Drie weken na de ‘tweede val’ van het kabinet-Schoof schaart ook de VVD zich nu achter nationale maatregelen tegen Israël. Na zeer roerige maanden kruipt een groot deel van de Tweede Kamer nu weer wat meer naar elkaar toe.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Op de vraag van Jan Paternotte in de Tweede Kamer of hij er inmiddels voorstander van is om ‘zo snel mogelijk’ nationale maatregelen te nemen om de invoer van goederen uit illegale Israëlische nederzettingen op Palestijns grondgebied te stoppen, antwoordde VVD’er Eric van der Burg woensdagavond eenduidig: ‘Ja.’
Hetzelfde antwoord gaf de kersverse minister van Buitenlandse Zaken David van Weel later die avond tijdens het Kamerdebat. De oppositie viel bijna van haar stoel: ‘Hoezo zijn ze er in vredesnaam niet uitgekomen in het kabinetsoverleg?’, verwoordde CDA’er Derk Boswijk de verbazing.
Hij beschuldigde de VVD ervan ‘de geschiedenis achteraf te veranderen, omdat je beseft dat je anders aan de verkeerde kant van de lijn eindigt’. Van der Burg betwistte dit en zei dat het destijds voorgestelde traject keurig was afgelopen: eerst kijken of het in de EU kan, anders tegelijk met gelijkgezinde landen nationale maatregelen voorbereiden.
En inderdaad: ook in het dramatische debat op vrijdag 22 augustus, nadat eerst buitenlandminister Caspar Veldkamp en daarna het hele NSC-smaldeel uit het kabinet-Schoof was gestapt, was de emotionele kloof tussen de oppositie en de VVD veel groter dan de inhoudelijke. Ook toen was het al moeilijk om aan een argeloze toeschouwer uit te leggen waarom regering en oppositie elkaar niet konden vinden over iets wat beide wilden: werken aan maatregelen, ook nationale, voor een invoerstop uit illegale nederzettingen.
In feite kwam het verschil neer op meteen nationale maatregelen nemen of het afwachten van EU-overleg dat weekend, terwijl er ‘simultaan aan nationale wetgeving’ zou worden gewerkt. Nu dat EU-overleg achter de rug is en vruchteloos bleef, is ook de VVD toe aan nationale stappen. Het kabinet hoopt binnen afzienbare termijn met een uitgewerkt voorstel te komen.
Het is tekenend voor de huidige fase van het Nederlandse Gaza-debat. De verschillen worden breed uitgemeten, maar zijn soms kleiner dan ze lijken. Ondanks de bittere verwijten over en weer, waarin het kabinet ‘nietsdoen’ wordt aangewreven en de oppositie ‘symboolpolitiek’, kruipen zelfs de Israël-standpunten van de grootste overgebleven regeringspartij, de VVD, en de grootste oppositiepartij, GroenLinks-PvdA, al enige tijd naar elkaar toe – al zullen beide partijen moeite hebben dat te erkennen.
Ook binnen de VVD is namelijk al maanden groeiende kritiek op het Israëlische optreden onder leiding van de regering-Netanyahu. En al maanden heeft ook het kabinet-Schoof het over de ‘catastrofale situatie’ in Gaza, waar onverwijld een einde moet komen aan het oorlogsgeweld, en waar voedsel, water en humanitaire goederen moeten worden binnengelaten.
Zoals Van Weel woensdagavond opmerkte, zijn kabinet en oppositie het ‘voor 80 procent eens’ over het probleem en de urgente noodzaak hieraan iets te doen – maar verschillen ze van mening over de stappen die dit vergt. Zo debatteerde de minister woensdag een uur met de oppositie over de Nederlandse inzet inzake medische evacuaties. Het kabinet kiest voor ondersteuning van regionale inspanningen, op allerlei manieren, maar is niet van plan een beperkt aantal patiënten uit Gaza hiernaartoe te halen, zoals de linkse oppositie wil.
Die oppositie vermoedt een politiek motief (‘angst om stemmen te verliezen aan de PVV’), Van Weel ontkent dat, onder meer verwijzend naar gesprekspartners in de regio zelf die ervoor pleiten de Palestijnen niet te ver van Gaza op te vangen. Het werd woensdag een serieus debat, waarin door beide kanten valide argumenten werden ingebracht, maar waarin beide zijden er wel degelijk op waren gericht het leed van de Palestijnen te verminderen.
Dat betekent niet dat de hele Kamer binnen Van Weels 80 procent valt. De kloof met de kleine linkse oppositiepartijen Denk, Partij voor de Dieren en de SP is inmiddels onoverbrugbaar – alleen al omdat zij willen dat het Internationaal Strafhof onderzoek gaat doen naar de ‘strafrechtelijke verantwoordelijkheid van Nederlandse bewindspersonen’.
GroenLinks-PvdA, D66 en Volt, die in tegensteling tot het kabinet (dat een oordeel van het Internationaal Gerechtshof afwacht) ook vinden dat er sprake is van ‘genocide in Gaza’, zitten inmiddels op een koers waarin eigenlijk bijna alle banden met Israël moeten worden doorgesneden.
De partijen stemden voor moties om het belastingverdrag met Israël op te zeggen, het hele kabinet-Netanyahu tot persona non grata te verklaren, geen nieuwe wapenorders te plaatsen bij de Israëlische defensie-industrie, een wapenembargo af te kondigen, ongeclausuleerd de Palestijnse staat te erkennen, de opschorting van alle economische betrekkingen met Israël en de afkondiging van een ‘economisch embargo’ tegen Israël (met uitzondering van humanitaire hulp, voedsel en medische goederen).
Als een volgend kabinet met deze partijen al deze maatregelen zou invoeren, zou Nederland Spanje, het EU-land waar de linkse oppositie met jaloezie naar kijkt, passeren en Europees koploper worden inzake strafmaatregelen tegen Israël. Zover zal het echter niet komen, want het CDA, dat een belangrijke rol kan gaan spelen in dat nieuwe kabinet, gaat lang niet op alle punten mee met de linkse oppositie.
Waar de christendemocraten wel voor pleiten, is het tot personae non gratae verklaren van het hele kabinet-Netanyahu. Van Weel ziet ook daar niets in, zei hij woensdag. Om enige druk en invloed te kunnen uitoefenen, moet je nog wel contact hebben met de Israëliërs – iets wat Spanje volgens hem niet meer heeft.
Daar loopt de scheidslijn die de Kamer ook in de verkiezingscampagne zal blijven verdelen: tussen de zuiver morele opstelling en de houding waarin effectiviteit voorop blijft staan, ook als die tot dusver moeilijk kan worden waargemaakt.
Luister hieronder naar onze politieke podcast ‘De kamer van Klok’. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant