Het Braziliaanse Hooggerechtshof acht bewezen dat Jair Bolsonaro een criminele organisatie leidde die tot doel had de rechtsstaat omver te werpen en hem aan de macht moest houden. De oud-president kan maximaal 43 jaar celstraf krijgen.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Brasilia.
Jair Messias Bolsonaro (70), de man die Brazilië al jaren tot op het bot verdeelt, is veroordeeld voor een poging tot staatsgreep. Donderdag bezegelde het Hooggerechtshof zijn lot. Een meerderheid van de vijf rechters die over de zaak oordelen, ging mee in de aanklacht van het Braziliaanse Openbaar Ministerie: tijdens zijn presidentschap (2019-2023) gebruikte Bolsonaro de structuur van de staat in een poging de democratie buitenspel te zetten en aan de macht te blijven.
Bolsonaro kwam dicht bij de uitvoering van zijn plan. Onder zijn handlangers waren hooggeplaatste militairen, deze week werden ook de voormalige commandant van de marine, een luitenant-kolonel en drie (voormalige) generaals veroordeeld. De staatsgreep ketste in december 2022 af op de weigering van de commandanten van de land- en de luchtmacht.
Het complot kwam aan het licht nadat op 8 januari 2023, een week na de inauguratie van de linkse president Luiz Inácio Lula da Silva (79), duizenden Bolsonaro-aanhangers het parlement, het presidentieel paleis en het Hooggerechtshof hadden bestormd. Die geweldsuitbarsting leidde tot een groot politieonderzoek dat zich al snel richtte op Bolsonaro en zijn belangrijkste ministers.
Vanaf 8 januari reconstrueerde de federale politie de gebeurtenissen terug naar een beginpunt in de zomer van 2021. Met een kleine anderhalf jaar te gaan tot de verkiezingen en met de hete adem van oud-president Lula al in zijn nek (die dat voorjaar was verlost van een omstreden strafblad en beloofde een comeback te maken), begon Bolsonaro leugens te verspreiden over de Braziliaanse stemcomputers.
Dit was volgens justitie een eerste stap in een omvangrijk plan dat toewerkte naar een staatsgreep. Veelvuldig verkondigden de president en zijn handlangers complottheorieën over (naderende) verkiezingsfraude en uitten dreigementen richting de rechterlijke macht.
In de gespannen maanden tussen de verkiezingen van oktober 2022, die Bolsonaro nipt verloor van Lula, en de machtsoverdracht op 1 januari 2023 bespraken Bolsonaro en zijn handlangers een draaiboek voor militair ingrijpen bij het Hooggerechtshof en het electoraal hof. Getrouwen van Bolsonaro beraamden tegelijkertijd een plan om de gekozen president Lula, diens vicepresident Geraldo Alckmin en rechter Alexandre de Moraes te vermoorden.
Tijdens drie zittingsdagen stemden de vijf rechters deze week over de aanklacht tegen een ‘kerngroep’ van acht verdachten, met Bolsonaro als vermeende leider van de groep. In een vlammend openingsbetoog hekelde Moraes, die de zaak leidt, de ‘criminele organisatie’ die veertig jaar na de militaire dictatuur (1964-1985) Brazilië bijna deed terugkeren naar een autocratisch regime.
Volgens de advocaten van de verdachten zijn de vele bewijzen van justitie, bestaande uit in beslag genomen documenten, audiobestanden en chatgesprekken, slechts weergaven van gedachte-experimenten die nooit ten uitvoer werden gebracht. Moraes verbindt, net als hoofdaanklager Paulo Gonet, alle gebeurtenissen tot één gecoördineerde aanval op de Braziliaanse democratie. Rechter Flavio Dino (recent benoemd door president Lula) kwam dinsdag na Moraes tot hetzelfde oordeel.
Alleen de dissidente rechter Luiz Fux, die woensdag als derde zijn stem uitbracht, wees alle aanklachten tegen Bolsonaro af en stelde dat dit smaldeel van het Hooggerechtshof (dat in totaal uit elf rechters bestaat) niet bevoegd is om over de zaak te oordelen. In een voordracht van ruim twaalf uur waarschuwde hij dat rechters hun rol niet moeten verwarren met die van politicus en herhaalde daarmee een veelgehoorde klacht onder Brazilianen: dat het Hooggerechtshof te machtig en te politiek is geworden.
Fux’ kritiek kon niet voorkomen dat rechter Cármen Lúcia donderdagmiddag de beslissende stem uitbracht: schuldig. Donderdagavond Nederlandse tijd ontbrak nog de vijfde stem van rechter Cristiano Zanin, die naar verwachting zijn collega’s Moraes, Dino en Lúcia zou volgen.
Vrijdag bepalen de rechters in een laatste zitting de hoogte van de straffen. De oud-president kan maximaal 43 jaar celstraf krijgen. Mogelijk mag Bolsonaro vanwege gezondheidsproblemen de straf in huisarrest uitzitten.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast ‘de Volkskrant Elke Dag’. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant