In drie jaar kreeg de Arbeidsinspectie 131 meldingen van stichting Fairwork over arbeidsmigranten die te weinig geld ontvingen. Niet één daarvan leidde tot nabetaling aan de migrant. De inspectie zegt dat dit niet haar taak is, de arbeidsmigranten blijven gedesillusioneerd achter.
is economieverslaggever voor de Volkskrant
Voor arbeidsmigranten die worden onderbetaald is het een bijna onmogelijke opgave om hun recht te halen. Dat blijkt uit cijfers van Fairwork, de stichting die arbeidsmigranten bijstaat. Ze behoren tot de meest kwetsbare werknemers van Nederland. De naar schatting 850 duizend arbeidsmigranten zijn slecht ingevoerd in lokale wet- en regelgeving en spreken gebrekkig de taal. Ook zijn ze doorgaans afhankelijk van hun werkgever voor huisvesting.
Fairwork doet jaarlijks tientallen meldingen bij de Arbeidsinspectie, die moet controleren of bedrijven zich aan de wet houden. In 2022, 2023 en 2024 ging het om 131 dossiers van werknemers die te weinig kregen uitbetaald. Het gaat volgens de stichting om uiteenlopende bedragen, ‘soms 300 euro, soms 10 duizend’.
Onderaan de streep leverden de meldingen niets op voor de migrant, blijkt nu: geen van hen heeft een nabetaling gekregen. En dat is ‘best schrikken’, zegt een woordvoerder van Fairwork. ‘Het kost ons grote moeite om hen over te halen om melding te doen. Nu zien we dat dat hun niets oplevert. Er gaat dus iets mis.’
Een woordvoerder van de Arbeidsinspectie zegt dat een ‘merendeel’ van de dossiers nog niet is afgerond. Tegelijkertijd zegt ze dat het ook niet het belangrijkste doel van de inspectie is om te zorgen dat de migranten hun geld ontvangen. ‘Dat klinkt vervelend, maar dat is niet onze wettelijke taak.’
De inspectie richt haar vizier op bedrijven, legt ze uit, en het bestraffen van de werkgever is veel effectiever dan het helpen van de gedupeerde werknemer. ‘Als je een bedrijf beboet dat dertig illegalen in dienst heeft, dan heeft dat een groter effect dan enkele werknemers helpen om hun achterstallig loon terug te krijgen.’
De inspectie verwijst migranten door naar de rechtbank voor een civiele procedure, wat tijdrovend is en veel geld kan kosten. ‘Dat klinkt ontzettend administratief, maar is wel hoe we het systeem hebben ingericht.’ De woordvoerder van Fairwork noemt dat ‘kortzichtig’. ‘Je kunt als inspectie geen misstanden aanpakken zonder meldingen. Als het mensen niets oplevert om het te melden, dan gaan ze dat niet meer doen.’
Op één punt zijn Fairwork en de inspectie het eens. De inspectie probeert de werkgever waar mogelijk te dwingen tot nabetaling, maar noemt dat ‘knap lastig’. Dat heeft te maken met de bewijslast: werknemers moeten nu aantonen dat het bedrijf fouten heeft gemaakt.
Beide partijen willen daarom dat de bewijslast wordt omgedraaid. De inspectie zou bij sterke vermoedens moeten kunnen uitgaan van schuld; het bedrijf zou dan met met arbeidsovereenkomsten, gewerkte uren en loonstroken zijn onschuld moeten bewijzen. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid onderzoekt al een paar maanden of het dat kan regelen.
Fairwork wil verder dat gedupeerde werknemers zich in het vervolg maar bij één loket hoeven te melden. De inspectie gaat nu alleen over overtredingen van arbeidswetten; wie de cao-normen overtreedt, moet zich melden bij de Stichting Naleving CAO voor Uitzendkrachten (SNCU). De Fairwork-woorvoerder: ‘Als een medewerker geen salaris krijgt, moet die nu naar de inspectie. Maar bij de vakantietoeslag weer naar de SNCU.’
De inspectie vindt dat geen goed plan, om dezelfde reden: ze focust op de werkgever in plaats van de werknemer. ‘Als de Arbeidsinspectie dat loket moet vormen, dan hebben we minder ruimte om te doen waar we het effectiefst zijn: het opsporen van misstanden bij werkgevers.’
‘In Oekraïne was ik aardrijkskundedocent op een middelbare school. Ik leerde kinderen hoe bergen ontstaan en waarom rivieren een bepaalde kant op stromen. Het was leuk werk, maar ik was ’s avonds steevast huiswerk aan het nakijken en verdiende 50 euro per maand.
