Oorlog in Oekraïne De onderschepping van Russische drones door NAVO-vliegtuigen in het Poolse luchtruim roept niet alleen vragen op over de bedoelingen van Moskou, maar ook over de paraatheid van het militaire bondgenootschap.
Poolse militairen en hulpdiensten zijn paraat nadat een Russische drone schade aanrichtte aan het dak van een woning in Wyryki, in het oosten van het land.
Voor het eerst sinds de massale Russische inval in Oekraïne vuurden NAVO-gevechtsvliegtuigen woensdagochtend vroeg zelf op Russische doelen. De Poolse autoriteiten registreerden negentien overschrijdingen van het luchtruim, maar dat aantal is volgens de Poolse premier Tusk „niet definitief”.
De unieke militaire ingreep van de Poolse en Nederlandse luchtmacht tegen Russische drones volgde op een langdurige Russische campagne van provocaties en sabotageacties tegen de bondgenoten van Oekraïne. Eerder doorkruisten een Russische helikopter, raket en verkenningsvliegtuig Pools luchtruim.
„Het is goed dat de NAVO-landen nu eens hebben gezegd: dit is een rode lijn”, zegt Patrick Bolder, strategisch analist bij het Haagse Centrum voor Strategische Studies (HCSS).
Verschillende analisten verwijten ‘Europa’ dat het de afgelopen maanden te coulant is geweest met steeds ernstiger en grootschaliger provocaties die aan Moskou worden toegeschreven, van gps-verstoringen in het luchtverkeer tot het vernielen van onderzeese communicatiekabels. „Europa heeft heel veel door de vingers gezien. Maar elke keer dat je niks doet zet je de deur open voor verdere escalatie. Dus moet je die deur een keer heel hard dichtsmijten”, zegt Bolder over de telefoon.
Uren na de eerste schok in Europa over de Russische golf van drones – tussen 23.30 uur ‘s avonds en 06.30 ‘s ochtends – buigen politieke en militaire leiders van het NAVO-bondgenootschap zich over de vraag wat Moskou wilde bereiken. Was de reactie van de NAVO adequaat?
Voor de goede orde: het Russische ministerie van Defensie meldde woensdagmiddag dat Polen geen doelwit was geweest van de aanval. Rusland heeft een overleg met Polen aangevraagd om de zaken op te helderen. En Wit-Rusland, bondgenoot van het Kremlin, stelde dat de drones „hun richting kwijtraakten” omdat ze verstoord werden door elektronische afweersystemen.
Onzin, is de krachtige analyse van voormalig luchtmachtkolonel Bolder. „Eén drone is toeval, twee is onhandig, drie is een blunder. Meer drones is opzet, al zullen de Russen dit natuurlijk verkopen als toeval. Ze zullen de brandslang openzetten om allerlei flauwekul over ons uit te gieten, net zoals Moskou deed na MH-17.”
Ook andere militair analisten achten het niet waarschijnlijk dat er sprake is van een foutje, op basis van de tot nu toe beschikbare informatie.
„Ik weet absoluut zeker dat Rusland monitort hoe de NAVO probeerde deze drones de onderscheppen”, stelt de Oekraïense militair analist Ivan Stoepak via WhatsApp. „Rusland analyseert het NAVO-optreden.”
Kijkend naar het vluchtpad van de drones, zoals gereconstrueerd door een Oekraïense bron op basis van de luchtafweerinformatie van Defensie, kwamen de drones via twee routes door het Poolse luchtruim. Een aantal drones vloog vanuit Wit-Rusland, met een omweg over Polen, richting Oekraïne. De tweede route liep vanuit het Russische luchtruim via Oekraïne naar het Poolse binnenland.
Het 'jamming’-verweer is daarom niet aannemelijk, schrijft Oleksandr Kovalenko, Oekraïens politiek-militair analist uit Odesa. „Ja, Oekraïne gebruikt elektronische oorlogsvoering om Shahed-136s te onderdrukken. Maar als dit gebeurt vliegt de drone rechtdoor [...] totdat de brandstof op is en hij uit de lucht valt, totdat hij is neergeschoten of totdat hij de ‘onderdrukkingszone’ uitvliegt.”
Zodra de drone weer signaal opvangt, buiten deze zone, zal hij omkeren en terug richting zijn doel vliegen, stelt Kovalenko. „De drones bleven boven Oekraïens luchtruim manoeuvreren en keerden niet om.”
De Russen zullen tal van lessen trekken uit het NAVO-optreden in het Poolse luchtruim, denkt ook Bolder. „Met name hoe de procedures werken, welke radiofrequenties ze gebruiken, hoe ze samenwerken met de gevechtsleiding op de grond, hoe snel ze reageren. Maar ook: schieten de Amerikanen Europa wel te hulp? Of is de wig tussen Europa en de VS zo groot dat die niet meer te repareren valt? Poetin gaat dit allemaal observeren.”
Generaal Wieslaw Kukula, hoofd van de Generale Staf van de Poolse strijdkrachten in Waschau op dinsdag. Foto Kacper Pempel/Reuters
Op foto’s uit Polen zijn met name gecrashte Gerbara-drones te zien. Ook wel het ‘jonge zusje’ genoemd van de bekende Shahed-136 kamikazedrone. De kleinere Gerbara (‘Geitenbloem’) werd vorig jaar voor het eerst onthuld. De lichte, deels schuimplastic drone, komt in drie modellen voor. Het kan fungeren als verkenningsdrone (SIGINT), die elektronische signalen onderschept, als kamikazedrone (met een explosieve lading), of als ‘lokdrone’ – een leeg hulsel dat de luchtafweer van de tegenstander afleidt.
Op de foto’s van de gecrashte Gerbara lijken deze grotendeels intact – wat erop duidt dat er geen explosieve lading in de drone zat. Op de door NRC bekeken foto's was niet te zien of er inlichtingenapparatuur in het vliegtuigje zat. Dat hij vrijwel intact in Polen kon landen, zal hoe dan ook van waarde zijn voor de Russische inlichtingen.
„Het Kremlin weet heel goed dat de grootste zwakte van het Westen niet een gebrek aan wapens of financiën is, maar politieke wil”, schrijft de Oekraïense politiek commentator Vitali Portnikov. „Idealiter wil Moskou het falen van de Noord-Atlantische Alliantie aantonen. Deze test is persoonlijk gericht aan Donald Trump, die scepsis heeft getoond over de bondgenootschappelijke verplichtingen.”
Tot slot kan de massale schending van het Poolse luchtruim uiteraard worden geïnterpreteerd als een dreigement richting Europa. In dezelfde persconferentie waar het Kremlin werd gevraagd naar de drones, waarschuwde woordvoerder Dmitri Peskov dat het stationeren van westerse troepen in Europa „verschrikkelijke gevolgen” zal hebben.
„Dit is een belangrijk signaal naar ons als argeloze burgers”, zegt Bolder. „Zo van: ‘Jullie regeringen steunen Oekraïne, jullie moeten ervoor zorgen dat dit stopt, anders krijg je deze drones nog vaker op je dak.’”
De NAVO-afweer zou slechts vier drones uit de lucht hebben weten te halen. „De Russische aanval, in termen van wat Oekraïne ’s nachts meemaakt, was kinderspel”, fulmineert hoogleraar Strategic Studies Phillips O’Brien in zijn analyse getiteld ‘De NAVO-staten hebben gefaald’. „En raad eens: ze kwamen nog niet in de buurt van dit kleine aantal Russische doelwitten neerschieten.”
Met medewerking van Pauke van den Heuvel, Georgia Oost en Lian Hof.
Source: NRC