Protesten Een verbod op sociale media in Nepal was de druppel voor de generatie jongeren die geen wereld zonder kent. Maar hun verzet gaat over veel meer. De vraag is waar Nepal heen moet, met een grondwet die geen houvast biedt.
Militairen patrouilleren woensdag bij het parlementsgebouw in Kathmandu waar dinsdag brand werd gesticht. Een verbod op sociale media leidde tot protesten, die escaleerden. Foto Adnan Abidi/REUTERS
Even dacht de jonge Nepalese demonstrantenbeweging deze week dat hun strijd tegen politieke corruptie in Kathmandu was gewonnen. Maar vrijwel direct nadat premier Khadga Prasad Oli zijn vertrek bekendmaakte, ontbrandden de protesten in zoveel geweld dat de demonstrantengroep, ook wel aangeduid als de ‘Gen Z-beweging’, al sprak van hun „verlies” van het land.
Woensdag stegen nog rookpluimen op uit hoofdstad Kathmandu. Het leger was er bezig de orde te herstellen en heeft tot en met donderdag een nieuw uitgaansverbod afgekondigd voor het hele land. De protestbeweging van studenten en jongeren wil geen nieuwe demonstraties; in Kathmandu kwamen kleine groepjes samen om de straten schoon te vegen na de plunderingen. Hun ‘beweging’ ontstond in reactie op een socialemediaverbod, ondenkbaar voor de generatie die geen wereld zonder kent, maar richtte zich vooral tegen de sociale ongelijkheid in Nepal. De demonstranten vinden dat de protesten op straat zijn gekaapt door ‘infiltranten’ met politieke of zelfzuchtige bedoelingen.
Afgelopen maandag kwamen negentien jonge demonstranten door politiegeweld om het leven, het was daarmee de dodelijkste protestdag in de Nepalese geschiedenis.
Sinds het aftreden van de premier, een dag later, bevindt het land zich ook nog in een constitutioneel niemandsland. Volgens de Nepalese grondwet heeft president Ram Chandra Poudel de macht om een nieuwe premier aan te wijzen – in principe van de Communisten, de regeringspartij. De verblijfplaats van de op de vlucht geslagen oud-premier Oli is onbekend.
Wie het ook wordt, het is duidelijk dat de huidige generatie politici in de ogen van de demonstranten heeft afgedaan. Er lijkt in Kathmandu zelfs geen politicus meer over: na het opstappen van Oli werden woningen van ministers bestormd. Zij werden door woedende menigtes door de straten gejaagd. Ook oppositieleden legden hierop hun functies neer.
Ook andere staatsinstellingen moesten het ontgelden: het Hooggerechtshof, het parlementsgebouw, en zelfs de kantoren van de commissie die onderzoek doet naar misbruik van autoriteit smeulden woensdag nog na – belangrijk papierwerk en dossiers zijn in de as gelegd. Het zal een aantal politici goed uitkomen dat bewijs van corruptie of zelfverrijking is vernietigd.
„De grondwet van 2015 is volslagen irrelevant nu”, verzucht schrijver Amish Mulmi in een emotionele analyse die hij via LinkedIn verspreidde. De grondwet is pas tien jaar oud en kwam met veel moeite tot stand. De constitutie moest een einde maken aan een lange reeks politieke crises en staatshervormingen.
In 1990 wisten demonstranten een parlementaire democratie af te dwingen door de monarchie een deel van haar macht te laten inleveren. Toen die nieuwe situatie teleurstelde, trokken maoïstische rebellen in 1996 ten strijde tegen het regeringsleger. Er volgde een bloedige burgeroorlog die tien jaar duurde – waarna in 2008 de monarchie geheel werd afgeschaft en Nepal een seculiere federale staat werd, zonder koning en met een premier.
Die nieuwe staatsvorm werd uiteindelijk vastgelegd in een nieuwe grondwet. De eerste versie daarvan was progressief, met aandacht voor de bescherming van vrouwen en minderheden, maar stuitte op politieke weerstand. Uiteindelijk werd een afgezwakte versie aangenomen, nadat Nepal in 2015 door een zware aardbeving werd getroffen en er grote nood ontstond aan een bestuursmodel voor de organisatie van de wederopbouw en distributie van financiële hulp.
De grondwet is sinds 2015 nog vele malen gewijzigd. Voor ambtenaren die beleid moeten vormgeven is de situatie er sindsdien niet helderder op geworden. Dat er sinds 2008 niet minder dan dertien regeringen beleid hebben gemaakt, heeft ook niet geholpen. Het geheel is zo ondoorzichtig, dat de overheidsfunctionarissen in veel sectoren liever vertrouwen op samenwerkingen met maatschappelijke organisaties en internationale ngo’s. Een ambtenaar vertelde eerder dit jaar aan NRC dat binnen het centrale overheidsbureau dat toezicht houdt op arbeidsmigratie vaak niet eens duidelijk is welke regels bepalen wie in het buitenland mag werken. En dat terwijl het geld dat arbeidsmigranten naar huis sturen onmisbaar is voor de economie.
De Wereldbank beschreef in 2025 dat „de opbouw van een volledig functionerend federaal systeem traag verloopt”. De Nepalese economie kreeg eerder dit jaar ook nog met een ander euvel te maken: het schrappen van gelden en hulpprojecten van het Amerikaanse USAID.
Het leger heeft de Gen Z-demonstranten opgeroepen mee te doen aan politieke gesprekken over de toekomst van Nepal. Strikt genomen biedt de grondwet daarbij weinig hulp: er staat niets in over hoe een interim-regering of tijdelijk bestuur eruit zou moeten zien.
Toch lijken de meeste commentatoren ervan uit te gaan dat president Paudel wel op zoek gaat naar tijdelijke bestuurders, die de goedkeuring van de Gen Z-demonstranten kunnen wegdragen.
Dat geldt in ieder geval voor de voormalige opperrechter Sushila Karki, zei zij zelf tegen nieuwszender CNN News18. Karki is 73 jaar oud – eerder van de generatie van de gevestigde politici dan van de studenten – maar wordt gezien als a-politieke figuur. Ze zei: „Vertegenwoordigers van Gen Z hebben me gevraagd de weg naar nieuwe verkiezingen voor te bereiden. Dit zijn jonge mannen en vrouwen, ik heb hun verzoek geaccepteerd.” De demonstranten hebben veel eisen, aldus de rechtsgeleerde, waarvoor het nodig is dat er een nieuwe regering komt. Verwacht wordt dat Karki in gesprek zal gaan met president Paudel.
Of Karki het wantrouwen bij Nepalezen tegen bestuurders weg kan nemen, is en blijft onzeker. Toen NRC enkele maanden geleden in Kathmandu sprak met jongeren, stelde de 19-jarige Janaki Bhaskara dat ze uberhaupt niets verwacht van de nationale politiek. Haar woorden: „het lijkt wel alsof je in Nepal niet de landelijke politiek in kunt zonder corrupt te worden.”
Source: NRC