‘In 2022 ging ik naar Nederland om te werken. Via een Pools uitzendbureau heb ik in een tulpenkwekerij in Nieuw-Vennep bollen geplant. Ik verdiende 2.000 euro, maar het was het verschrikkelijkste werk dat ik ooit heb gedaan. De lopende band ging snel, en als ik langzaam was moesten collega’s compenseren.
‘Even later stuurde het bureau ons naar Almere. Elke ochtend werd ik om 4 uur met een busje opgehaald en we kwamen om 8 uur ’s avonds pas weer thuis. Toen ik zei dat ik wilde stoppen, dreigde het uitzendbureau dat ik een boete moest betalen als ik zou vertrekken.
‘Ik ontving altijd 200 tot 300 euro minder dan ik volgens mijn contract moest krijgen. En op het einde betaalden ze twee maanden niet. Ik stond vrijdagmiddag op het station, was bijna helemaal door mijn spaargeld heen en kwam geld tekort om de trein naar huis in Beverwijk te nemen. Ik heb toen op het station gebedeld om 50 cent, maar niemand wilde mij geld geven. Uiteindelijk heb ik toen geen kaartje gekocht en in de trein gezeten, huilend en biddend dat er geen conducteur zou komen.’
Hang (28) heeft nog 4.500 euro tegoed van haar werkgever
‘Voordat ik naar Nederland kwam, studeerde ik gewaswetenschappen in Vietnam. Via een medestudent las ik over een traineeship. Een dure aangelegenheid, je moest er twee jaar voor sparen, maar op papier klonk het als een perfecte ervaring. Ik zou veel leren over het planten en verzorgen van gewassen. Het zou goed aansluiten op mijn universitaire opleiding en ik zou na afloop een ‘agricultural specialist’ zijn.
‘Toen ik eenmaal 9.500 kilometer had gereisd en in Limburg aankwam, bleek hoe de realiteit was. Ik kwam hierheen om te leren, maar ik werd bijna alleen maar in een fabriek aan het werk gezet. Met zeven anderen stond ik aan de lopende band terwijl sla en kool voorbijkwamen. We werden geacht de dorre bladeren af te hakken. Ik was helemaal verrast.
‘Het was simpel, maar zwaar werk. Volgens het contract zouden we acht uur per dag werken, maar soms was het wel vijftien. En ik draaide soms nachtdiensten van 18.00 tot 06.00 uur. Ik hoopte dat de acht maanden zo snel mogelijk voorbij zouden gaan, zodat ik naar huis kon. De werkgever had duidelijker moeten zijn over wat ik Nederland kwam doen. Het is één grote nare herinnering geworden, ik heb acht maanden verspild en weinig geleerd. Het enige dat ik van het urenlange lopendebandwerk heb geleerd: geduld hebben.’
Anoniem (48) heeft nog 10 duizend euro tegoed van haar werkgever
‘Voor ik in Limburg verzeild raakte, woonde ik in Italië en werkte in de creatieve sector. Op internet zag ik dat men in 2021 voor een paar weken thuiszorg zocht voor iemand in Meerssen. Het zou goed betalen, dus de keuze was snel gemaakt.
‘De eerste keer was intensief. Ik woonde bij de 73-jarige meneer in huis en stond hem 24 uur per dag bij. Ik hielp hem met baden, deed boodschappen en kookte, ruimde zijn huis en schuur op, bracht hem naar de dokter. Hij werd paniekerig als hij alleen was. Het gaf voldoening; ik kon een oudere meneer helpen, we hadden een goede klik.
‘Toen ik een jaar later weer naar Meerssen kwam, bleek de situatie helemaal veranderd. De werkgever, het zorgkantoor, betaalde mijn salaris maar niet uit. Aangezien ik een jaar eerder een goede ervaring had gehad, was ik geduldig. Maar mijn uitgaven liepen door: de huur van mezelf, van mijn moeder, de boodschappen. Ik gebruikte mijn spaargeld, en toen dat op was moest ik op allerlei plekken geld lenen.
‘De werkgever had allerlei excuusjes waarom het geld niet werd uitbetaald. Ondertussen kon niemand iets betekenen: de gemeente, de Sociale Verzekeringsbank, het ministerie. Ik werd van het kastje naar de muur gestuurd. Ik voelde me zo hulpeloos. Ook de 73-jarige cliënt wilde me niet helpen, hij vond het niet zijn probleem. Toen ik na tien weken weer naar Italië ging, blokkeerde hij me op WhatsApp.
‘De ervaring heeft me heel veel pijn gedaan. Ik ben goed opgeleid, een academicus, en toch voelde ik me zo kwetsbaar. Het was geen makkelijk werk, ik liet mijn familie achter en kwam naar Nederland om een ander te verzorgen. En toen ik zelf hulp nodig had, wilde niemand me helpen. Ik voelde me een slaaf, alsof ik geen enkele betekenis had.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant