is natuurkundige, oud-politicus en columnist van de Volkskrant.
Wie goed keek zag dat Ursula von der Leyen woensdagochtend haar gebruikelijke bravoure had thuisgelaten tijdens haar Staat van de Europese Unie-speech. Ze was dan ook niet te benijden. De voorzitter van de Europese Commissie staat erom bekend dat ze de opening van het Europese parlementaire jaar gretig gebruikt om Europa’s vele goede daden te bezingen, maar deze keer hing de ‘Zomer der Vernedering’ als een donkere wolk over de plenaire zaal in Straatsburg.
De afgelopen maanden kreeg Europa een ronduit beroerde handelsdeal met de Verenigde Staten opgedrongen, moesten Europese leiders, gezeten in lage stoeltjes rond Trumps hoge Resolute desk, gedwee aanhoren wat hij met Rusland had bekokstoofd en stond Europa door onderlinge verdeeldheid machteloos toe te kijken hoe in Gaza een volk wordt verdreven en vermoord.
Het is Von der Leyen natuurlijk niet direct aan te rekenen dat de EU zich voor haar veiligheid veel te afhankelijk heeft gemaakt van de Verenigde Staten, dat Hongarije en Slowakije hun instructies uit Moskou ontvangen, of dat een aantal Europese landen zich niet los weet te maken van hun verleden met Israël, zelfs niet nu dat land op grote schaal oorlogsmisdaden pleegt. Maar de Europese Commissie draagt ook een eigen verantwoordelijkheid.
Ze maakte de cruciale fout de handelsbesprekingen met de Amerikaanse president te benaderen alsof het de premier van Noorwegen betrof. Om zich vervolgens in een haastig in elkaar gezette ontmoeting op alle fronten te laten overrompelen door een geopolitieke vandaal. Ook bij de implementatie van het Draghi-rapport valt op hoe langzaam de Commissie uit de startblokken komt. Na een jaar is niet meer dan 11 procent van de aanbevelingen geïmplementeerd.
Op cruciale terreinen, zoals extra investeringen in schone technologie en energie-infrastructuur, is nog veel te weinig gebeurd. Mede omdat een aantal lidstaten, Nederland voorop, er geen zin in heeft. De mooie voornemens in Europa’s Clean Industrial Deal zullen holle frasen blijven, zolang de Commissie de confrontatie met de lidstaten over heilige huisjes als een Europees industriebeleid en eurobonds uit de weg blijft gaan.
Toegegeven, het is ook veel allemaal. Een wereldwijde handelsoorlog, de teloorgang van de Europese concurrentiekracht, een oorlog op het continent en een humanitair drama in Gaza vragen stuk voor stuk om aandacht. Afgelopen maanden bleek dat de Commissie niet in staat is om op al deze fronten tegelijk volwaardig te opereren. Dat is mede te wijten aan de opzet van de Commissie in Von der Leyens tweede periode.
Nadat ze in haar eerste termijn een aantal machtige Commissarissen – Thierry Breton, Paolo Gentiloni, Margrethe Vestager en Frans Timmermans – om zich heen moest dulden, wilde ze in haar tweede periode geen machtige lastpakken meer en heeft ze de controle geheel naar zich toe getrokken. Maar het zijn juist de krachtige Commissarissen die veel van het zware werk kunnen opknappen. Breton zorgde voor de productie van vaccins en beschermingsmiddelen in de coronacrisis, Gentiloni was cruciaal voor het coronaherstelfonds, Vestager bestreed de dominantie van de Amerikaanse techbedrijven en Timmermans bouwde de Green Deal. De Commissie werd geprezen om haar daadkracht in de corona- en energiecrisis.
In de tweede Commissie-Von der Leyen staat ze er vrijwel alleen voor en ontbreekt vooralsnog de slagkracht. Europese premiers die daar nu over klagen, hebben boter op het hoofd, want zij lieten het gebeuren. Uit totale desinteresse (Nederland) of omdat ze dachten dat het ze wel goed zou uitkomen (Duitsland, Italië).
Al het bovenstaande is oplosbaar. De Commissie kan zich herpakken. De Amerikaanse handelsopstelling biedt ook kansen voor Europa om het voortouw te nemen bij de opzet van een nieuwe handelsorde met Azië, Afrika en Zuid-Amerika. Het is nog niet te laat om het Draghi-rapport snel en volledig op te volgen, met name op het gebied van investeringen in schone en digitale technologie via het Europese budget. De Commissie kan Europese lidstaten inzake Gaza alsnog naar de juiste kant van de geschiedenis trekken, door met onderzoek en argumenten de lidstaten te overtuigen van hun plicht internationaal recht te waarborgen. En het goede nieuws is dat precies op al deze punten Von der Leyen woensdag in haar speech stappen naar voren zette.
De Staat van de Europese Unie is dus zo beroerd nog niet. Wel jammer dat niemand heeft gekeken.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns