Durf te vragen Welke fysieke afstand tot een ander tolereren mensen?
Spitsuur in de metro van New York, met weinig persoonlijke ruimte.
Je staat in een grote zaal op een drukbezochte conferentie. Iemand komt vriendelijk glimlachend op je af om een gesprek te beginnen. Maar in plaats van op gepaste afstand te blijven, komt hij zó dichtbij dat je zijn parfum kunt ruiken. Ongemakkelijk doe je een stap achteruit.
Op zulke momenten voelen we ineens die onzichtbare bubbel om ons heen: onze persoonlijke ruimte. Die zone bepaalt wie hoe dichtbij mag komen, en fungeert als een soort sociaal kompas. Hoe groot die ruimte is, verschilt per persoon – waarom?
Volgens Michael Varnum, evolutionair psycholoog aan de Arizona State University, is dat moeilijk te beantwoorden. „Menselijk gedrag is complex. Zowel socialisatie als genetisch bepaalde eigenschappen spelen hier waarschijnlijk een rol”, zegt hij. Tot nu toe is er volgens hem vooral onderzoek gedaan naar hoe mensen zich gedragen, maar het blijft moeilijk te verklaren waarom ze dat doen.
Dat persoonlijke ruimte cultureel bepaald is, toonden psycholoog Agnieszka Sorokowska en collega’s aan in een onderzoek in 42 landen. Roemenen houden het meeste afstand tot vreemden – zo’n 130 centimeter – terwijl Argentijnen zich al prettig voelen bij ongeveer 80 cm. Mensen uit warmere landen bleken vreemden dichterbij te laten komen, maar hielden juist meer afstand in intieme relaties.
De Duitse onderzoekers Vera Hebel en Katrin Rentzsch lieten zien dat ook persoonlijkheid mee speelt. In hun experiment voerden tweetallen van onbekenden eenvoudige opdrachten uit, zoals steen-papier-schaar spelen. Daarna werd hun gevraagd hoe zij zichzelf én de ander inschatten op eigenschappen als vriendelijkheid, extraversie en openheid. Toen ze samen op een bank gingen zitten, registreerden camera’s hun onderlinge afstand. Wie zichzelf hoger inschatte op vriendelijkheid dan anderen in de groep, ging dichter bij de ander zitten. En deelnemers die door hun gesprekspartner als vriendelijk, extravert of open werden ervaren, kregen ook vaker iemand dichter naast zich.
Persoonlijke ruimte is subtiele communicatie. „Als we ons tot iemand aangetrokken voelen, komen we onbewust dichterbij”, zegt Varnum. Ook uit het onderzoek van Hebel en Rentzsch bleek dat fysieke nabijheid samenhangt met hoe sympathiek we iemand vinden. Hoe sterker deelnemers aangaven dat ze bevriend wilden raken met de ander, hoe dichter ze naast die persoon gingen zitten.
Daarnaast toonden meerdere studies aan dat vrouwen en oudere mensen meer persoonlijke ruimte nemen dan mannen en jongeren. Volgens Varnum komt dat mogelijk doordat zij gemiddeld kwetsbaarder zijn. „Het heeft waarschijnlijk een diepe evolutionaire logica”, legt hij uit. „Vrouwen lopen gemiddeld meer risico om fysiek schade op te lopen door een onbekende, en ouderen hebben een grotere kans op ernstige gevolgen als ze ziek worden.”
Wie weleens twijfelt over de juiste afstand tot anderen, kan houvast vinden in de indeling van antropoloog Edward Hall. Hij onderscheidde vier zones: meer dan 210 centimeter bij publieke toespraken, 122 tot 210 centimeter voor gesprekken met onbekenden, 46 tot 122 centimeter bij vrienden en bekenden, en 0 tot 46 centimeter bij intieme relaties. Maar het meest betrouwbare signaal blijft: doet iemand een stap achteruit, dan stond jij waarschijnlijk al te dichtbij.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC