Ondanks alle tegenslagen houdt Hamas vast aan zijn uiteindelijke doel: het ongedaan maken van de stichting van de staat Israël. De beweging strijdt voor een Palestijnse staat, maar krijgt van veel Gazanen de schuld van alle pijn en vernietiging.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Is het denkbaar dat Hamas de handdoek in de ring gooit, nu Israël heel Gaza inneemt en deels platgooit en Hamas-leiders liquideert, zoals het dinsdag opnieuw probeerde in Qatar?
Dat is zo goed als ondenkbaar. Hoeveel strijders Hamas nog heeft is niet bekend, maar de schattingen lopen uiteen van 10- tot 25 duizend, inclusief nieuwe aanwas. De in 1987 opgerichte beweging is ideologisch zeer gedreven en nauwelijks tot compromissen bereid, laat staan tot het ultieme compromis: zichzelf opheffen.
Bovendien komt Hamas voort uit de bezetting door Israël van Palestijns gebied, en die blijft bestaan, meer dan ooit zelfs. Dat betekent echter niet dat het fenomeen Hamas daarvan een onvermijdelijk gevolg is; dat zou de pluriformiteit binnen het Palestijnse kamp miskennen. Verzet tegen de bezetting van Gaza en de Westoever impliceert niet per se het gewelddadig maximalisme van Hamas, dat immers héél Israël beschouwt als bezet Palestijns gebied.
Wat wil Hamas uiteindelijk?
Daar kan geen twijfel over bestaan: het ongedaan maken van de stichting van de staat Israël en van de etnische zuivering van Palestina, die daarmee gepaard ging in 1948. In het Palestina ‘van de rivier tot de zee’ zal dan een Palestijnse staat op islamitische grondslag worden gesticht.
En alle Joodse inwoners worden dan vermoord?
Dat is pure retoriek, waaraan ook premier Benjamin Netanyahu zich geregeld bezondigt. Hij beweert zelfs dat Hamas onderdeel is van een wereldwijde beweging die erop uit is het gehele Joodse volk te vernietigen, en schakelt Hamas dan gelijk met IS en Al Qaida. Die vergelijking gaat niet op. IS en Al Qaida voerden een mondiale jihad, de agenda van Hamas is beperkt tot Palestina.
Overigens heeft Hamas die beschuldiging aan zichzelf te wijten. Het handvest van de beweging uit 1988 is deels een antisemitisch schotschrift, dat afwisselend ‘de Joden’ en de zionisten tot ‘de vijand’ verklaart. Als bewijs voor het wereldwijd Joods complot wordt verwezen naar de Protocollen van de wijzen van Sion.
Ook wordt een Hadith van de profeet Mohammed geciteerd, die zou hebben gezegd: ‘De Dag des Oordeels zal niet komen totdat moslims de Joden bevechten (en hen doden), en de Joden zich achter stenen en bomen zullen verschuilen. De stenen en bomen zullen zeggen: ‘O moslims, er staat een Jood achter mij, kom en dood hem.’’
Is dat handvest nog altijd geldig?
Hamas heeft het nooit ingetrokken. Wel heeft de beweging in 2017 een Document van algemene principes en beleid gepubliceerd. Over de status ervan hebben Hamas-leiders tegenstrijdige geluiden laten horen, variërend van ‘vervanging van het handvest’ tot ‘verduidelijking van’ en ‘aanvulling op’. Hoe dan ook was het een compromis tussen haviken en gematigden binnen de beweging. De Israëlische regering heeft het document als betekenisloos genegeerd. Sommige waarnemers zagen er wel een beleidswijziging in.
Antisemitische taal is in het document van 2017 verdwenen, er wordt zelfs expliciet afstand van genomen. Niet langer zijn ‘de Joden’ de vijand, wel de zionisten. ‘Het conflict speelt zich af met het zionistische project, niet met de Joden vanwege hun religie. Hamas voert geen strijd tegen de Joden omdat ze joods zijn, maar tegen de zionisten die Palestina bezetten.’
Wat blijft is het ontkennen van ‘de legitimiteit van de zionistische entiteit’ en van de Oslo-akkoorden van 1993. ‘Geen enkel deel van het land Palestina mag worden opgegeven, hoelang de bezetting ook duurt.’ Wel kan Hamas zich tijdelijk neerleggen bij de vorming van een Palestijnse staat volgens de grenzen van 1967, dus in Gaza en de Westoever. Dit is een erkenning van Israël ‘de facto’, niet ‘de jure’. Hoelang ‘tijdelijk’ is, is niet duidelijk. Sommige Hamas-leiders spraken van ‘vijftig, misschien wel honderd’ jaar.
Zou zo’n oplossing voor Israël aanvaardbaar zijn?
Nee. Israël accepteert geen tijdelijke Palestijnse staat, van waaruit het bestaansrecht van Israël verder in twijfel kan worden getrokken. Maar het probleem is dat Israël onderhand geen enkele Palestijnse staat meer accepteert. Wat de haviken binnen Hamas (die inmiddels de overhand hebben) sterkt, is dat de Israëliërs evenmin van een territoriaal vergelijk willen weten. Ook de regering-Netanyahu wijst de tweestatenoplossing af en streeft net als Hamas naar één staat ‘van de rivier tot de zee’, waarin de eigen bevolkingsgroep demografisch dominant is. Het is spiegelbeeldig. Het verschil is dat het ideaal voor de zionisten binnen handbereik ligt, maar voor de Palestijnen ver voorbij de horizon.
Hoeveel steun geniet Hamas onder de bevolking van Gaza?
Dat hangt af van de vraagstelling. Door de jaren heen schommelde de politieke steun voor Hamas tussen de 20 en 35 procent. De beweging joeg met haar harde repressie veel Gazanen tegen zich in het harnas. Kritiek en oppositie worden niet getolereerd. Amnesty International en Human Rights Watch repten in de loop der jaren van marteling, ontvoering en standrechtelijke executies. Gewurgde nekken, heet een rapport van Amnesty uit 2014.
Anderzijds is ook Israël als bezetter niet bepaald populair bij de Gazanen. De terreurdaden van 7 oktober 2023 kregen de instemming van 57 procent van hen (inmiddels is dat 39 procent). De steun voor Hamas als zodanig valt in de meeste peilingen veel lager uit, soms zelfs tot 6 procent. ‘Hoewel er nog steun blijft voor Hamas, geeft een significant deel van de bevolking van Gaza Hamas de schuld van alle pijn en vernietiging’, aldus Khaled Hroub, verbonden aan de Northwestern Universiteit in Qatar en de Universiteit van Cambridge.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant