‘Zeer opmerkelijk’, vinden orkaanexperts het. Hoewel we op het hoogtepunt van het orkaanseizoen zitten, is er op de Atlantische Oceaan geen krul te bekennen. Dat belooft niet veel goeds voor de komende maanden. ‘De situatie is explosief.’
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Normaal gesproken zwerven er rond 10 september, piekdatum voor tropisch stormgeweld, altijd wel orkanen of orkanen in de maak rond tussen Afrika en de Cariben. Nu is dat er niet één. Terwijl de bovenlaag van de oceaan zeer warm is, krachtvoer voor orkanen. In de Golf van Mexico is de watertemperatuur zelfs boven de 30 graden.
Maar de wind werkt niet mee, vertelt Nadia Bloemendaal, orkaanexpert bij het KNMI. Voor de kust van Afrika, waar onweersfronten vaak uitgroeien tot stormen, is de windrichting op grote hoogte anders dan laag boven zee. ‘En daar kunnen orkanen niet tegen. De opstijgende kolom warme, waterdamprijke lucht vanaf zee moet intact blijven. Als die toren kantelt, dooft de orkaan uit.’
Vorige week zagen Bloemendaal en haar collega’s ook al een dreigende orkaan oplossen, om een andere reden: ‘Hij nam een enorme hap droge lucht afkomstig uit de Sahara. En daarin is hij als het ware gestikt’, schetst ze. Dat was overigens een geluk voor de bewoners van de Bovenwindse Eilanden: volgens in elk geval één weermodel zou de orkaan – áls die zich had gevormd – op de eilanden zijn afgegaan.
Niettemin is de situatie ‘erg exceptioneel’, aldus Bloemendaal. En dat al voor het tweede jaar op rij: vorig jaar heerste er tijdens het hoogtepunt van het orkaanseizoen ook al een serene rust op de Atlantische Oceaan. ‘Het zijn natuurlijk maar twee seizoenen, te weinig om te kunnen zeggen of er echt iets ongewoons gaande is’, benadrukt Bloemendaal. ‘Maar we hebben het hier wel over met de klimaatspecialisten.’
Voor ons eigen land heeft de orkaanluwte ook een keerzijde, denkt onderzoeker Marjolein Ribberink (VU Amsterdam): meer risico op heftige stormen in het najaar. In het najaar ontstaan tropische stormen doorgaans iets noordelijker. En omdat de straalstroom dan sterker is, kan die de tropische stormen oppikken en onze kant op stuwen.
‘Denk aan storm Kirk vorig jaar oktober, of Ophelia in oktober 2017’, zegt Ribberink. Dat waren afgezwakte ex-orkanen die met een bocht onze kant op zwaaiden en hier veel schade aanrichtten. ‘Zoiets kan dit jaar ook gebeuren.’
Ook aan de Amerikaanse kant van de Atlantische Oceaan ligt gevaar op de loer. De warme zee is immers nog niet ‘ontladen’. Dat maakt de situatie explosief. ‘Als er eind september of begin oktober een orkaan over dat warme zeewater heen zou gaan, heeft die alle energie beschikbaar om heel snel heel sterk te worden’, zegt Bloemendaal.
Dat kan ook gebeuren in de hete Golf van Mexico, als daar de windschering afneemt, zoals het fenomeen van verschillende windrichtingen op verschillende hoogtes officieel heet. Vorig jaar gebeurde zoiets ook, toen in oktober orkaan Milton vanuit de Golf van Mexico over Florida trok. De orkaan trok razendsnel aan in kracht en was op zee de sterkste orkaan ooit ter plekke gemeten. ‘Dit zijn echt gevaarlijke situaties. En pas op 30 november is het seizoen voorbij.’
Elders op de wereldzeeën, waar de orkaansituatie sowieso anders is, zwerven overigens wel enkele orkanen rond. Zo kruipt bij Azië tyfoon Tapah over zee en is er bij de Seychellen een cycloon van de derde categorie op gang gekomen, met windsnelheden tot meer dan 200 kilometer per uur.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant