De Russische schending van het Poolse luchtruim met militaire drones is een ongeëvenaarde escalatie in het conflict tussen Rusland en de NAVO. Dat roept vragen op over de Russische strategie van uitdagen en het vermogen van Europa om zichzelf te verdedigen.
Volgens de Poolse strijdkrachten werd het Poolse luchtruim geschonden door negentien drones. Premier Donald Tusk zei woensdagochtend dat vier daarvan een bedreiging vormden en uit de lucht werden geschoten door straaljagers van Polen en andere NAVO-landen, waaronder Nederlandse F-35's. Onderzoekers hebben tot nu toe resten van zeven drones gevonden op Pools grondgebied.
Het is nog onduidelijk waarom de vier neergeschoten drones werden aangemerkt als een bedreiging en de overige vijftien niet. Als het een afgemeten respons door Polen betrof, volgt daaruit de vraag of die krachtig genoeg was.
De Poolse premier beschouwt de Russische inval per slot van rekening als een "grootschalige provocatie", waarvoor de Poolse strijdkrachten in een verhoogde staat van paraatheid zijn gebracht en de NAVO door Polen is bijeengeroepen voor spoedoverleg.
Voor Peter Wijninga, defensie-expert bij denktank The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS), is maatwerk bij het neerschieten van de drones de meest voor de hand liggende uitleg. "Die vier zullen bijvoorbeeld in de buurt zijn gekomen van een bevolkingscentrum, industrie of kritieke infrastructuur. Als zo'n ding daarop terechtkomt, heb je het risico op slachtoffers en schade. De inzet zal erop gericht zijn geweest om dat te voorkomen. Drones die richting onbewoond gebied of de zee vliegen kun je laten gaan."
Dat is geen ongebruikelijke gang van zaken, zegt Wijninga. "Luchtverdediging is altijd plannen met schaarste: je bent nooit in staat om 100 procent bescherming te bieden. Die drones vliegen 400 tot 600 kilometer per uur, dus je hebt maar een paar minuten om te reageren. Dan kies je natuurlijk de dreigendste uit. Als er op dat moment honderd F-35's boven Polen hadden gevlogen, zou zo'n afweging ook zijn gemaakt. Anders verspil je capaciteit."
Andere deskundigen zien meer in een alternatieve uitleg, die alarmerender is voor Polen en de NAVO. "Een luchtverdediging die kennelijk niet goed op orde is", constateert Rob de Wijk, hoogleraar internationale betrekkingen aan de Universiteit Leiden. "Dat is een bekende zwakke plek van de NAVO."
Het bondgenootschap berekende zelf dat het 6 procent van de luchtverdediging heeft die nodig is om de eigen oostflank adequaat te kunnen verdedigen. Momenteel wordt eraan gewerkt om dat te verbeteren, maar dat zal jaren in beslag nemen.
De mogelijke Russische motieven voor de schending van het Poolse luchtruim laten zich eenvoudig uittekenen, hoewel geen opheldering kan worden verwacht vanuit het Kremlin. Het incident past binnen een gedragspatroon van Rusland, dat stelt dat het in oorlog is met de NAVO en probeert het westerse bondgenootschap te testen en uit elkaar te spelen.
Wijninga vraagt zich af of de Russische drones inderdaad opzettelijk het Poolse luchtruim betraden. "Ze gebruiken zulke grote aantallen voor aanvallen op Oekraïne dat je niet voor elke afzonderlijke drone een koers kunt plannen. Waarschijnlijk worden groepen drones voorzien van een opdracht en een coördinaat. Als het dan misgaat, gaat die groep zwerven. Dat hebben we mogelijk gezien."
De defensie-expert kan zich moeilijk voorstellen dat Rusland het risico op escalatie met de NAVO bewust heeft genomen. "Zelfs de Russen zijn niet roekeloos genoeg om dat op deze manier te doen. Het kan bijvoorbeeld heel goed dat de Amerikanen nu zeggen: 'Rusland, het is genoeg geweest.'"
Op zijn beurt denkt De Wijk dat het Kremlin weinig reden heeft om een krachtige reactie te verwachten. "Twee weken geleden werden gebouwen van de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk gebombardeerd in Kyiv. Ook daarmee werd een rode lijn overschreden. En wat gebeurde er? Niks."
"Het probleem is dat we als NAVO niet goed weten hoe we hierop moeten reageren, en dat kunnen we ook niet echt", zegt De Wijk. Bij een passende militaire reactie kan bijvoorbeeld worden gedacht aan een aanval op de lanceerinstallaties van de Shahed-drones die boven Polen vlogen. Dat zou waarschijnlijk een directe oorlog met Rusland hebben betekend en daar zit de NAVO niet op te wachten.
"Rusland kijkt of het de NAVO in zo'n positie kan manoeuvreren dat het bondgenootschap iets moet doen. Zo kunnen de rode lijnen in kaart worden gebracht", zegt de Leidse hoogleraar. "Daardoor vraag ik me af wat er nog meer staat te gebeuren."
"Ik denk dat Rusland steeds verder gaat. De druk op Finland groeit bijvoorbeeld. Terwijl Russische troepenopbouw plaatsvindt aan de Finse grens, roept het Kremlin dat Finland wordt geregeerd door een fascistisch regime. Dat hebben we eerder gezien met betrekking tot Oekraïne."
De Amerikaanse president Donald Trump heeft in de afgelopen maanden regelmatig publiekelijk gezegd dat zijn geduld met zijn Russische evenknie Vladimir Poetin begint op te raken. Desondanks heeft hij geen stappen genomen tegen Rusland. "Door die slappe hap vanuit Amerika wordt Poetin gestimuleerd om door te gaan in een Europa dat zichzelf niet kan beschermen. Het is echt tijd dat we de gevolgen daarvan gaan begrijpen.
Source: Nu.nl algemeen