkeerplaats. Huilend vielen mensen elkaar in de armen, vertelt de biologiestudent. Een dag later is ze verbaasd over hoe slecht beveiligd de campus was, waar niemand werd gefouilleerd.
Plukkend aan haar gezicht en ketting doet West haar verhaal. Ze heeft de hele nacht wakker gelegen.
In het religieuze Utah, ingeklemd tussen de woestijn van Nevada en de bergen van Colorado, volgen ze het nieuws met pijn en ongemak. Zelden staan de inwoners – voornamelijk mormonen – zo in de belangstelling. Mensen wonen hier omdat ze een gemoedelijk leven willen leiden, afgezonderd van de boze buitenwereld. Ze trekken zich terug in mormoonse kerken met torens zo hoog dat ze ‘wolkenkrabbers’ worden genoemd.
‘Ik kan niet geloven dat Kirk uitgerekend hier is doodgeschoten’, zegt filmstudent Nathan Heyrend (23) op de zonovergoten, maar uitgestorven campus van Utah Valley University.
Heyrend wist pas dat Charlie Kirk op zijn universiteit kwam spreken, toen hij al dood was. Veel studenten hier brengen liever tijd door in de kerk dan op sociale media. ‘Het is angstaanjagend dat geweld zo normaal is geworden in de VS’, zegt hij. ‘Je begrijpt pas wat het is als het dichtbij komt.’
Hoewel politiek geweld van alle tijden is, zeggen onderzoekers dat het gevaar in de VS toeneemt omdat veel Amerikanen vinden dat het systeem niet werkt. In een peiling van Bright Line Watch, uitgevoerd door een groep Amerikaanse politicologen, zegt 2 procent van de Democraten en 3 procent van de Republikeinen geweld tegen leiders van de tegenpartij goed te keuren. Dat cijfer stijgt als ze vinden dat de leiders ‘schadelijk beleid’ uitvoeren. Dan keurt 10 procent geweld goed.
Lokale Democraten in Utah hebben de afgelopen dagen doodsbedreigingen in hun e-mails en voicemails ontvangen. Velen hebben evenementen geschorst uit angst voor boze burgers. ‘Ik wil gewoon dat onze leden veilig zijn’, zei Angela Romero, de leider van de Democraten in het lokale parlement van de staat, die drie miljoen inwoners telt.
‘Ik maak me zorgen om het land’, zei president Trump op donderdag in Washington tegen journalisten. ‘We hebben een radicaal-linkse groep gekken, gewoonweg volslagen gekken, en we gaan dat probleem oplossen.’ Tegelijkertijd riep hij zijn aanhangers op om geen geweld te gebruiken, omdat Charlie Kirk ‘een voorstander was van geweldloosheid’.
In de rest van het land vragen Amerikanen zich af of president Trump in staat is de eenheid uit te dragen zoals wordt verwacht van leiders na een tragedie. Zoals oud-president Barack Obama deed in 2015 door Amazing Grace te zingen op de begrafenis van een zwarte pastoor die was gedood in Charleston, South Carolina. Of George Bush, die vlak na de terreuraanslagen op 11 september 2001 de eerste bal wierp tijdens een honkbalwedstrijd in het Yankee Stadium. Of neem Bill Clinton, die een zalvende toespraak hield na de Bomaanslag in Oklahoma City in 1995.
‘Die verdeeldheid kun je oplossen door mensen te leren om vredestichters te worden’, zegt Kenison McEwen (21), die studeert aan de religieuze Brigham Young University, tien minuten rijden van de campus waar Kirk woensdag werd vermoord. In dezelfde adem vertelt ze afgelopen november op Donald Trump te hebben gestemd, ‘omdat mijn ouders hem goed vinden’.
Ook Maddy West, die woensdag getuige was, vraagt zich af of president Trump ertoe in staat is om een verbindende president te zijn.
Ze volgt hoe er in Washington over de moord wordt gesproken. ‘Ik ben in een conservatieve familie grootgebracht en had in november op Trump gestemd als ik niet te jong was geweest’, zegt ze. Maar nu ze politiek geweld van dichtbij heeft meegemaakt, weet ze niet of ze hem zou steunen. ‘Hij gebruikt de moord voor zijn politieke agenda’, zegt ze. ‘Politici moeten nu echt even rustig aan gaan doen.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant