De Arabische wereld reageert vol afgrijzen op wéér een rode lijn die Israël heeft overschreden. De kans is echter klein dat de Golfstaten zelf in actie komen.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël en de Palestijnse gebieden, het Midden-Oosten en België.
Met één harde klap werd deze week duidelijk dat er voorlopig geen akkoord komt over de oorlog in Gaza. De ene partij aan de onderhandelingstafel heeft met een luchtaanval geprobeerd om de onderhandelaars van de andere partij te vermoorden.
Het Israëlische bombardement in Qatar is niet alleen schokkend, maar stemt ook moedeloos. Op dit moment wordt nog betwijfeld of er bij de aanval daadwerkelijk hoge Hamas-leiders zijn omgekomen, maar de Gaza-onderhandelingen lijken voorlopig wel morsdood te zijn. Bovendien is er nóg een rode lijn overschreden: de relatie met de Golfstaten, belangrijke bondgenoten van de Verenigde Staten, is voor Netanyahu blijkbaar niet relevant.
Volgens Israël ging het om een wraakactie. Hamas had de terroristische aanslag van maandag in Jeruzalem opgeëist, en het bombardement op Doha was een wraakactie. Niemand neemt dit argument echter serieus: een dergelijke aanval moet zorgvuldig worden voorbereid en dat lukt niet in een dagje.
Daarnaast is er in Israël veel irritatie over Qatar omdat het land de politieke leiding van Hamas een dak boven het hoofd biedt – iets wat volgens de oliestaat niets met sympathie voor de organisatie te maken heeft, en alles met de rol die Doha zichzelf heeft toebedeeld als mondiale vredesbemiddelaar. De Taliban, bijvoorbeeld, hebben hier met goedkeuring van de VS ook een vast kantoor.
Netanyahu heeft Qatar in het verleden bovendien zelf aangemoedigd om de bureaucratie van Hamas te financieren. De geldkoffertjes uit Doha mochten over Israëlisch grondgebied naar Gaza reizen, zodat ambtenaren daar hun salaris kregen. Het doel van Netanyahu was om de breuk tussen Hamas in Gaza en de Palestijnse Autoriteit op de bezette Westelijke Jordaanoever in stand te houden, waardoor er geen sprake kon zijn van een nationale Palestijnse beweging.
Het is nog niet duidelijk of de Verenigde Staten van tevoren van de aanval op de hoogte waren – de één zegt dat dit pertinent niet het geval was, de ander suggereert dat Trump op het laatste moment werd ingeseind. De Amerikaanse president heeft zelf in elk geval gezegd dat ‘Qatar unilateraal bombarderen, een soevereine natie en een trouwe bondgenoot van de VS die erg hard werkt om vrede te bewerkstelligen, niet in het voordeel is van de VS of Israël’. Hij voegde er echter wel aan toe dat Hamas ‘een terecht doelwit’ is.
In de Arabische wereld is vol afgrijzen gereageerd. Qatar onderzoekt of Netanyahu persoonlijk verantwoordelijk kan worden gehouden voor het overtreden van het internationaal recht. Saoedi-Arabië sprak van ‘brute Israëlische agressie’ en de Verenigde Arabische Emiraten noemden de aanval een ‘onverantwoorde escalatie’.
De vraag is of het bij verontwaardiging blijft of dat de Arabische landen eindelijk met de vuist op tafel slaan – iets dat zij nog steeds niet hebben gedaan, ondanks de woede en frustratie van de eigen bevolking die machteloos moet aanzien hoe Israël in de regio klap na klap uitdeelt, terwijl de Palestijnen in Gaza worden afgeslacht.
Al die Arabische landen hebben echter hun eigen reden om Israël niet al te hard aan te pakken. Jordanië bijvoorbeeld, is voor zijn watertoevoer afhankelijk van Israël, en Egypte zal het vredesverdrag met de Joodse staat niet verbreken uit vrees het bondgenootschap met de VS (en de miljarden dollars die het van Washington ontvangt) te riskeren. De Verenigde Arabische Emiraten hebben op hun beurt een economisch lucratief vredesakkoord met Israël gesloten, dat zij liever niet op het spel zetten.
Maar ook Saoedi-Arabië, dat nog geen vredesverdrag met Israël heeft gesloten, heeft nog nooit zijn volle gewicht in de strijd gegooid. Dit koninkrijk heeft mondiaal gewicht en heeft goede banden met Trump – die op zijn beurt weer de enige is die Israël tot de orde kan roepen. Saoedi-Arabië kan hiervoor een grote wortel gebruiken, want het Witte Huis wil dolgraag dat Saoedi-Arabië de betrekkingen met Israël normaliseert.
Theoretisch heeft Riyaad ook nog een stok om mee te slaan want als Saoedi-Arabië dreigt dat Trump de relatie met Riyaad riskeert als hij Israël niet serieus onder druk zet, zou deze zich op zijn minst achter de oren krabben. Dat gaat echter nooit gebeuren want de eigen economische ontwikkeling en belangrijke Amerikaanse investeringen zijn Saoedi-Arabië meer waard dan Gaza.
De prijs wordt betaald door de Palestijnen die hoopten dat er misschien een akkoord zou komen. Het offensief in Gaza-Stad is in volle gang en dinsdag heeft Israël de inwoners het bevel gegeven om de hoofdstad te verlaten en naar het zuiden te vertrekken, waar voor hen helemaal geen plek is om naartoe te gaan.
Maar ook in Israël leven grote zorgen. ‘Hoe zal Hamas reageren zodra de organisatie beseft dat ze alleen maar aan het lijntje wordt gehouden, en er niemand is om daadwerkelijk mee te onderhandelen?’, vraagt de Israëlische krant Haaretz zich af in het hoofdredactionele commentaar. Einav Zangauker, de moeder van Matan die als gijzelaar wordt vastgehouden in Gaza, vreest het antwoord. ‘Het is goed mogelijk dat onze premier mijn zoon zojuist heeft geliquideerd’, schrijft zij in een reactie.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant