Als jongeman vol idealisme en vernieuwingsdrift kon ik me enorm aan leden van een oudere generatie ergeren. Ze wezen allerlei noodzakelijke veranderingen af, hielden aan traditionele normen en waarden vast en mochten graag over de jeugd van tegenwoordig mopperen. Maar sinds een aantal jaren draag ik – de 70 inmiddels ruimschoots gepasseerd – een vergelijkbaar conservatisme uit. Volgens mij gaan de maatschappelijke veranderingen veel te snel, moeten we beschaafde omgangsvormen verdedigen en weten jongeren niet wat in het leven echt belangrijk is. Ik vraag me dan ook regelmatig af wat er met de wereld en mijzelf is gebeurd.
In elk geval is duidelijk dat progressief denkende Nederlanders dit conservatisme afwijzen. Je kunt je niet verzetten tegen de geschiedenis, zo vinden ze. Veranderingen zijn nu eenmaal onvermijdelijk. De jeugd heeft de toekomst en jouw tijd is voorbij. Je bent zelf toch ook jong geweest? Ze weten bovendien dat mopperen op jongeren van alle tijden is. Al bij de oude Grieken kwamen klachten over de jeugd van tegenwoordig voor. Dus wat zit je nou te zeuren man? Probeer liever te begrijpen wat er in de wereld gaande is. En val ons niet lastig met het verhaal dat vroeger alles beter was.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De moeilijkheid is evenwel dat we niet zullen begrijpen wat er in de wereld gaande is als we het conservatisme op deze manier afwijzen. Dat van die oude Grieken klopt trouwens. De passages van een auteur als Plato over wangedrag van jongeren hadden gisteren geschreven kunnen zijn. Met andere woorden: het lijkt erop dat klachten over het verlies van normen en waarden van alle tijden zijn. Daar kun je echter twee dingen mee doen. Je kunt erover heen stappen omdat ze niet bij onze snel veranderende tijd passen. Maar je kunt ze ook serieus nemen omdat ze een constante in het menselijk bestaan vormen. Mijn eigen voorkeur gaat naar het laatste uit en daar heb ik drie argumenten voor.
Het eerst is een ‘biografisch’ argument. Ik geloof niet dat je met het vorderen der jaren veel dommer wordt. Op digitaal gebied moet ik soms afhaken, maar op andere vlakken ben ik wijzer dan een halve eeuw terug. Ik heb meer zelfkennis en weet beter hoe je conflicten tussen mensen kunt oplossen. Mijn professionele werkzaamheden zijn nog altijd aan de maat. En met betrekking tot het publieke leven breng ik net als andere burgers inmiddels een zeker realisme op. Mocht leeftijd al een rol spelen, dan zie ik eerder voordelen dan nadelen.
Het tweede kan je een ‘sociologisch’ argument noemen. In elke samenleving zijn oud en jong verwikkeld in een rollenspel. De oudere generatie geeft haar normen door en wil die handhaven, de jongere generatie verzet zich daartegen en wil vooral verandering. Gegeven deze rolverdeling is mopperen over de jeugd van tegenwoordig onvermijdelijk. Ouderen die alleen maar willen innoveren en jongeren verheerlijken, schieten in hun taak tekort. Niet dat ze veranderingen volledig moeten afwijzen, maar ze mogen wel aandacht vragen voor risico’s ervan en het belang van blijvende waarden benadrukken.
Ten derde is er een ‘antropologisch’ argument. In traditionele culturen wordt de praktische ervaring en levenswijsheid van ouderen gerespecteerd omdat ze overlevingswaarde heeft. Bij jagers-verzamelaars zoeken jongeren de meest ervaren leden van hun gemeenschap dan ook bewust op in de hoop dat deze hun vaardigheden doorgeven. Dat vinden veel moderne Nederlanders achterhaald: kennis zou razendsnel veranderen en je haalt haar bovendien van internet. Dat lijkt mij een fundamentele misvatting. Ook in onze moderne samenleving geldt dat professionele vaardigheden iets anders zijn dan academische inzichten of zogenaamde wijsheden die je kunt downloaden. En bovendien is het de vraag of culturen elders ter wereld hun respect voor de oudere generatie zomaar opgeven.
Al met al ben ik niet geneigd om conservatisme als een achterhaalde zaak te zien. Het zou in een maatschappij die sterk op verandering en zelfs disruptie mikt weleens heilzaam kunnen werken. Per slot van rekening brengt het menselijk bestaan een permanente zoektocht naar het juiste midden tussen innovatie en traditie mee. Sommige transformaties voltrekken zich inderdaad bijzonder snel, maar het leven kent ook dingen die niet of nauwelijks veranderen. Wat mij betreft laat progressief Nederland dat beter tot zich doordringen. Daar wil ik graag een eigenwijze bijdrage aan leveren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns